رشته حقوق

منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کتابخانه ملی ایران، آرشیو ملی، مبانی معرفت شناختی

دانلود پایان نامه

فرهنگی، ایدئولوژیکی و تاریخی. هدف از این تحلیل، درک و توصیف شباهت‌ها و تفاوت‌ها برای استنتاج تعمیم‌ها و اصول معتبر است» (دانتون،1973، ص.52) .
در پژوهش حاضر با استفاده از مدارک موجود و در دسترس، پیدایش و سیر تحول این کتابخانه‌ها بررسی شده وضع گذشته، حال و برنامه‌های آینده آن‌ها تشریح و در نهایت مقایسه می‌شوند.
1-9. ابزار گردآوری اطلاعات
بعضی متخصصان استفاده از سیاهه‌های وارسی برای انتخاب اطلاعات، جمع‌آوری و سازمان‌دهی آن‌ها را در مطالعات تطبیقی در کتابداری پیشنهاد می‌دهد. البته از آنجا که سیاهه‌ها کار را انعطاف‌ناپذیر کرده و برداشتی خطی به دست می‌دهند بیشتر متخصصان محدود شدن به آن‌ها را توصیه نکرده‌اند (سیمسوا و مک کی، 1361). به نظر فاسکت اولین گام در مطالعه تطبیقی ایجاد چارچوبی است که بتوان در داخل آن اطلاعات را جمع‌آوری و منظم کرد. این کار در وهله اول چندان دقیق نبوده و در حقیقت فقط چیزی بیش از تصور عمومی از مسئله‌ای که می‌خواهیم مطالعه کنیم نخواهد بود. در طول مطالعه هر چه اطلاعات بیشتری جمع‌آوری می‌کنیم کار ما بیشتر شکل می‌گیرد و در داخل چارچوب بیشتر جا می‌افتد (سیمسوا، 1371).
در مطالعه حاضر، از قسمت‌هایی از سیاهه وارسی دستنامه کتابداری تطبیقی سیمسوا (این سیاهه در پیوست شماره 1 ارائه می‌شود.) که با محدوده مطالعه مرتبط است به عنوان چارچوب کلی استفاده شد. در نهایت نیز تلاش شد با ایجاد ارتباط بین اطلاعات خام جمع‌آوری شده با سیاهه‌ها، و تفسیر آن‌ها به نتیجه رسید و پیشنهاداتی را برای بهبود شرایط کتابخانه ملی ایران ارائه داد.
اطلاعات مورد نیاز با استفاده از مدارک موجود (منابع دست اول نظیر گزارش‌های سالانه، قوانین کتابخانه‌ها، آمار کتابخانه‌ها، گزارش‌ها و… منابع دسته دوم شامل مونوگراف‌ها، کتاب‌ها، مقالات مجلات، مطالعات موردی قبلی و …)، در بعضی موارد با مصاحبه (در داخل کشور) یا با ایمیل اطلاعات کلی در مورد این کتابخانه‌ها جمع‌آوری شده است.
1-10. گروه هدف:
گروه هدف شامل کل جامعه مورد مطالعه است که عبارتند از: کتابخانه ملی ایران، کتابخانه ملی کانادا و کتابخانه ملی استرالیا. هرچند این سه کتابخانه در شرایط کاملا متفاوتی شکل گرفته و فعالیت می‌کنند اما شباهت‌هایی نیز دارند که آن‌ها را به نمونه‌های مناسبی برای مقایسه تبدیل می‌کند. به عنوان مثال تنوع قومی، پراکندگی جغرافیایی، جنبش‌های ملی و قیام‌های استقلال طلبانه در طی تاریخ معاصر از شباهت‌های کلی سه کشور استرالیا، کانادا و ایران است. علاوه بر این موارد کتابخانه‌های ملی استرالیا و کانادا از لحاظ تاریخ تأسیس و اندازه تا حد زیادی مشابه ایران هستند؛ همچنین از آنجا که از امتیازاتی چون بهره بردن از ارتباط با پیشگامان کتابداری (امریکا و انگلیس) برخوردارند، به عنوان نمونه‌های مناسبی برای مقایسه انتخاب شده‌اند. علاوه بر موارد ذکر شده دلیل اصلی انتخاب کشور کانادا ادغام دو سازمان آرشیو ملی و کتابخانه ملی در سال‌های اخیر، نظیر ایران، است. بررسی‌های بعدی نشان داد ساختار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تا حد زیادی با سازمان مشابه در کانادا متفاوت است و در عمل کتابخانه ملی ایران به صورت مستقل از سازمان اسناد فعالیت می‌کند، بنابراین تصمیم گرفته شد کتابخانه ملی استرالیا نیز که به صورت مستقل از آرشیو فعالیت می‌کند به عنوان نمونه دیگری برای استنتاج راهبردهای عملی برای بهبود شرایط، مورد بررسی قرار گیرد.
1-11. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
سیاهه وارسی آورده شده در کتاب دستنامه کتابداری تطبیقی سیمسوا به عنوان مبنای جمع‌آوری اطلاعات انتخاب شد و اطلاعات مورد نظر از گزارش‌های سالانه، مقالات، کتاب‌ها و … جمع‌آوری شد. سپس داده‌های مربوط به ساختار، خدمات و فعالیت‌ها در چند زمینه کلی و اصلی با هم مقایسه شدند با تفسیر آن‌ها پیشنهاداتی برای برنامه‌ریزی‌های آینده سازمان اسناد و کتابخانه ملی ارائه شده است.
1-12. تعاریف عملیاتی
– کتابخانه ملی ایران: منظور از کتابخانه ملی ایران، معاونت کتابخانه ملی پس از تأسیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و سازمان کتابخانه ملی قبل از آن است.
– رهبری: منظور از نحوه رهبری (در سوال دوم) نحوه نصب مدیر، هیئت امنا و دامنه عمل آن‌ها است.
1-13. محدودیت‌های پژوهش
سازمان‌ها ارگان‌های پویایی هستند که در زمینه اجتماع خود شکل می‌گیرند بنابراین بررسی و ارزیابی آن‌ها بدون توجه به این زمینه واجد معنای اندکی است. به همین دلیل است که جکسون از صاحبنظران مطالعات تطبیقی در کتابداری به توجه به مسائل زمینه‌ای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به خصوص هنگام مقایسه کتابخانه‌ها در کشورهای صنعتی و غیرصنعتی، تأکید دارد. همان‌طور که او یادآور شده یکی از مشکلات در هنگام مطالعات تطبیقی عدم آشنایی محقق با کشورهای مورد مطالعه است، و توجه نکردن او به مسائل زمینه‌ای گاه باعث یک‌سو نگری می‌شود (جکسون4، 1980). در پژوهش حاضر نیز عدم آشنایی کامل محقق با کانادا و استرالیا و کتابخانه‌های ملی آن‌ها و عدم امکان حضور در کشورها و مشاهده این سازمان‌ها، مهمترین محدودیت پژوهش است که از اعتبار نتایج می‌کاهد. بهترین راه برای کاهش یک‌سو نگری حاصل از عدم آگاهی حضور پژوهشگر در جوامع مورد مطالعه یا تشکیل تیم تحقیقاتی از کشورهای مورد بررسی است که در پژوهش حاضر امکان آن نبو
د. در این پژوهش سعی شد با توجه به مسائل زمینه‌ای و پرهیز از قطعی‌نگری از سوگیری در نتیجه‌گیری‌ها جلوگیری کرد.
محدودیت دیگر از دامنه پژوهش ریشه می‌گیرد. در این پژوهش به دلیل عدم آشنایی محقق با مسائل آرشیوی، گستردگی دامنه پژوهش و نبود زمان کافی، تنها به کتابخانه ملی پرداخته شده است و این مانع بزرگی بر سر راه مقایسه همه جانبه ساختار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با کتابخانه و آرشیو کاناداست. در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، معاونت کتابخانه ملی تقریبا مستقل از سازمان اسناد فعالیت می‌کند، بنابراین می‌توان گفت، تنها پرداختن به کتابخانه ملی مشکل زا نبود. اما در مورد کتابخانه و آرشیو کانادا، از آنجا که در آن بخشی مستقل به عنوان کتابخانه ملی ندارد و با آرشیو ملی کاملا در هم آمیخته است، جداسازی جنبه‌های آرشیوی کار دشواری بود و باعث کنار گذاشتن مسائل مهمی شد که نیاز به پژوهش‌های بیشتری پیرامون آن هست.
محدودیت دیگر نبود گزارش‌های جامع و مدون از عملکرد سال گذشته و برنامه‌های سال آینده در کتابخانه ملی ایران بود5. منبع اصلی داده‌های دو سازمان دیگر، گزارش‌ها و برنامه‌های سالانه بودند، اما در مورد ایران از کنار هم گذاشتن پاره‌های جداگانه اطلاعات از طریق مشاهدات، مقالات و یا گفته‌های افراد، گریزی نبود. این مسئله هم از اعتبار داده‌ها، و هم از مقایسه‌پذیری آن با داده‌های دو سازمان دیگر می‌کاهد. از طرف دیگر به دلیل گستردگی سازمان، امکان گردآوری اطلاعات راجع به تمام جنبه‌های عملکرد سازمان طی چند سال اخیر را نداشتم.
.

مطلب مشابه :  فرآیند تشکیل

فصل دوم:

مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1. مقدمه
در این فصل کلیاتی راجع به کتابخانه‌های ملی شامل تعریف، دامنه وظایف و کارکرد آن‌ها ارائه می‌شود. در ادامه به مبانی معرفت شناختی مقایسه به عنوان ابزاری برای ارزیابی به ویژه در حوزه کتابداری پرداخته شده و به نمونه‌هایی مشابه پژوهش حاضر اشاره می‌شود.
2-2. کتابخانه‌های ملی
کتابخانه‌ها نهادهای فرهنگی هستند که در طول تاریخ در جوامع مختلف با اهداف متفاوت شکل گرفتند، گاه نمادی از قدرت سلطنتی با شکوه بودند و گاه در خدمت ارتقاء فرهنگ جامعه. این مراکز صرف نظر از اهداف اصلی تأسیس، اغلب دربردارنده بخش قابل توجهی از دستاوردهای فرهنگی و علمی جوامع هستند و از این رو عموماً مورد توجه بوده‌اند. با پیشرفت جوامع کتابخانه‌ها نیز روند تکامل را در اهداف، خدمات و وظایف طی کردند و انواع مختلفی از آن‌ها نظیر کتابخانه‌های دانشگاهی، عمومی، آموزشگاهی و… برای گروه‌های مختلف مردم شکل گرفتند.
کتابخانه‌های ملی نسبت به سایر انواع کتابخانه‌ها پدیده‌ای جدیدتر هستند. اولین کتابخانه‌های ملی (کتابخانه‌های ملی فرانسه، اتریش، بریتانیا، اسپانیا، پرتقال و…). بر مبنای مجموعه‌های کتابخانه‌های سلطنت پیشین شکل گرفتند که یا غنائم جنگی بودند یا با اعمال قدرت مرکزی از مراکز زیرنظر تهیه شده‌ بودند (وین‌رایت6، 1995، ص. 26).
در قرن 19 و 20 به دنبال جنبش‌های استقلال‌طلبانه از حکومت‌های استعمارگر و اهمیت یافتن هویت ملی، موج بعدی توسعه کتابخانه‌های ملی در آسیا و افریقا رخ داد (وین‌رایت، 1995، ص. 26). هر دو مرحله پیدایش فوق حاکی از آن است که تاریخ کتابخانه‌های ملی ملازم با پیدایش مفهوم ملیت و تاسیس دولت‌های ملی بوده اند.
2-2-1. تعریف کتابخانه ملی
همان‌طور که اشاره شد اکثر کتابخانه‌های ملی در نتیجه تلاش ملت‌ها برای استقلال و حفظ هویت ملی شکل‌گرفته‌اند بنابراین دور انتظار نیست که تنوع اهداف و وظایف آن‌ها به گستردگی تنوع علائق ملت‌های ایجاد کننده آنها باشد. از این رو ارائه تعریف واحدی از کتابخانه ملی اندکی دشوار است. مرادی در مقاله‌ای با عنوان «کتابخانه ملی چیست و چه می‌کند؟» تعریف یونسکو از کتابخانه‌های ملی در 1970 را این‌گونه نقل می‌کند:
کتابخانه‌های ملی فارغ از اینکه به چه نامی خوانده شوند مسئول فراهم آوری، حفظ و نگهداری نسخه‌هایی از انتشاراتی هستند که در کشور متبوع آن‌ها منتشر می‌شوند و در حکم یک کتابخانه «واسپاری» عمل می‌کنند، خواه به استناد قانون و خواه به هر دلیل دیگر. کتابخانه‌های ملی عمدتاً چند وظیفه را بر عهده دارند: تولید کتابشناسی ملی؛ تهیه و روزآمد کردن مجموعه‌ای بزرگ و چشمگیر از متون خارجی، از جمله کتاب‌هایی که درباره کشور متبوع آن‌ها منتشر شد، انجام وظیفه به عنوان مرکز اطلاعات کتابشناختی ملی، تهیه فهرستگان ملی و انتشار کتابشناسی ملی گذشته‌نگر. اگر کتابخانه ای ملی خوانده شود، لیکن آنچه می کند با وظایفی که برشمرده شد مطابقت نداشته باشد، در زمره کتابخانه‌های ملی قرار نمی‌گیرد (مرادی، 1387: 26).
تعریف بالا بیشتر بر فعالیت‌های رایج کتابخانه‌های ملی تأکید دارد. تعریف ارائه شده در کنفرانس بین‌المللی مدیران کتابخانه‌های ملی در بانکوک (1999) با اشاره به اهداف و وظایف اصلی، تعریف روزآمدتری از کتابخانه ملی به نظر می‌رسد:
سازمانی که بخش اصلی بودجه آن (به صورت مستقیم یا غیر مستقیم) توسط دولت تأمین می‌شود و مسئول جمع‌آوری، ثبت کتابشناختی، حفاظت و دسترس‌پذیر ساختن میراث مستند شامل منابع منتشر شده در کشور و راجع به کشور (در هر شکلی) است. کتابخانه ملی ممکن است از طریق فعالیت‌هایی نظیر مدیریت مجموعه‌های ملی مهم، تأمین زیرساخت، هماهنگ کردن فعالیت‌های ک
تابخانه‌ای و سیستم اطلاعاتی کشور، برقراری روابط بین‌المللی و نقش رهبری، مسئول تسهیل عملکرد موثر و کارآمد سایر کتابخانه‌های کشور باشد. معمولاً این مسئولیت‌ها صریحاً در قانون ذکر می‌شوند (لر7،2003، ص. 445).
از تعاریف چنین برمی آید که وجه اشتراک کتابخانه‌های ملی گردآوری، سازماندهی، حفاظت و نگهداری انتشارات کشور توافق دارند. برخی متخصصان پیش‌بینی می‌کنند در سال‌های آینده کتابخانه‌های ملی کمتر به گردآوری مجموعه و بیشتر به خدمات به سایر کتابخانه‌ها و هماهنگی آن‌ها بپردازند در چنین وضعیتی، اگرچه کتابخانه‌های ملی، دیگر صاحب بزرگترین مجموعه منابع در کشور نیستند، اما تأثیر عمیقی روی تحول و توسعه کتابخانه‌ها و خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی خواهند داشت (لاین،1385، ص: 1531).
2-2-2 وظایف و کارکردها
پیتر لُر کتابخانه‌های ملی را از نظر رویکردهای کلی و برنامه‌هایشان به سه دسته تقسیم می‌کند. هرچند نمی‌توان با اطمینان کتابخانه‌های ملی را به طور کامل در یکی از این سه دسته جای داد، اما این دسته‌بندی تا حد قابل قبولی اهداف کلی کتابخانه‌های ملی را با توجه به شرایط به تصویر می‌کشد:
1) توجه به میراث ملی8: کتابخانه‌ها

مطلب مشابه :  دیدگاههای روانشناسان
برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید