پیشگیری از جرم در اسلام و تطبیق آن با دانش جرم شناسی- قسمت ۲

این معضل زندگی اجتماعی در طول تاریخ زندگی بشر، هیچ گاه بی پاسخ گذاشته نشده و واکنش های مختلفی را از سوی جوامع مختلف سبب شده است. تعیین ضمانت اجرای کیفری و مجازات بزهکاران، تا مدت ها تنها اقدامی بود که در راستای مبارزه با معضل بزهکاری و جلوگیری از وقوع جرایم به کار گرفته می شد، تا این که با شکست نظام عدالت کیفری در مهار بزهکاری و جلوگیری از وقوع جرایم، در سال های پایانی قرن نوزدهم، اندیشه ی چرایی وقوع جرم و علت شناسی بزهکاری، نضج گرفت و منجر به شکل گیری علم «جرم شناسی» گردید. درک این واقعیت که استفاده ی صرف از ابزار مجازات، تنها مبارزه ی با معلول ها و بنابراین کم تأثیر است، به یک باره جهت گیری مبارزه علیه بزهکاری را تغییر داد و به سوی شناسایی علل و عوامل وقوع پدیده ی مجرمانه و اتخاذ پیشگیرانه ی غیر کیفری معطوف ساخت. بر این اساس، موضوع پیشگیری از بزهکاری، رفته، رفته به یکی از موضوعات اصلی محافل حقوقی و جرم شناسی کشورها و مراجع و سازمان های بین المللی تبدیل شد.

پایان نامه رشته حقوق

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

 

ب) ضرورت و اهداف

 

چرایی انتخاب این موضوع و ضرورت بررسی آن از چند جهت مد نظر بوده است: اول آن که استفاده از نظریه ها و دیدگاه های نوین دانش پیشگیری از وقوع جرایم بدون کاربردی نمودن این مباحث در جوامع مختلف، کارآیی چندانی نخواهد داشت؛ به دیگر سخن، بومی ساختن مباحث هر علم و متناسب نمودن آن با فرهنگ حاکم بر هر جامعه از ضروریات استفاده ی مژثر از مباحث علمی است. به همین لحاظ، لازم است که در کشور ما نیز این مباحث با فرهنگ اسلامی- ایرانی جامعه، هماهنگ و بومی سازی گردد؛ دیگر آن که خلأهای موجود در نظریه های جرم شناسانه به طور خاص و در علوم تجربی غربی به طور کلی، از جهت تک بعدی بودن و پاسخگو نبودن کامل آن ها به معضلات و نیازهای بشری- که به دلیل گرفتار شدن آنان در الحاد و پشت کردن به آموزه های دینی در چند قرن اخیر صورت گرفته است – لزوم توجه جدی مسلمانان به تحقیق و کنکاش در آموزه های ناب و حیاتی اسلامی را بیش از پیش نمایان می سازد.
از اهداف این تحقیق می توان به این مسأله اشاره نمود که رابطه ی علم جرم شناسی و اسلام در این زمینه آشکار می شود. و با روشن شدن این مسأله می توان یک مسیر روشنی را در جهت پیشگیری از جرایم ترسیم نموده و راه کارهای متناسب با جامعه و مذهب مردم پیشنهاد نمود.

 

پیشینه تحقیق:

 

پژوهش در مباحث پیشگیری به طور کلی، چند سالی است که در کشور ما، به صورت جدی مورد توجه اساتید دانشگاه، صاحب نظران و محققان مرتبط با جرم و انحراف قرار گرفته است. اما متأسفانه هنوز موضوع بحث ما، به صورت جامع و کامل مورد تحقیق واقع نشده است. تنها تحقیقات انگشت شماری در این زمینه به نگارش در آمده است. لذا در این پایان نامه سعی می شود، در حد توان، با لگو قرار دادن مدل ارائه شده در جرم شناسی پیشگیرانه، تعالیم و آموزه های اسلامی در هر دو حیطه پیشگیری فردمدار و موقعیت مدار بررسی قرار گیرد.

 

ه) سؤالات تحقیق:

 

۱- سؤال اصلی:

 

 

  • پیشگیری از وقوع جرم در سیاست جنایی اسلام دارای چه جایگاهی است؟

 

۲- سؤال های فرعی:

 

 

    • آیا علم جرم شناسی و اسلام در زمینه ی پیشگیری از وقوع جرم دارای تفاوت هایی هستند؟

 

    • آیا علم جرم شناسی و اسلام در زمینه ی پیشگیری از وقوع جرم دارای تفاوت هایی هستند؟

 

  • آیا باورهای دینی می تواند از جرم پیشگیری کند؟

 

و) فرضیات تحقیق:

 

 

 

    • در حوزه پیشگیری از جرم در منطق تعالیم اسلامی، تأکید اسلام بر پیشگیری اجتماعی است.
    •  تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

    • پیشگیری از وقوع جرم در اسلام از جایگاه ویژه ای برخوردار است به طوری که آموزه های تربیتی، اخلاقی و شرعی اسلام، در برگیرنده راهکارهای پیشگیرانه است.

 

    • به نظر می رسد که علم جرم شناسی و اسلام در زمینه ی راه های پیشگیری از وقوع جرم دارای شباهت هایی هستند.

 

  • به نظر می رسد که علم جرم شناسی و اسلام در زمینه ی راه های پیشگیری از وقوع جرم دارای تفاوت هایی نیز هستند.

 

ز) روش تحقیق:

 

روش پژوهش به صورت کتابخانه ای و مراجعه به کتابخانه و کتابهای مختلف و فیش برداری می باشد.

 

فصل اول:

 

 

کلیات

 

 

مبحث اول: تعریف و انواع پیشگیری

 

 

گفتار اول: تعریف پیشگیری

 

در فرهنگ معین، «پیش گیری (prevention) در لغت به معنای جلوگیری، دفع، منع سرایت مرض از پیش، تقدم به حفظ، صیانت، حفظ صحت، جلو مرض گرفتن» آمده است.[۲] از نظر ریشه شناسی، کلمه پیش گیری دارای دو بعد است: ۱- به معنی «پیش دستی کردن، پیشی گرفتن و به جلوی چیزی رفتن» و ۲- به معنی «آگاه کردن، خبر چیزی را دادن و هشدار دادن» است. اما در جرم شناسی پیش گیرانه، پیش گیری در معنی نخست آن مورد استفاده قرار می گیرد، یعنی با بهره گرفتن از فنون مختلف از وقوع بزهکاری جلوگیری کردن است و هدف از آن، به جلوی جرم رفتن و پیشی گرفتن از بزهکاری است. از نظر علمی نیز، پیش گیری یک مفهوم منطقی- تجربی است که همزمان با تأملات عقلانی و مشاهدات تجربی ناشی می شود. «پیش گیری از جرم به مجموعه اقداماتی گفته می شود که برای جلوگیری از فعل و انفعال زیان آور محتمل برای فرد یا گروه و یا هر دو به عمل می آید. مثل پیش گیری از جرائم جوانان و پیش گیری از حوادث در جاده ها»[۳] شاید بتوان گفت که به تعداد صاحب نظران جرم شناسی، تعریف و طبقه بندی (تیپولوژی) از پیش گیری ارائه شده است.
در موضع پیشگیری از وقوع جرم، مروری بر تعاریف ارائه شده پیرامون جرم امری گریز ناپذیر است هر چند برخی از صاحب نظران علم جرم شناسی مانند راب وایت و فیونا معتقدند پاسخ صریحی در خصوص این که جرم چیست وجود ندارد. این دو نفر می گویند: تعریف جرم متناسب با دغدغه های و جهان بینی افراد متفاوت است. برخی دیگر از جرم شناسان مثل ریچارد اشنایدر و تدکچین جرم را رویدادی پیچیده دانسته و می گویند جرم زمانی اتفاق می افتد که چار عامل هم زمان با هم وجود داشته باشند: قانون، مجرم ، هدف و مکان وقوع جرم ؛ آنها به نقل از فرهنگ انگلیسی آکسفورد جرم را این گونه تعریف می کنند: «عملی دارای مجازات قانونی که به موجب قانون ممنوع بوده و برای رفاه عمومی مضر باشد.»[۴]
گسن ، جرم شناسی فرانسوی ، برای پیش گیری چهار معیار در نظر گرفته است :
۱٫ اقدامی پیش گیرنده تلقی می شود که هدف اصلی آن تضمین پیش گیری از بزهکاری یا « انحرافات جرم گونه» باشد ، یعنی اقدام موثر علیه اموال یا فرایندهایی که در بروز بزهکاری و انحراف ، نقش تعیین کننده و قاطع ایفا می کنند.
۲٫تدابیر یا اقدام های پیش گیرنده جنبه جمعی دارد ، یعنی مخاطب آن ، کل جمعیت یا گروه یا بخش معینی از آن است .
۳٫زمانی که هدف اجتناب از انتخاب رفتارهای مجرمانه یا منحرفانه است ، اقدام ها یا تدابیری پیش گیرانه خوانده می شود که قبل از ارتکاب اعمال بزهکارانه یا کج روانه و نه بعد از آن اعمال شوند.
۴٫و بالاخره ، اگر پیش گیری شامل اعمال تدابیر یا اقدام هایی قبل از ارتکاب هر جرم کیفری یا پیش از انتخاب هر رفتار منحرفانه است ، در آن صورت ، این تدابیر یا اقدام ها نمی توانند مستقیما قهر آمیز و سرکوب گر باشند ، زیرا اعمال سرکوبی کیفری مستلزم آن است که جرمی قبلاً ارتکاب یافته باشد.
لوریس کوسن جرم شناس کانادایی در این راستا، پیشگیری را تدابیر غیر متعهد آمیز یا غیر سرکوبگری می داند که غایت آن، مهار بزهکاری یا کاهش امکان وقوع بزه است. [۵]

 

گفتار دوم: انواع پیشگیری

 

جرم شناسی پیشگیرانه که ما از آن پیشگیری غیر کیفری (غیرسرکوب گر) تعبیر می کنیم به مثابه وسیله ای تعریف شده است که دولت از آن برای مهار بهتر بزهکاری از طریق حذف یا محدود سازی عوامل جرم زا و نیز مدیریت مناسب و مطلوب محیط های فیزیکی و اجتماعی استفاده می کند که فرصت های مساعد ارتکاب جرایم را فراهم می کند. «گسن» بر این باور است که پیشگیری به آن دست از تدابیری گفته می شود که اساساً از حوزه کیفری (پلیس و دادگستری) خارج باشد لذا پیشگیری کیفری را در حوزه پیشگیری نمی دارند.[۶]
جرم شناسی پیشگیرانه در دو شکل قابل تصور است؛ ۱) پیشگیری اجتماعی ۲) پیشگیری وضعی
بر همین اساس به بررسی این دو نوع از پیشگیری خواهیم پرداخت.
الف) پیشگیری اجتماعی
پیشگیری اجتماعی با ایجاد تغییرات و اصلاحات در فرد و جامعه به دنبال جلوگیری از جرم به صورت پایدار و همیشگی است. پیشگیری مزبور، در صدد است جامعه را از طریق آموزش، تربیت، تشویق و تنبیه با قواعد اجتماعی آشنا و همنوا کند. به دیگر سخن، این پیشگیری، کاهش یا از بین بردن علل فردی یا اجتماعی اثر گذار بر بزهکاری را دنبال می کند. پیشگیری اجتماعی، یک «پیشگیری کنشی فردمدار» است، بدین صورت که با بهره گیری از تدابیر و اقدامات پیشینی در صدد شخصیت سازی و اثر گذاری بر فرایند شکل گیری شخصیت افراد است.
پیشگیری اجتماعی یکی از گونه های پیشگیری کنشی (غیر کیفری) است. این پیشگیری با ایجاد تغییرات و اصلاحات در فرد و جامعه به دنبال جلوگیری از ارتکاب جرم است.[۷] البته در خصوص پیشگیری اجتماعی تعاریف گوناگونی ارائه شده است. یکی از صاحب نظران در این خصوص، چنین بیان می دارد که پیشگیری اجتماعی، پیشگیری از طریق اقداماتی است که بر خود فرد تأثیر می گذارد و بدین ترتیب خلاءهای فردی را پر می کند. به عبارت دیگر پیشگیری اجتماعی یعنی مداخله در محیط اجتماعی عموعی و شخصی فرد؛ محیط اجتماعی عمومی مانند محیط های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی که نسبت به همه مشترک است و محیط اجتماعی شخصی که خاص خود فرد است. کلیه این محیط ها در فرایند جامعه پذیری یک فرد نقش داشتند و دارای کار کرد اجتماعی هستند. هر یک از محیط های خانه، مدرسه، دانشگاه، دوستان و… در یک مقطع خاص زمانی عمل کرده و فرایند جامعه پذیری را تسهیل می کنند.[۸]
عکس مرتبط با اقتصاد
کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی نیز پیشگیری اجتماعی را این چنین تعریف نموده است: «پیشگیری اجتماعی عبارت است از تدابیر و روش های آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دولت، نهادها و سازمان های غیر دولتی و مردمی در زمینه سالم سازی محیط اجتماعی و محیط فیزیکی برای حذف یا کاهش عوامل اجتماعی وقوع جرم».[۹]
به طور کلی می توان گفت که پیشگیری اجتماعی در برگیرنده اقدام هایی است- خواه مستقیم یا غیر مستقیم- که هدفشان تأثیر گذاری بر شخصیت افراد است تا از شکل گیری انگیزه های مجرمانه در آن ها جلو گیری کند.[۱۰]
از نظر جرم شناسی پیشگیری اجتماعی مبتنی بر علت شناسی جرم است؛ یعنی پیشگیری اجتماعی از جرم مستلزم قبول این واقعیت است که عوامل در تکوین جرم نقش دارند این عوامل ممکن است ناشی از خصوصیات و شخصیت و روحیات یک فرد باشد که فرد مورد نظر را به سوی ارتکاب جرایم سوق دهد و یا ممکن است ناشی از محیط اجتماعی، نظام سیاسی، وضعیت اقتصادی و معیشتی یک منطقه ی خاص باشد تا باعث شود که تعداد کثیری از افراد آن منطقه به سوی ارتکاب یک جرم خاص تمایل پیدا کنند.
این پیشگیری بر اساس نگرش نوینی که نسبت به آن به وجود دارد، به دو گونه پیشگیری «جامعه مدار» و «رشد مدار» تقسیم می گردد.[۱۱]
پیشگیری اجتماعی جامعه مدار در تلاش است با اتخاذ تدابیر و اقدامات مناسب، برای از بین بردن یا کاهش عوامل جرم زا بر محیط اجتماعی و عمومی اثر گذارد. برای نمونه، از بین بردن فقر، ایجاد مکان های تفریحی و یا احداث فضای سبز می تواند در کاهش یا حذف عوامل محیطی جرم زا نقش مهمی ایفا کند.
پیشگیری اجتماعی رشد مدار که به آن پیشگیری زود هنگام (زود رس) نیز گفته می شود، به دنبال آن است تا با شناسایی عوامل خطر، تقویت عوامل حمایتی و مداخله زود رس، از پایداری افراد در بزهکاری جلوگیری کند. به بیان دیگر، پیشگیری اجتماعی رشد مدار می کوشد با به کارگیری اقدامات مناسب روان شناختی- اجتماعی زود هنگام از تداوم و استقرار رفتارهای مجرمانه در افراد ممانعت کند. این اقدامات باید پیش از بروز و در آستانه اختلاف های احتمالی معمول، جلوی عوامل خطری که کودکان در معرض آن هستند را بگیرد. رهیافت پیشگیری اجتماعی رشد مدار بر این اندیشه استوار است که مداخله به هنگام نسبت به کسانی که به دلیل وضعیت های ویژه در معرض ارتکاب جرم هستند، می تواند جلوی بزهکاری و تداوم گرایش های بزه کارانه آنها را بگیرد.[۱۲]
ب) پیشگیری وضعی
همان گونه که اشاره شد، پیشگیری به پیشگیری «وضعی» و «اجتماعی» تقسیم شده است. در پیشگیری «وضعی» که نخستین با در دهه ۱۹۸۰ توسط «رونالد کلارک» مطرح شد.[۱۳] اقدامات و تدابیر ضد فساد متوجه وضعیت های خاصی است که معضل فساد در آن ها رخ می دهد.[۱۴]
صورت این اندیشه با نوعی قدرت وی را از کتاب آن عمل باز می دارد» [۱۵] لذا می توان با افزایش خطر ارتکاب جرم و هزینه های آن ، جاذبه زدایی از آماج ها و یا کاهش سهولت دسترسی به آن ها و کاستن از شمار گزینش های بزهکار برای رسیدن به هدف ، بزهکاران بالقوه را از ارتکاب جرم بازداشت . در واقع پیشگیری وضعی بر خلاف پیشگیری اجتماعی که در پی جلوگیری از وقوع جرم از طریق کاهش انگیزه مجرمانه می باشد، با تمرکز بر دو عنصر فرصت و ابزار از طریق ایجاد مانع و دست یابی به این عناصر در صدد پیشگیری از وقوع می باشد یکی از مهم ترین راهکارهای افزایش خطر ارتکاب جرم و هزینه های آن وجود مراجع و نهادهای نظارتی است زیرا این نهادها همچون دیده بان هایی دقیق و منظم ، روال و جریان امور را مرتبا مورد بررسی و ارزیابی قرار می دهند تا مبادا از مسیر قانونی خارج شوند . این نظارت به صورت طبیعی و همراه و یا برای کنترل است .
نظارت و کنترل در دین مبین اسلام جایگاه والایی دارد ، نظارت بر اعمال و رفتار کار گزاران حکومتی که بهره مند از قدرت و ثروت در جهت انجام وظایف و خدمت به جامعه می باشد و هر لحظه احتمال انحراف و سوء استفاده از آن ها وجود دارد ، همواره مورد توجه بوده است . از جمله کلام امیرالمومنین حضرت علی (ع) در بخشی از نامه ایشان خطاب به مالک اشتر به شرح ذیل قابل توجه است :
«…رفتار کارگزاران را بررسی کن و جاسوسانی راستگو و وفا پیشه بر آنان بگمار ، که مراقبت و بازرسی پنهانی تو از کار آنان ، سبب امانت داری و مهربانی آن ها با رعایت خواهد بود . و از همکاری نزدیکت سخت مراقبت کن ، و اگر یکی از آنان دست به خیانت زد ، و گزارش جاسوسان تو ، هم آن خیانت را تایید کرد . به همین مقدار گواهی ، قناعت کرد و او را با تازیانه کیفر کن ، و آنچه از اموال که در اختیار دارد از او پس بگیر ، سپس او را خوار دار و خیانتکار بشمار و طوق بدنامی به گردنش بیفکن تا هم عبرتی برای دیگران و هم عدم امکان خلاف مجدد برای او باشد»
کنوانسیون سازمان ملل متحد برای مقابله با فساد ، به امر نظارت و کنترل و اهمیت آن در جلو گیری از فساد در بخش های دولتی و خصوصی ، ضمن مواد ۹ و ۱۲ خود اشاره نموده است .[۱۶]
الف-مفهوم پیشگیری وضعی [۱۷] : همانطور که اشاره شد، این پیشگیری ناظر به اوضاع پیرامونی فعل مجرمانه است . از دیدگاه جرم شناسی برای تحقق یک جرم ، اجتماع سه عنصر ضروری است . مهم ترین آنها انگیزه مجرمانه است که وظیفه خنثی کردن آن به پیشگیری اجتماعی محول شد . اما به دلایل بسیار ، زمینه های شکل گیری انگیزه مجرمانه در مجرمین بالقوه از بین نمی رود که به این ترتیب باید از تحقق دو ضلع دیگر مثلث جرم یعنی فرصت و ابزار جلوگیری کرد . از آن جا که این دو عنصر یا حداقل یکی از آن ها ، یعنی فرصت ارتکاب جرم ، در محیط پیرامون آماج ها [۱۸] یا بزه دیدگان بالقوه قرار دارد، طبیعتا تدابیر پیشگیرانه در راستای جلوگیری از دستیابی به فرصت یا ابزار پیرامون اوضاع و احوال و حاکم بر این قشر آسیب پذیر خواهد بود و به همین دلیل در مجموع به آن ها تدابیر پیش گیرانه وضعی یا موقعیت مدار گفته می شود.
مبنای پیشگیری وضعی بر این فرض استوار است که یک انسان متعارف در همه زمینه ها ، خواسته یا ناخواسته به طور منطقی و حساب شده عمل می کند و از خطرات شدید دوری می کند . یعنی در صورتی چنین شخصی تن به خطر می دهد که عایدات یا منافع حاصل از آن عمل ارزشمند باشد. حال اگر این فرض را در مورد مجرمین صادق بدانیم ، می توان گفت اگر به هر طریقی بتوان خطر پذیری جرم را افزایش یا جاذبه یا منفعت حاصل از آن را کاهش داد یا حتی از بین برد ، قاعدتا مجرمین بالقوه از ارتکاب جرم منصرف می شوند . شایان ذکر است این قاعده تا حدودی در نظریه حسابگری مجرمانه جرمی بنتام ریشه دارد که معتقد بود چنانچه مجازات از یک سری مولفه ها نظیر شدت ، حتمیت و قطعیت برخوردار باشد ، مجرمین بالقوه از ارتکاب جرم منصرف خواهند شد. [۱۹]
با توجه به این توضیحات ، محرز می گردد که این نوع پیشگیری بر خلاف پیشگیری اجتماعی بیشتر رویکردی بزه دیده محور یا سبیل محور دارد. هر چند عنصر مجرم نیز به نوعی همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است . در واقع ، یکی از اهداف مهم پیشگیری وضعی ، تاثیر گذاری مستقیم بر گزینش مجرم و تغییر عقلانیت اوست . در اینجا به نوعی در فرایند گذار از اندیشه به عمل مجرمانه وقفه ایجاد می شود.
لذا هدف های اصلی انصراف قطعی مجرم بالقوه از ارتکاب جرم نیست و تلاشی جهت جلوگیری از شکل گیری شخصیت مجرمانه اش صورت نمی گیرد و همان طور که گفته شد، این مهم به پیشگیری اجتماعی واگذار شده است.
باید خاطر نشان کرد با این که حدود سه دهه از جدی شدن مباحث پیشگیری وضعی نمی گذارد، اما به این معنا که پیش از آن وجود نداشته است. اقدامات وضعی پیشگیرانه از جرم، سابقه کهنی در تاریخ دارد. در حقیقت، کلیه اقداماتی که انسان ها جهت مصون سازی خود از جرایم انجام می دادند، به نوعی پیشگیری وضعی محسوب می شدند. حتی رد پای این تدابیر را می توان در قوانین کیفری سنتی نیز مشاهده کرد. یکی از شروط مهم سرقت حدی در قانون مجازات اسلامی ما هتک حرز است و همان طور که در تبصره یک ماده ۱۹۸ آن قانون آمده، «حرز عبارت است از محل نگهداری مال به منظور حفظ از دستبرد» و آن چه از نظر جرم شناسی در باب علت تشدید مجازات این نوع سرقت نسبت به سایر انواع سرقت ها بیان شده، این است که مالک اقدامات احتیاطی وضعی لازم را انجام داده و سارق با توسل به عنف مرتکب سرقت شده است.
ب- ساز و کارهای پیشگیری وضعی: با توجه به هدفی که برای پیشگیری وضعی ترسیم شد، یعنی جلوگیری از دستیابی به فرصت و ابراز ارتکاب جرم، می توان از طرق مختلف به آن نائل شد. نکته ای که به نظر می رسد ذکر آن حائز اهمیت است این که به تجربه ثابت شده جلوگیری از فرصت ارتکاب جرم به مراتب نتیجه بخش تر از جمع آوری یا ممانعت از دستیابی به ابزار ارتکاب جرم است؛ زیرا این کار به دلایل بسیاری غیر ممکن است که از جمله آن ها منی توان به دو گانه بودن ماهیت ابزارهای ارتکاب جرم اشاره کرد. به عنوان مثال، به این دلایل که امکان ارتکاب قتل با چاقو وجود دارد، نمی توان اقدام به جمع آوری تمام چاقوها کرد و این کار نه عاقلانه است و نه با واقعیت منطبق است.[۲۰] لذا در پیشگیری وضعی بیشتر سعی می شود با اتخاذ رویکردهای سیبل محور یا بزه دیده محور، فرصت تعرض به قربانیان یا سیبل های بالقوه از مجرمین بالقوه سلب شود. در این زمینه الگوهای مختلفی از سوی جرم شناسان ارائه شده که یکی از کامل ترین آنها مدل ۱۲ گانه کلارک ، جرم شناس معروف انگلیس است که در قالب ۳ گروه مطرح شده است . در ادامه به اختصار به بررسی این شیوه ها می پردازیم:[۲۱]
۱-دشوار ساختن ارتکاب جرم : در اینجا سعی می شود با تاثیر گذاری بر دستیابی به ابزار و فرصت ، امکان ارتکاب جرم از مجرمین سلب گردد . بر این اساس ، چهار اقدام مد نظر قرار گرفته است :
الف-حمایت و حفاظت از آماج ها و بزه دیدگان بالقوه : در اینجا تلاش می شود با بکار گیری موانع و تجهیزات مادی و غیر مادی یا فنی و غیر فنی ، آماج ها و بزه دیدگان بالقوه تقویت شوند . استفاده از شیشه های ضد گلوله ، قفل های فرمان اتومبیل و نرده کشی پنجره ها ، نمونه هایی از این قبیل اقدامات است .
ب-کنترل دسترسی : در این جا سعی می شود با احداث موانعی در محیط مورد نظر ، بهره برداری از آن تحت کنترل قرار گیرد . هر چند باید اذعان داشت که این اقدامات بهره برداری اشخاص مجاز را نیز با محدودیت هایی مواجه می کند . به عنوان مثال ، با بن بست کردن کوچه ها ، امکان تردد به ساکنین آنها محدود می شود و از ورود اشخاص بیگانه جلوگیری می شود . یا در مجتمع های مسکونی بزرگ معمولا توصیه می شود آپارتمان ها به مجموعه هایی تقسیم شده و مدخل های معینی به آنها اختصاص یابد تا اشخاص معینی به آنها وارد یا از آنها خارج شوند. همانطور که ملاحظه می شود، این اقدام نیز در راستای کاهش فرصت ارتکاب جرم صورت می گیرد.