سبز اندیشان امروز

کنوانسیون حقوق دریاها

در صورتی که مساحت یک مخزن نفت شامل شمال و جنوب خط تحدید حدود منطقه انحصاری دویست مایلی ایسلند بشود و درواقع مخزن فرامرزی باشد، کمیسیون پیشنهاد می کند که دو دولت از طریق یکی سازی از مخزن مذکور استفاده نمایند . همین ترتیب در مورد مخازنی که از مرزهای سایر مناطق تعریف شده مشمول رژیم حقوقی توسعه مشترک بین دو کشور می گذرند، نیز می شود . در فرضی که میدان نفتی مشترک به معنی اخص باشد یعنی از خط مرزی 200 مایلی منطقه اقتصادی ایسلند عبور کند و شمال و جنوب خط مذکور را در بر گیرد از طریق یکی سازی از آن بهره برداری می شود.

گفتار چهارم:نظر مشورتی شعبه اختلافات بستر دریا در مورد مسئولیتها وتعهدات دولت حامی در قبال فعالیت اشخاص و موجودیتها در منطقه
در ششم می سال 2010 شورای مقام بین المللی اعماق در قطعنامه ای از شعبه اختلافات بستر دریا تقاضای صدور نظر مشورتی نمود .در تقاضای مذکور این سئوالات مطرح شده بود :
1-مسئولیت وتعهد دولتهای عضو کنوانسیون 1982 حقوق دریاها در منطقه ( Area ) بر اساس این کنوانسون به ویژه فصل یازدهم و موافقت نامه سال 1994 در ارتباط با اجرای فصل یازدهم کنوانسیون چیست ؟
2-در قبال هر گونه کوتاهی در اجرای مقررات کنوانسیون از طرف دولت عضو آن به ویژه فصل یازدهم کنوانسیون حقوق دریاها و بخش دوم از بند دوم ماده 153 موافقت نامه 1994 (موجودیتی که بر اساس مقرره مزبور مورد حمایت قرار گرفته) مسئولیت دولت عضو چیست ؟
3- در راستای اجرای مسئولیتهای دولت حامی که در کنوانسیون قید شده، به خصوص ماده 139 وضمیمه سوم وموافقت نامه 1994 دولت مزبور باید جه اقدامات مناسب وضروری انجام دهد ؟
برای درک ارتباط پاسخ شعبه به موضوع بحث این رساله ، به ماده 142 کنوانسیون حقوق دریاها اشاره می کنیم که در آن ذکر شده اقدامات اکتشافی در منطقه ، باید با رعایت منافع مشروع دولتهای ساحلی باشد وسیستم مشاوره واطلاع رسانی باید طراحی شود .به عبارت دیگر در صورتی که یک میدان ساحلی از فلات قاره یک کشور عبور کرده و وارد منطقه شود ،بهره برداری از چنین میدانی باید با اطلاع و مشورت دولت ذینفع در آن صورت گیرد.حال چنانچه فعالیت در منطقه توسط شرکتها و موجودیتهای تحت حمایت یک دولت عضو کنوانسیون صورت گیرد ، دولت حامی چه وظایف و مسئولیتی در این زمینه دارد ؟
شعبه در پاسخ به سئوالات فوق شعبه مقررات کلیدی قابل اعمال را بند 1 ماده 139 ، بند 4 ماده 153 و ضمیمه 3 بند 4 ماده 4 موافقت نامه 1994 به تفکیک وبه طور مفصل پاسخ خود را ذکر کرده است .به جهت رعایت اختصار مهمترین تعدات دولت حامی از منظر شعبه به شرح ذیل ذکر می شود :
1- تعهد به تضمین اجرای شرایط مندرج در قرارداد و تعهدات مقرر در کنوانسیون و اسناد مربوطه از سوی پیمانکاران مورد حمایت دولت. این امر، تعهدی از جنس تعهد به مرقبت مقتضی(due diligence) تلقی می شود. به عبارت دیگر، دولت حامی متعهد به انجام بهترین تلاش ممکن در تضمین اجرای (مفاد قرارداد) از سوی پیمانکاران مورد حمایت می باشد. معیار «تعهد به بهترین تلاش» می تواند در طول زمان متغیر بوده و بستگی به سطح ریسک و فعالیت های حاکم بر آن داشته باشد. معیار مذکور، دولت حامی را ملتزم می نماید تا اقداماتی را در سطح نظام حقوقی خویش اتخاذ کند. این اقدامات باید دربرگیرنده قوانین، آیین نامه ها و اقدامات اداری گردد. معیار قابل اعمال این است که اقدام مزبور از سوی دولت باید «به لحاظ منطقی متناسب و مقتضی» باشد . به عبارت دیگر دولت بایستی در قالب نظام حقوق داخلی خود مکانیسمی را طراحی کند که حسن اجرای مقررات کنوانسیون ، توسط پیمانکار به عنوان موجودیتی که تابع نظام حقوق داخلی دولت حامی است ،تضمین شود .قصور دولت در تثبیت چنین مکانیسمی موجب مسوولیت خواهد بود.شعبه در تبیین مفهوم تعهد به بهترین تلاش یا مراقبت مقتضی به تفسیر کمیسیون حقوق بین الملل از ماده 3 طر ح کنوانسیون پیشگیری از زیانهای فرامرزی ناشی از فعالیتهای مخاطره آمیز اشاره می کند که در آن دولت مبدأ این فعالیتها ملزم است بهترین تلاش خود را جهت کاهش خطر به کار گیرد. البته این تعهد هرگز به این معنا نیست که هرگز چنین اتفاقی رخ ندهد.
ب: تعهدات مستقیمی که دولت حامی باید مستقل از تعهداتش در تضمین به در پیش گرفتن رفتاری خاص از سوی پیمانکاران مورد حمایت، انجام دهد. نیز از جمله تعهدات دولت حامی است که مهمترین این تعهدات عبارتند از :
1) تعهد به مساعدت مقام بین المللی اعماق مطابق بند 4 ماده 153.
2) تعهد به اعمال «رهیافت (اصل) اقدامات احتیاطی» که در اصل پانزدهم اعلامیه ریومنعکس شده است. این اصل مقرر میدارد که به منظور حفظ محیط زیست رویکرد احتیلطی باید به طور گسترده ودر حد توانایی دولتها اعمال شود.در صورتی که خطر بروز تهدید جدی محیط زیست وجود داشته باشد ،انجام اقدامات موثر نباید به دلیل فقدان قطعیت در مورد این، خطرات متوقف شود.
3) تعهد به اعمال «بهترین رویه های زیست محیطی» .
4) تعهد به اتخاذ اقدامات پیشنهادی از سوی مقام در خصوص تأمین مقررات تضمینی در زمان وضعیت اضطراری برای حمایت از محیط زیست دریایی.
5) تعهد به زمینه سازی جهت توسل به غرامت.
6-بر اسا س بند هفتم از بخش اول ضمیمه موافقتانه 1994، دولت حامی ملتزم به انجام بهترین تلاش در راستای تضمین اجرای تعهداتش از سوی پیمانکار قراردادی در جهت انجام ارزیابی اثرات زیست محیطی است. همچنین، تعهد به انجام ارزیابی اثرات زیست محیطی، به عنوان یک تعهد کلی در حقوق عرفی تلقی می گردد و به عنوان تعهدی مستقیم برای همه دولت ها در ماده 206 کنوانسیون و همین طور، مطابق بند 4 ماده 153 کنوانسیون، به عنوان جنبه ای از تعهد دولت حامی در مساعدت به مقام در نظر گرفته می شود. این دو نوع تعهد به نحو یکسان بر دولت های توسعه یافته و در حال توسعه قابل اعمال است مگر این که به طور خاصی، غیر از این امر در مقررات قابل اعمال گنجانده شده باشد.
7-در قبال کوتاهی در انجام تعهداتش بر اساس کنوانسیون و اسناد مربوطه، مسوولیت دولت حامی به وجود می آید. کوتاهی پیمانکار مورد حمایت در قبال انجام تعهداتش، به خودی خود منجر به ایجاد مسوولیت دولت حامی نخواهد شد. مقررات قابل اعمال در مورد مسئولیت دولت بند 1 ماده 139 وضمیمه بند 4 ماده 4 است . شرایط ایجاد مسوولیت دولت در چنین وضعیتی عبارتند از:
1) کوتاهی در انجام مسوولیت های مندرج در کنوانسیون؛
2) ایراد زیان.
8-مسوولیت دولت حامی در کوتاهی از انجام تعهدات ناشی از تعهد به بهترین تلاش مستلزم این است که رابطه سببی میان چنین کوتاهی و ورود خسارت اثبات شده باشد. چنین مسوولیتی با ورود خسارت به واسطه کوتاهی پیمانکار قراردادی از انجام تعهداتش حاصل می شود. وجود یک رابطه سببی میان کوتاهی دولت حامی و خسارت نباید مفروض انگاشته شده و باید احراز گردد. اگر دولت حامی «همه اقدامات ضروری و مقتضی را در جهت تضمین اجرای مؤثر» تعهدات پیمانکار مورد حمایت به عمل آورد، در این حالت، دولت مزبور از مسوولیت مبرا خواهد بود. این معافیت از مسوولیت در قبال کوتاهی دولت حامی، در انجام تعهدات مستقیم قابل اعمال نیست. ضمن این که مسوولیت دولت حامی و پیمانکار مورد حمایت، متوازی بوده و مشترک و انفرادی نخواهد بود . وجود حامیان متعدد منجر به مسوولیت مشترک و انفرادی می شود، مگر این که در مقررات مقام به نحو دیگری پیش بینی شده باشد. مسوولیت دولت حامی باید مبتنی بر مبلغ واقعی خسارت باشد .
9-پیمانکار حتی پس از اتمام مرحله استخراج نیز مسوول خواهد بود. این امر در خصوص دولت حامی نیز صدق می کند. قواعد مربوط به مسوولیت که در کنوانسیون و اسناد مربوطه گنجانده شده اند، خدشه ای به مقررات حقوق بین الملل وارد نمی سازند. از این رو، زمانی که دولت حامی در مقام انجام تعهدات خود بر می آید، خسارات ناشی از عمل پیمانکار مورد حمایت، موجب مسوولیت دولت حامی نخواهد شد. در فرضی که دولت حامی ضمن کوتاهی در انجام تعهدات خویش، منجر به ورود خسارتی نشده است، پیامدهای چنین عمل متخلفانه ای (wrongful act) توسط حقوق ببن الملل عرفی تعیین می شود.
9-کنوانسیون دولت ها را ملزم می دارد تا در چارچوب نظام حقوقی خویش، قوانین و آیین نامه هایی را تصویب کرده و اقدامات اداری مقتضی را اتخاذ کنند که این امر دو کارکرد متمایز دارد: نخست، تضمین اجرای تعهدات از سوی پیمانکار و دیگری، مبرا نمودن دولت حامی از مسوولیت. قلمرو و حدود این قوانین، آیین نامه ها و اقدامات اداری بستگی به نظام حقوقی دولت حمایت کننده دارد. این اقدامات می تواند شامل تأسیس سازوکارهای اجرایی برای نظارت فعال و مؤثر بر فعالیت های پیمانکاران مورد حمایت و همین طور، برای همکاری مشترک میان فعالیت های دولت حامی و مقام بستر باشد. قوانین، آیین نامه ها و اقدامات اداری باید در تمام طول مدتی که قرارداد با مقام بستر لازم الاجراست، در حال اجرا باشند. وجود این قوانین، آیین نامه ها و اقدامات اداری شرطی برای انعقاد قرارداد با مقام بستر به حساب نمی آید، با این حال، لازمه اجرای تعهد به بهترین تلاش ممکن از سوی دولت حامی و در نتیجه، معافیت از مسوولیت تلقی می شود .
نظر مشورتی شعبه اختلافات بستر دریا به طور مستقیم به منابع نفت وگاز مشترک بین منطقه و محدوده صلاحیت دولتها اشاره ای نکرده است .در عین حال در این نظر به نوع خاصی از منابع نیز اشاره نشده و یافته های شعبه در کلیت خود بر تمام فعالیتهای اشخاص و شرکتها در منطقه و تعهدات دولت حامی در قبال اقدامات آنها ، قابل استناد است که در معنا میادین فوق هم در شمول آن قرار می گیرد . بنابراین می توان گفت که در صورتی که یک موجودیت در منطقه مبادرت به بهره برداری از منابع نفت وگاز بنماید وفعالیت وی باعث ورود زیان به منافع زیست محیطی دولت ساحلی شود ، با استفاده از وحدت ملاک این رأی می توان به مسئولیت دولت حامی استناد کرد.

                                                    .