سبز اندیشان امروز

کودکان و نوجوانان

ضمیمه شماره 8: 209
ضمیمه شماره 9: 210
ضمیمه شماره 10: 211
ضمیمه شماره 11: 212
ضمیمه شماره 12: 213
ضمیمه شماره 13 214
ضمیمه شماره 14 215

فصل اول: کلیات پژوهش
مقدمه
از زمان پیدایش و رواج تلویزیون، بررسی تأثیر محتواهای تلویزیون به خصوص بر روی کودکان یکی از دغدغههای محققان در حوزههای مختلف علوم انسانی بهویژه علوم ارتباطات و روانشناسی بوده و تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده است. تحولات اخیر در شکل رسانهها و روی کار آمدن وسایل و امکانات جدیدی که استفاده از آنها بسیار آسان است و مهارت خاصی نیاز ندارد، بهرهگیری کودکان از رسانهها را توسعه و گسترش داده است. از آن جمله امکانات ویدئویی است که محتواهای در دسترس کودکان را افزایش داده و موجب شده است که کودکان وقت زیادی را صرف تماشای انواع فیلمها کنند. امروزه یکی از داراییهای کودکان کیفهای «سی. دی» است که پُر است از انواع فیلمها و برنامههای کودکان و بهخصوص انواع فیلمهای انیمیشنی و کمتر کودکی پیدا میشود که بخشی از وقت روزانه خود را با این فیلمها سپری نکند.
یکی از محبوبترین برنامههای کودکان فیلمهای پویانمایی (انیمیشن) هستند و سیستم نمایش و سرگرمی خانگی این امکان را فراهم آورده است که در تمام دنیا، کودکان بارها و بارها این فیلمها را ببینند. در ایران، در طبقهبندی انواع محتواهای نوارهای ویدئویی، یکی از مهمترین و پرطرفدارترین محتواها برنامههای کودکان اعم از فیلم و انیمیشن است. در میان فیلمهای پویانمایی، آثار والت دیزنی شهرتی بینظیر دارد. شرکت والت دیزنی که یکی از مهمترین شرکتها در عرصه ساخت فیلمهای پویانمایی و همچنین ارائه این فیلمها به شکل نمایش خانگی است، بزرگترین شرکت زنجیرهای سرگرمی و رسانهای در جهان است. این شرکت در اکتبر 1923 توسط برادران دیزنی به عنوان یک استودیوی انیمیشن در کالیفرنیا شکل گرفت و مفتخر است به اینکه شرکتی مختص کودکان و خانوادهها ست. از سال 1985 میلادی که دیزنی فروش فیلمهای ویدئویی کودکان را آغاز کرد، از همان آغاز توانست بازار انیمیشن و فیلمهای کودکان در جهان را تحت سلطه خود درآورد. همچنین، به علت قدرت انیمیشن در انتقال پیام که میتواند فراتر از مرزهای زبانی، فرهنگی و حتی سِنّی حرکت کند، مخاطبان زیادی در سراسر دنیا پیدا کرد و میتوان گفت اکنون، داستانها، فیلمهای دیزنی و شخصیتهای آنها بخشی از میراث جهانی بشر شدهاند. نزدیک به سه دهه از رواج گسترده امکانات صوتی و تصویری در ایران می گذرد و همزمان با رواج این امکانات محصولات دیزنی ترجمه و دوبله شده و به صورت کتاب، برنامه تلویزیونی، نوارهای ویدئویی، سی. دی و دی. وی. دی در اختیار کودکان قرار گرفتهاند.
تعمیق گفتمان انتقادی در فضای محتوای رسانه ای امری است که سالیان درازی بدان پرداخته شده است. منظرها و سبک های مختلف نقد از نگاه های فرمالیستی گرفته تا پست مدرن همگی به دنبال دریافت پیام های رسانه های دیداری بوده اند. در این میان توجه به آثار سینمایی و تلویزیونی از آن جهت اهمیت می یافت که می فهمیدند این فیلم ها و آثار ارائه شده در مخاطبان احتمالا تاثیرات زیادی دارند که یا به صورت آنی و یا در درازت مدت قابل بررسی هستند. هرچند سنجش اصل تاثیر یک رسانه بر رفتارهای فرد به ویژه رفتارهای بلند مدت امری است دشوار و پژوهش های زیادی نیز در این زمینه صورت گرفته است که به طور جامع و کامل نتوانسته اند این تاثیر را اثبات کنند، اما اصل انتقال پیام را دانشمندان حوزه ارتباطات قبول دارند . اکنون باید مدنظر داشته باشیم که چه پیام های محوری در حال انتقال و نهادینه شدن در نسل کنونی جامعه ایرانی است.
انیمیشن به لحاظ تاکید بر تخیل و باز بودن دست کارگردان در ارائه پیام به ابزار مهمی در جهت تغییر بینش و ایجاد ذهنیت در مخاطبان خود بویژه کودکان تبدیل شده است.
آنچه در این پایان نامه سعی می شود به آن پرداخته شود، تحلیل دریافت پیام های تولید شده در انیمیشن است که در معرض دید مخاطبان کودک ایرانی قرار می گیرد. بررسی میزان دریافت این پیام ها، واکنش ها و سطح درک نوع پیام های تولید شده اصلی ترین محورهای این پژوهش است. بدین منظور از دو روش نشانه شناسی و آزمایشگاهی به ترتیب برای استخراج و فهم پیام ها و سنجش میزان دریافت آنها توسط مخاطبان استفاده می شود.
بیان مسئله
کودکان و نوجوانان سازنده نسل های آینده کشور و حافظ میراث اجتماعی و فرهنگ جامعه کنونی خواهند بود. طبیعی است که جامعه دینی ایران خواستار آن باشد که ارزش ها و سنت های پسندیده را در میان نسل ها با اصالت های خود و بدون تحریف امتداد بخشد. بدین منظور توجه به تعلیم و تربیت و آموزش های این نسل ها بسیار جدی و با اهمیت می نماید. انیمیشن و کارتون از جمله قالب های پیامی است که کودکان بیشترین ساعات فراغت خود را صرف آن می کنند و به آن علاقه بسیار دارند. فروش بالای تولیدات انیمیشنی در جهان گویای آن است که اقبال بالایی از سوی نه تنها کودکان بلکه بزرگسالان به محصولات انیمیشنی وجود دارد. به عنوان مثال انیمیشن «شرک 2» در جهان با فروش بالای 919 میلیون دلار، در جمع 5 فیلم پرفروش تاریخ پیوسته است (8/10/87boxofficemojo,). لذا سیاست گذاری در این حوزه جهت مدیریت صحیح محتوایی که در معرض دید این مخاطبان قرار می گیرد بسیار ضروری است. بررسی محتوای فیلم و یا سایر قالب های ارتباطی رسانه ها همواره یکی از رایجترین انواع پ‍ژوهش ها و تحقیقات در خصوص شناخت و دریافت پیام بوده است. این پژوهش ها گاهی در حوزه شناخت سازنده پیام، گاهی با موضوع وسیله انتقال پیام و گاهی نیز در حوزه دریافت کننده پیام انجام شده که هر یک به فراخور نیاز یکی از سه عنصر اصلی فراگرد ارتباط را تشکیل می دهند.
اهداف تحقیق
از جمله اهدافی که برای این تحقیق متصور است، افزایش سواد رسانه ای در موضوع کودک و انیمیشن است. آموزش رسانه ای برای خانواده ها در ارتباط با اینترنت، و نیز رسانه ها امروزه متداول شده است که امیدواریم این پژوهش زمینه مناسب برای افزودن موضوع انیمیشن را نیز به سواد رسانه ای فراهم آورد. البته لازمه این موضوع این است که باور داشته باشیم و به این واقعیت اعتراف کنیم که شمار زیادی از جوانان کشورمان به شیوه های گوناگون به شبکه های ماهواره ای و انیمیشن های نامناسب دسترسی دارند و این موضوع را به عنوان یک تابوی رسانه ای یا اجتماعی مطرح نکنیم که امکان سخن گفتن درباره آن وجود نداشته باشد، بلکه واقع بینانه به سراغ خانواده ها برویم تا آن ها را در مورد پیام های منفی سیاسی و یا فرهنگی- اجتماعی انیمیشن ها آگاه کنیم.
این پیشنهاد بر این فرض استوار است که اگر مخاطب را با آگاهی واکسینه کنیم، هیچ گونه محتوای رسانه ای نمی تواند تاثیر منفی خاصی بر آنها بگذارد. در واقع این فرض از دیدگاه برخی نظریه پردازان ارتباطات مانند برلو ناشی می شود که «معنی قابل انتقال نیست» و در واقع معنی در خود مخاطب شکل می گیرد. به نظر می رسد تفسیر و تعبیر هر مخاطبی از یک پیام واحد متفاوت است؛ از این رو معانی مختلف در مخاطبان شکل می گیرد. بنابراین اگر مخاطبان ماهواره به چیزی که از آن با عنوان «سواد رسانه ای» یاد می شود، مجهز شوند، به طور قطع می توان تاثیرات اینترنت و ماهواره و… را کاهش داد منظور از توسعه سواد رسانه ای این نیست که به مخاطبان توانایی کارکردن با رسانه ها یا ابزارهای مرتبط با آنها را یاد دهیم که این را «آموزش رسانه ای» نامیده اند، نه سواد رسانه ای. منظور از سواد رسانه ای تجهیز کردن مخاطبان رسانه ها به توانایی و مهارت های تحلیل، نقد و ارزش یابی محتوای رسانه هاست که بتوانند تشخیص دهند که همچون رژیم غذایی، چگونه رژیم رسانه ای داشته باشند.
هدف اصلی سواد رسانه ای این است که مخاطبان به قدرت و توانایی بیشتری در تفسیر، تعبیر و نقد پیام های رسانه ای دست یابند. سواد رسانه ای به افراد توانایی می بخشد تا ضمن این که متفکرانی منتقد باشند، خود نیز به مولدان خلاق پیام ها تبدیل شوند. در حالی که فناوری های ارتباطی جوامع مختلف را متحول ساخته، بر فهم و ادراک ما از خودمان، جامعه مان و تنوع فرهنگی ما تأثیر می گذارد، مسلما بهره مندی از سواد رسانه ای مهارتی حیاتی برای قرن 21 به حساب می آید. سواد رسانه ای شامل توانایی دسترسی، تحلیل، ارزش یابی و پردازش فعال اطلاعات در اشکال مختلف پیام های مکتوب، دیداری و شنیداری است. به عبارتی سواد رسانه ای پاسخی ضروری، غیر قابل اجتناب و واقع نگر به محیط الکترونیکی پیچیده و دائم در حال تغییر و تحول اطراف ماست (صالحی امیری، 1387: 17).
نکته اساسی که باید به آن توجه داشت این است که با وجود این که سواد رسانه ای، پرسش های انتقادی را در خصوص تاثیرات رسانه ها مطرح می کند، اما سواد رسانه ای با رسانه مخالف نیست بلکه هدف اصلی آن این است که از طریق مهارت هایش، به همه افراد به ویژه کودکان و نوجوانان که در برابر پیام های رسانه ای عصر حاضر بسیار آسیب پذیرند کمک کند تا در خصوص انواع رسانه ها نقاد، دقیق و تحلیل گر باشند. پس اگر در این رساله محورهای اصلی پیام های انیمیشنی را احصاء گردیده و سپس متناسب با آنها محتوای آموزشی تهیه گردد، مخاطبان می توانند درک بهترین در مقابل پیام ها داشته و یا حداقل با دید انتقادی نسبت به انیمیشن های واردی نگاه کرده و یا حداقل نگاه صرفا سرگرم کننده نداشته باشند.
سوال های پژوهش

                                                    .