رشته حقوق

کنشگران و محمل‌های ارتباطات میان‌فرهنگی

دانلود پایان نامه

اصطلاح ارتباطات میان‌فرهنگی را اولین بار هال به کار برده است. ارتباطات میان‌فرهنگی امروزه مدیون کار ادوارد هال است، به‌گونه‌ای که تحقیقات کنونی در این حوزه متاثر از کارهای اوست. او در کارهایش به اصولی توجه کرد که هم اکنون نیز در این حوزه مهم شمرده می‌شود. بررسی کارهای انجام شده هال و تحقیقات کنونی، ارتباط میان کار وی و تحقیقات جاری ارتباطات میان‌فرهنگی را در موارد ذیل نشان می‌دهد:
مقایسه فرهنگ‌های ملی به‌جای تاکید بر یک فرهنگ
حرکت از تحلیل کلان به تحلیل خرد
تاکید بر کنش متقابل میان اعضای فرهنگ‌های گوناگون
ارتباطات به‌عنوان امری الگویی، آموختنی و قابل تحلیل
استفاده از تجربیات میان‌فرهنگی زندگی واقعی به‌عنوان ابزار آموزش
استفاده از زبان شناسی توصیفی
مخاطبانی وسیع برای تربیت میان‌فرهنگی
این نکته نیز حائز اهمیت است که همه انواع ارتباطی که در میان دو فرد از دو فرهنگ متمایز(به‌شکل باواسطه یا بی‌واسطه) صورت می‌گیرد، مصداق ارتباط میان‌فرهنگى است. امروزه ارتباط میان‌فرهنگى در شکل بی‌واسطه آن عمدتا در قالب مهاجرت‌های خارجی، سفرهای علمی، اردوهای آموزشی، فرصت‌های مطالعاتی، سفرهای تجاری، سفرهای ورزشی، سفرهای تبلیغی، جهان‌گردی، سفرهای زیارتی، و در شکل باواسطه آن در قالب محصولات فرهنگی (همچون الگوهای تغذیه و پوشش)، برنامه‌های هنری، کتب داستانی و رمان‌های ترجمه شده، استفاده از نظریه‌های علمی یک دانشمند از طریق متون درسی و آثار ترجمه شده و … صورت می‌گیرد.
1-6- کنشگران و محمل‌های ارتباطات میان‌فرهنگی
ارتباطات میان‌فرهنگی از طریق عامل انسانی به‌شکل با واسطه یا بی‌واسطه شکل می‌گیرد. هنگامی که ارتباط به‌شکل بی‌واسطه برقرار شود محمل ارتباط خود انسان است که در پوشش‌ها و نقش‌های گوناگون زمینه‌های ارتباط میان‌فرهنگی را فراهم می‌کند. اما درصورتی که ارتباط میان‌فرهنگی به‌صورت با واسطه شکل گیرد، محمل ارتباط همان کانالی است که ارتباط از طریق آن میسر می‌گردد. به‌عنوان مثال، محصولات مکتوب و تصویریِ رسانه‌ای یکی از محمل‌های مهم ارتباطات میان‌فرهنگی به‌شمار می‌روند. «مجاری ارتباطات میان‌فرهنگی گاه دو طرفه و گاه یک‌طرفه است. ترجمه متون خارجی، نشر کتاب و مطبوعات و پخش برنامه‌های تولید شده در فرهنگ‌های دیگر و انواع واردات و صادرات کالاهای فرهنگی موجب ارتباطات میان‌فرهنگی از نوع یک‌طرفه آن می‌شوند. رسانه‌های مکتوب به‌خصوص در قرون گذشته، در قالب نهضت ترجمه از مظاهر اصلی ارتباط میان‌فرهنگی بوده و آثار فراوانی برجای گذاشته است. «در اولین گام‌های برافراشته شدن بنای تمدن‌های بزرگ، به نهضتی شبیه به جنبش ترجمه برمی‌خوریم که اولین مرحله برای انتقال و بومی کردن علوم و فنون بوده است .این نهضت ترجمه از مهم‌ترین مظاهر ارتباطات میان‌‌فرهنگی است». «نقطه آغاز جنبش ترجمه ارپا، شبه جزیره ایبری (اسپانیا و پرتغال امروزی) بود؛ همان جایی که بیشترین سابقه ارتباط علمی و عینی و اساسا حضور مسلمانان را در خود داشت. در مورد مترجمین هم اغلب منابع اذعان داشته‌اند که پیشگام این راه، مترجمین یهودی بودند که از سویی رابطه علمی بیشتر با مسلمانان برقرار کرده بودند و از سویی دیگر در زبان عربی تبحر بیشتری داشتند و در واقع مترجمین یهودی، حلقه رابط دانش مسلمین و دانش مسیحیان به‌شمار می‌رفتند.»
امروزه از زبان‌آموزی به‌عنوان مهم‌ترین محمل ارتباط میان‌فرهنگی نام برده می‌شود. دانش‌پژوهانی که در دوره‌های متوالی آموزش زبان شرکت می‌کنند به‌مرور زمان با فرهنگ‌های بیگانه آشنا می‌شوند. زبان صرف‌نظر از محتوایی که حمل می‌کند، به‌عنوان یک رسانه (میانجی) نقش زیادی در انتقال فرهنگ ایفا می‌کند؛ چرا که «هر زبانی ریشه در فرهنگ یک ملت دارد و مثل آینه اعتقادات، ارزش‌ها، آداب و رسوم آن ملت را منعکس می‌کند. زبان و فرهنگ بهم وابسته‌اند توانایی یک فرد در یادگیری زبان به‌میزان زیادی به ‌سطح فهم و یا تسلط او بر فرهنگ وابسته است. یادگیری بهتر زبان در حقیقت با شناخت فرهنگ مقصد ممکن می‌گردد. به‌منظور تسلط پیدا کردن بر یک زبان، یادگیرنده باید با جزئیات فرهنگ در زبان مقصد آشنا شود و از تفاوت‌های فرهنگی بین گروهی موجود بین خود و دیگر ملت‌ها آگاهی داشته باشد و بدین ترتیب به‌سمت آفزایش آگاهی‌هایش که ماورای تفاوت‌های فرهنگی است حرکت کند. یک فرد باید این توانایی را داشته باشد تا بداند چه موقع کجا و چطور صحبت کند.» «مهمترین واسطه ارتباط پیش از فرم و بستر و زمینه، زبان است.»
در حقیقت هر کنش‌گری که قصد تعامل با افرادی در آن‌سوی فرهنگ خود را داشته باشد، کنش‌گر ارتباط میان‌فرهنگی نامیده می‌شود چه این ارتباط به‌شکل مستقیم(چهره به‌چهره) صورت گیرد و چه به‌شکل غیرمستقیم(از طریق یک رسانه از قبیل کتاب، نامه، تلفن، گفتگوی مجازی و مانند آن). بدین ترتیب مهم‌ترین کنش‌گران ارتباطات میان‌فرهنگی به‌شرح ذیل خواهد بود:
1-6-1- مهاجران
مهاجرت، شکلی از تحرک جغرافیائی یا مکانی جمعیت است که بین دو واحد جغرافیایی انجام می‌گیرد. قدیمی‌ترین شکل ارتباط میان‌فرهنگی مهاجرت بوده است؛ مهاجران خارجی از جامعه‌ای به ‌جامعه دیگر به‌دلیل اقامت بلندمدت و نیز نزدیک‌شدن به ‌مخاطبان ارتباطی خود، مهم‌ترین و شاید موثرترین حاملان و کنشگران ارتباطات میان‌فرهنگی به‌شمار می‌روند. امروزه مشاهده می‌شود که مهاجران در برخی از عرصه‌های زندگی به‌ویژه عرصه‌های عمومی‌تر، معمولا در چارچوب فرهنگ میزبان عمل می‌کنند و به‌رقیق‌تر و کمرنگ‌تر شدن عناصر فرهنگ اولیه خود رضایت می‌دهند؛ گرچه الگوی زیست فرهنگی برحسب موقعیت و شرایط مهاجران متفاوت است. معمولا نسل قدیمی مهاجران که خود مستقیما حامل فرهنگ سرزمین اصلی هستند، نسبت به ‌نسل جدید یا فرزندان مهاجران اولیه که فرهنگ اولیه را بی‌واسطه تجربه ‌نکرده‌اند، با اکراه بیشتری به ‌همزیستی و آمیزش فرهنگی تن می‌دهند.
1-6-2- جهان‌گردان
واژه جهانگردی به مجموعه مسافرت‌هایی گفته می‌شود که بین مبدأ و مقصدی با انگیزه‌های استراحتی، تفریحی، تفرجی، ورزشی، دیداری، تجاری، فرهنگی و یا گذران اوقات فراغت انجام می‌گیرد و در آن شخص توریست در مقصد اشتغال و اقامت دائم ندارد.همایون با استناد به مضمون برخی آیات و با رویکردی فرهنگی، جهانگردی را به: «حرکت انسان‌ها در زمین که منجر به ارتباط میان‌فرهنگی مستقیم میان آن‌ها می شود.»
از دیر زمان مردمان خردمند براى سیروسفر جایگاه ویژه‌اى قائل بوده‌اند و آن را بخشى از زندگى اجتماعى و انسانى خویش مى‌شمرده‌اند. در تکاپوى زندگى به‌ویژه در ابعاد اقتصادى، فرهنگى، سیاسى، و تاریخى، سفر و گردشگرى و سیرو جهانگردى داراى نقشى تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز است. شاید بتوان گفت اکنون گستره و حجمِ رفت وآمد فرامرزیِ انسان‌ها و پیوند مردمانِ کشورها و قارّه‌ها با یکدیگر همان اندازه است که رفت و آمد میان افراد یک قوم و قبیله در گذشته و نیز همان‌گونه سهل و آسان. نکته در خور توجه آن که: چه بسا به‌همان اندازه مورد نیاز و ضروری براى بشرِ امروز و براى ادامه حیات و زندگیِ انسان‌هایى که در این روزگار مى‌زیند. برانگیخته‌شدنِ احساسى در بشرِ متمدن دیده مى‌شود که او را به شناخت و آگاهى از فرهنگ‌ها، تمدن‌ها، سنّت و آداب ملت‌ها و بازکشف پدیدارهاى تاریخیِ نوع و نسل خویش دعوت مى‌کند. این احساس، بسان گذشته، در افرادى معیّن و محدود وجود ندارد، بلکه عموم مردمان را به‌حرکت و گردش درآورده است.
به‌هر روى، عوامل و انگیزه‌هاى گونه‌گون دست به‌دست هم داده و گردشگرى را به‌صورتى فراگیر مورد نیاز بشر امروز درآورده است، تا جایى که هم اکنون به‌عنوان یک صنعت درخور و سودمند شناخته مى‌شود. جهانگردی امروز یکی از پررونق‌ترین صنایع(کارهای) جهان به‌شمار می‌رود. اکنون مردم تمام کشورهای جهان از مسافرت‌های هوایی همچون وسیله‌ای برای کشف فرهنگ‌های دیگر استفاده می‌کنند. یکی از دستاوردهای این فرصت‌ها و امکانات مسافرتی این است که مردم با فرهنگ‌هایی روبه‌رو می‌شوند که گاهی عجیب و حتی اسرارآمیز به‌نظر می‌رسد. اکنون منشاء این تفاوت‌ها بسیار فراتر از موارد مربوط به وسایل لازم برای خوراک، پوشاک سنتی و شیوه مسافرت است. نقطه‌نظرات فرهنگی مختلف برای ادراک زمان و مکان و رفتار با بانوان و افراد مسن‌تر، شیوه‌ها و وسایل انجام کسب و کار و حتی کشف و دریافت معنی حقیقت در معرض دید افراد قرار می‌گیرد. به‌طور کلی تاثیر اجتماعی- فرهنگی مستقیمی در جهانگردی وجود دارد که از برخورد میان میزبان و جهانگردان به‌وجود آمده است. این تاثیرات همواره مثبت و سودمند نیستند. در بسیاری موارد، اقتصاد جهانگردی ابزار نیرومندی در جهت نابودی روابط اجتماعی سنتی و معرفی الگوهای اجتماعی کشورهای صنعتی بوده است. به‌همین دلیل است که برخی به جهانگردان به‌عنوان یکی از ابزارهای نیرومند سلطه و استعمار می‌نگرند. درجهانگردی بین‌المللی در نتیجه حضور جهانگردان نمایش مصرف‌گرایی از خارجیان که الگوی مصرفی کشورهای صنعتی را انتقال می‌دهند تقویت می‌شود. این الگوها ممکن است تاثیرات شدیدی به‌جای گذارند. اول به این‌دلیل که تاحدودی به هویت ملی و بومی تجاوز می‌کنند و آن را از میان‌ می‌برند و دوم، آن‌ها تصویر تعریف‌شده‌ای از کشورهای صنعتی، طبقات خاصی از اجتماع، نوع خاصی از رفتار و به‌خصوص فقط حوادث حاشیه‌ای زندگی مردم این کشورها را معرفی می‌کنند.
درعین حال، جهانگردی و سیر و سفرها بهترین فرصت برای ارتباط میان‌فرهنگی است. گروهی از آیات قرآن صریحا و با استفاده از صیغه امر به‌ انسان‌ها فرمان می‌دهد تا به ‌حرکت در زمین بپردازند. گروهی دیگر آیاتی هستند که به‌شکل استفهامی به ‌نکوهش کسانی پرداخته است که از این امر مهم سرباز می‌زنند. و از همین منظر جهانگردی از نگاه اسلامی بیشتر یک مقوله فرهنگی است تا امری اقتصادی.
1-6-3- مبلغان
درگذشته، مناسب‌ترین روش شناخت آداب و رسوم ادیان و مناسک و عقاید آنان، گفتگو و تعامل چهره به چهره بود و این مهم میسر نمی شد مگر آن که روحانیان و پیروان این ادیان به سرزمین‌های یکدیگر سفر و از نزدیک باهم ملاقات می کردند. همانطور که پیامبر اسلام از طریق فرستادن مبلغان خود به‌طور غیرمستقیم با مردم ارتباط برقرار می‌کرد و آن‌ها را به اسلام دعوت می‌کرد. شاید بتوان اولین مبلغان اسلام را گروهی از مسلمانان دانست که به حبشه هجرت کردند. این هجرت ضمن آنکه باعث حفظ عقاید و تامین آزادی این گروه مهاجر شد، زمینه گسترش اسلام را در خارج از شبه‌جزیره عربستان فراهم آورد. استدلال‌های جعفربن ابی‌طالب نماینده مسلمانان در مورد اسلام و آشنا کردن پادشاه حبشه با مبانی این دین، باعث تمایل وی به اسلام و شکست و ناکامی قریش گردید و زمینه گسترش اسلام در خارج از عربستان را فراهم کرد. اما به مرور زمان که جوامع پیچیده‌تر می‌شوند و تقسیم کار ضرورت پیدا می‌کند، تبلیغ نیز به یک امر حرفه‌ای تبدیل می‌گردد.
وظیفه تبلیغ، یعنی رساندن دین، هم وظیفه‌ای عام است و هم به حکم لزوم تخصص و تقسیم کار، یک طبقه خاص باید آن را به عنوان رشته تخصصی انتخاب کنند. قرآن وظیفه عام را در آیه «کُنتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ»، و نیز «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ» و وظیفه خاص را در آیه « وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ» بیان کرده است. گرچه همه مسلمانان از آنجا که مسلمان هستند، به‌طور طبیعی، خواسته یا ناخواسته، مبلغ دینی به‌شمار می‌روند ولی در این‌جا منظور کسانی هستند که با هدف تبلیغ و به‌عنوان یک کار حرفه‌ای به کشوهای خارجی سفر می‌کنند. نمونه بارز آن زباندان‌هایی‌اند که از سوی بعثه رهبری یا سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به سفرهای تبلیغی اعزام می‌شوند.
سفرهای تبلیغی یکی از شیوه‌های برقراری ارتباطات میان‌فرهنگی است که به‌صورت هدفمند صورت می‌گیرد. گسترش تشیع در ایران بیش از همه چیز مرهون مسافرت علمای طراز اول لبنان به ایران در زمان حکومت صفویان بود. مسیحیان بیشتر اهداف فرهنگی خود را از طریق مبلغان مذهبی (مسیونرها) دنبال می‌کنند.

مطلب مشابه :  بررسی روابط غیر مالی مادر با اعضای خانواده

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید