فاهیم و درون‌مایه‌ی اساطیر ا شد”(فردوسی،174:1389،ب91). – بر خلاف رودابه و سودابه از دیگر ازدواجهای برون مرزی- تن به ازدواج مرد ایده‌آل و آرمانی خود میدمیکند. و زریر برادر گشتاسپ و بسیاری از پسرانش در جنگ کشته میشوند. گشتاسپ میدانست که کسی جز اسفندیار یارای مقابله با دشمن را ندارد با سوگند یاد کردن میگوید:
بــــدین خــــــدا ای گــــــو اسـفــندیار بــــجان زریـــــر آن نـــــــبرده ســــــوار
کـــه آیـــد فـــــرود او کنــون در بـهشت کـــه مـــــن ســـوی لـــهراسپ نـامه نوشت
پـــــــذیرفتم انــــــــــدرز آن شــاه پیر کـــه گـــر بــــخت نیکـــم بــــود دستگـیر
کـــــه چــــــون بـازگـــــردم از رزمگـاه بـــــاسفندیارم دهـــــم تــــاج و گــــــــاه
سـپــه را همـــه پیــــــــش رفـتـن دهم ورا خـــســروی تــــــاج بـــر ســـر نــــهم
چــــنانچون پــــــدر داد شـاهـــی مـــرا دهــــــم هـــــــمچـنان پــــــــادشاهی ورا
(فردوسی،664:1386،ب650-645)
در صورتی که عهد و پیمان و سوگند در ردیف یک ارزش اخلاقی، مذهبی، اجتماعی از آیین میتراییسم به دین زرتشتی راه یافت و در اوستا و متون دیگر زرتشتی جایگاه ویژهای پیدا کرد. در قسمتهای مختلف اوستا همچون مهر یشت کردهی یکم(دوستخواه،193:1343)، وندیدا(وندیدا،453:1376)و ( بندهشن،21:1909) و همچنین در اندرزهای پهلوی(آذر گشسب،51:بی تا) بر لزوم وفاداری به عهد و پیمان بسیار تاکید شده است.
دومین وعدهی او زمانی است که اسفندیار با پیروزی از جنگ برگشته و پیش گشتاسپ میآید و گشتاسپ به او میگوید؛ به اطراف گیتی سفر کن و همه را به دین زرتشت دربیاور و آنگاه که برگشتی من تو را بر تخت شاهی مینشانم:
ز پــــیش انـــدر آمـــد گـــو اسـفــندیار بــــدست انــــــدرون گـــرزهی گـــاوسار…
درفشـــان بــــدو داد و گــــنج و سپـــاه هـــــــنوزت نـبود گــــفت هنگــــام گـــاه
بـــــرو گــــــفت و پــــا را بزین انـدر آر هـمـــه کـــــــشورت را بــــدین انــــدر آر
(فردوسی،669:1389ب829-820)
و در همین دوران سفر دور و دراز است که گرزم در نزد شاه از اسفندیار بدگویی میکند. و آنگاه که اسفندیار از سفر برمیگردد به جای آنکه او را بر تخت بنشاند، او را در گنبدان دژ زندانی میکنند. و در همین زمان است که باز ارجاسب تورانی به بلخ حمله میکند و گشتاسپ هم درمانده میشود؛ با اظهار پشیمانی از بند کردن اسفندیار، جاماسپ را برای آزادی او میفرستد، و برای بار به اسفندیار وعده میدهد که او را به پادشاهی خواهد رسانید:
بجـــاماسپ گـــفت ای خـــردمند مــــرد مــــرا بــــود از ان کــــــار دل پـــر ز درد
کــــــه او را بــــبستم بـــران بـــــزمگاه بگـــــفتار بــــدخـــــــواه و او بــــــیگناه
همانگـــاه مـــن زان پشـــــــیمان شـدم دلـــم خــــسته بـــــود ســوی درمـان شدم
گـــــــــر او را ببیـــــنم بـر ایــن رزمگاه بــــدم بخـــشم ایـــن تــاج و تخـت و کـلاه
(همان:679،ب169-166)
گشتاسپ چون خودش توان و یارای مقابله با دشمنانی همچون ارجاسپ را نداشت از اسفندیار یاری میجست؛ و هر بار با دادن وعدهی تاج و تخت او را به جنگ و یا تبلیغ دین میفرستاد. تمام پیمانهای گشتاسپ به اسفندیار دروغی بیش نبود:
سپـــارم تـــــو را تـــــاج شاهنشهـــــی همـــان گنـــــج بـــیرنـج و تخــت مهــی
مـــرا جـــایگاه پرستـــش بــــــس است نـــه فــــــرزند مـــن نزد دیگر کـس است…
برفتنـــت یـــــزدان پنــــــاه تــــو بــاد بــــه بـــاز آمـــــدن تخـت گــاه تـو بـــاد

                                                    .