رشته حقوق

کنترل اجتماعی

دانلود پایان نامه

یک رفتار، با این استدلال «کجروى» قلمداد مى‌شود که مى‌توان آن را نوعى مخالفت با هنجارهاى «یک جمع» به حساب آورد. بدین شکل مى‌توان دید که دومین عنصر سازنده این مفهوم را صرفاً «متکى بودن یک رفتار بر الگوهاى جمعى غیرمجاز» تشکیل مى‌دهد؛ مفهومى که با استفاده از تعابیر کلى رایج، مى‌توان آن را «هنجارشکنى»، در معناى عام کلمه، نامید(رابرتسون، 1374، ص 168ـ169؛ رشه، 1367، ص69؛ صدیق اورعى، 1374، ص 25).
2-9- کنترل اجتماعی
کنترل را «توان اِعمال قدرت، هدایت یا باز داشتن اعمال دیگران» تعریف کردهاند. از این رو، کنترل اجتماعى، فرایندی اجتماعی است که با بهرهگیری از مجموعهاى از منابع مادى و نمادین و قواعد و اصول معین که ضمانت اجرا دارد، به دنبال تحقق همنوایى رفتارى اعضاى خویش و مقابله با کجروی است(سلیمی و داوری، 1391، ص452).
2-9-1- تأثیر نیازها بر کنترل اجتماعی
فرضیه زیربنایىِ نظریه «نیازهاى اساسى» مازلو، آن است که به دنبال بروز هر دسته از نیازها، رفتار شخص و همه کنشها و واکنشهاى او در راستای ارضاى آن قرار مىگیرد. براى مثال، حمله کارگزاران کنترل اجتماعى به «نیاز امنیت» در شخصی کجرو که نیازمند برآمدن آن است، این معنا را مىیابد که جامعه، برآمدن این نیاز را به تبعیت او از هنجارها مشروط کرده است. در اینجا مازلو، پیامد این حمله را آن مىداند که چنین فردى به تبعیت از هنجارها روى خواهد آورد (همان، ص471).
2-9-2- شیوه ها و ابزار اِعمال کنترل اجتماعى
کنترل اجتماعی به دو شکل زیر انجام می گیرد:
1. اجبار: کاربرد وسایلى نظیر مجازاتهاى قانونى و تنبیه؛
2. اقناع: واداشتن درونى افراد به پذیرش هنجارهاى اجتماعى، با وسایل گوناگونى چون تبلیغ، پاداش، اعتبار، اعطاى درجه، تمجید و تشویق و قدردانى (ساروخانى، 1377، ص698؛ نجفى ابرندآبادى، 1378، ص14).
ابزارهاى مورد استفاده در کنترل اجتماعی نیز عبارتنداز:
1. ابزارهاى بدنى: از جمله «سلاح کمرى، شلاق، دستبند و  …» که اثر آن بر جسم وارد مى‌شود و نیز تهدید به استفاده از آنها که نوعاً اثرى همسان با کاربرد عملى شان دارد. کنترل مبتنى بر کاربرد این ابزارها، نماد قدرت سرکوبگر است؛
2. ابزارهاى مادى: از جمله کالاها یا خدمات که قابلیت مصرف دارند (و اشیاى نمادینى مانند پول، که فرصت تحصیل آنها را فراهم مى‌آورد) و سبب مى‌شوند که برخوردار ساختن افراد از آنها، غالباً جنبه تشویق و محروم ساختن آنان، معناى تنبیه بیابد (مثلا، جریمه هاى مالى). استفاده از ابزارهاى مادى در کار کنترل، نمادى از قدرت سودگرا است؛
3. ابزارهاى نمادى: نمادهاى ارزشى و هنجارى بیانگر حیثیت و احترام و نمادهایى اجتماعى که نشانه محبت و مقبولیت اند (یا ابزارهایى مانند تماس جسمى که براى ابراز محبت یا اشیایى مادى که براى نمادى کردن حیثیت به کار مى‌روند)( اتزیونى، 1373، ص140ـ141؛ صبورى، 1374، ص 196ـ197).
2-9-3- شیوههای اِعمال کنترل اجتماعى
کنترل اجتماعی به دو گونه انجام میشود:
1. اجبار: کاربرد وسایلى، مانند مجازاتهاى قانونى و تنبیه؛
2. اقناع: واداشتن درونى افراد به پذیرش هنجارهاى اجتماعى با وسایل گوناگونى، مانند تبلیغ، پاداش، اعتبار، اعطاى درجه، تمجید و تشویق و قدردانى (ساروخانى، 1377، ص698؛ سلیمی و داوری، 1391، ص 447).
2-9-4- انواع کنترل اجتماعی
در یک تقسیمبندی کلی و انتزاعی از انواع کنترل اجتماعی، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
2-9-4-1- کنترل رسمى
کنترل اجتماعى رسمى، دربردارنده اقدامهایی است که منابعِ اقتدار، آنها را در مسیر مقابله با وقوع جرم و کجروی در جامعه عهدهدار مىشود. این اقدامها به سبب متکى بودن بر ضمانتهاى اجرایى دولتى، از یک طرف، به طور عمده الزامآور و متکى بر قهر و اجبارند و از طرف دیگر، به گسترهاى خاص از هنجارهاى اجتماعى (هنجارهاى رسمى) محدود است که با تکیه بر همان ضمانت اجراهاى حکومتى تعریف مىشود (صدیق سروستانى، 1383، ص25؛ سلیمی و داوری، 1391، ص501).
2-9-4-2- کنترل غیر رسمى
کنترل غیر رسمى، گونهاى از کنترل اجتماعى است که در گسترهاى به تناسب جامعه، توسط هر یک از اعضاء و در محیطهاى متفاوت خانواده، مدرسه، محل کار، اماکن مذهبى و غیره انجام میشود. این گونه از کنترل، در نقطه مقابل کنترل رسمى و بر اساس اصول اخلاقى، ارزشها و هنجارهاى متعارف است. ضمانت اجراهاى اصلى کنترل غیر رسمی عبارت است از:
ـ متغیرهای درونى، مانند ترس از پذیرفته نشدن رفتار در اجتماع، ترس از رو به رو شدن با مخالفت جامعه، نگرانى از طرد اطرافیان و غیره؛
ـ اهرمهای بیرونى، مانند تمجید و تشویق رفتارهاى راستروانه و در مقابل، تمسخر، سرزنش و حتى طرد کجرو توسط دیگران (همان، ص507).
2-9-4-3- کنترل بیرونى

مطلب مشابه :  دانشگاه فردوسی مشهد

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید