رشته حقوق

پذیرش ایفاء تعهد در حقوق مدنی

دانلود پایان نامه

پذیرش ایفاء تعهد در حقوق مدنی و حقوق تجارت قبل از موعد

در مباحث گذشته تعریف اجل در تعهدات و انواع آن مورد بررسی واقع شد اکنون پس از بیان مقدمه فوق به موضوع اصلی که همان تاثیر زمان در انجام تعهد در حقوق مدنی و حقوق تجارت است می‌پردازیم. در واقع اجرای پیش از موعد و پس از موعد تعهد را در حقوق مدنی و حقوق تجارت و آثار این گونه اجرا را مورد بررسی قرار می‌دهیم. در این راستا در حوزه حقوق مدنی، قانون مدنی و اصول حقوقی حاکم بر حقوق مدنی منبع اصلی تحقیق بحساب می‌آید. ولی در حوزه حقوق تجارت علاوه بر قانون تجارت، بناچار برای تطبیق، حقوق خارجه و کنوانسیون بیع بین‌المللی و اصولی حقوقی قراردادهای اروپایی و مقررات unidirot و کنواسیون ژنو 1930 (برات و سفته) مورد توجه قرار می‌گیرد.

گفتار اول:الزامی بودن پذیرش ایفای تعهد قبل از موعد [1]در حقوق مدنی

ایفای تعهد هدف نهایی هر عقد و پیمانی است. همانطور که گفته شد برای انجام هر تعهدی موعدی از نظر طرفین و یا عرف و عادت و یا قانون در نظر گرفته می‌شود. اگر موعد انجام تعهد بصورت حال باشد بلافاصله باید اجرا شود و این امر مورد بحث ما نیست. اما اگر موجل باشد سوال اینست آیا متعهد می‌تواند قبل از موعد تعهد خویش را اجرا کند و متعهد نیز ملزم به پذیرش آن است یا خیر؟ بعبارتی آیا متعهد نیز همچون متعهدله باید به انتظار فرارسیدن اجل بماند تا بتواند تعهد خویش را اجرا کند یا می‌تواند از این انتظار صرفنظر کند و تعهد را قبل از موعد انجام دهد؟

گفته شده که تعهد موجل قبل از حلول اجل وجود، ولی از ناحیه متعهدله قابل مطالبه نیست ولی این امر مانع از این نیست که بدهکار نتواند زودتر از موعد، ایفای دین کند،البته این امر مشروط بر اینست که اجل منحصراً به سود متعهد باشد و یا اگر متعهدله نیز در وجود اجل ذینفع باشد، رضایت به ایفای قبل از موعد تعهد داشته باشد. در واقع انصراف از حق برای صاحب حق همیشه وجود دارد، لذا برای ذینفع اجل نیز امکان انصراف از اجل و انجام زودهنگام آن وجود دارد. و اجل در چنین مواقعی حقی است که به سود ذینفع آن برقرار شده و حق نیز از جانب صاحب آن قابل اسقاط است. بنابراین در این موارد باید پذیرفت که انجام تعهد از جانب متعهد قابل پذیرش است[2]. و طلبکار با حسن نیت نیز چون منتفع از اجل نیست ملزم به پذیرش انجام تعهد و آثار مترتب بر آن است «به عبارتی شرط تأجیل امتیازی به سود مدیون است و هم او می‌تواند از این امتیاز بگذرد و وفای به عهد کند. پس تعهدی که مدیون در صدد وفای به آن بر آمده در حکم تعهد حال است و طلبکار باید آن را بپذیرد، مگر اینکه از مفاد قرارداد و اوضاع و احوال قرارداد چنین بر آید که شرط تأجیل به سود او نیز است[3].

در قانون مدنی در خصوص اجرای پیش از موعد تعهد مقرراتی پیش بینی نشده است. ولی بر طبق اصول کلی این حکم قابل استنباط است که هرگاه مشخص شود اجرای تعهد قبل از موعد به حقوق طلبکار خللی وارد نمی‌کند و اجل نیز به سود طلبکار نباشد؛ در اینصورت طلبکار نمی‌تواند به بهانه اینکه هنوز موعد انجام تعهد فرا نرسیده است از قبول انجام تعهد امتناع کند.

اثر اصلی پذیرش این نظر وقتی ظاهر می‌شود که متعهد قبل از فرارسیدن موعد انجام تعهد، تعهد خویش را به میل و رضای خود و با علم به عدم حلول زمان اجرا، انجام دهد. با این وضع اگر بخواهد آنچه را که ایفا کرده است را مطالبه کند،درخواست استرداد از او پذیرفته نمی‌شود. بعبارتی همانطور که در تعهدات طبیعی که برای متعهدله قانوناً حق مطالبه وجود ندارد، اگر متعهد به میل خود آن را ایفاء کند، دعوای استرداد وی به حکم ماده 266 ق.م مسموع نمی‌باشد؛ بطریق اولی در تعهدات موجل که عدم قابلیت مطالبه و پرداخت موقت است، دعوای استرداد آنچه بعنوان ایفای دین پرداخت شده قابلیت استماع را نخواهد داشت و می‌توان گفت ایفاء دین قبل از موعد در واقع در حکم تعهد طبیعی[4] است.

قانون مدنی فرانسه نیز همین امر را مورد لحاظ قرار داد و در ماده 1186 می‌خوانیم: «آنچه صرفاً باید در موعد انجام شود را نمی‌توان پیش از انقضای موعد، در خواست کرد و نمی‌توان استرداد آنچه را که پیشتر پرداخت شده مطالبه نمود[5]» لذا در حقوق مدنی فرانسه نیز بر طبق ماده فوق اگر تعهد آگاهانه و بدون جهل و اشتباه قبل از موعد انجام گرفته باشد، غیر قابل استرداد و مطالبه است.

اثر دیگر ایفاء تعهد قبل از موعد در رابطه با تمسک به قاعده تهاتر[6] است. به این صورت که بدهکار می‌تواند طلب خود را با بدهی موجلی که از دیگری دارد تهاتر کند و از شرط اجل که بسود خود است بگذرد؛ در این صورت طرف مقابل نمی‌تواند، مانع از تحقق آن بشود و وجود اجل را برای دین موجلی که بدهکار بر او دارد را مانعی برای تهاتر تلقی کند. لذا وی ملزم به پذیرش ایفا دین قبل از موعد و در نتیجه، تحقق تهاتر می‌باشد.

آنچه گفته شد بر اساس اصول و قواعد حاکم بر حقوق مدنی می‌باشد. اما با این وجود در فقه نظرات گوناگونی در این رابطه ابراز شده است.

عده­ایی بر این نظر هستند که در اینصورت پذیرش ایفاء تعهد بر متعهدله واجب نبوده و می‌تواند آن را به زمان موعود موکول کند. صاحب ریاض[7] بر این حکم ادعای اجماع کرده و محقق کرکی در جامع المقاصد آن را مورد قبول همه شیعیان دانسته و تنها بعضی از اهل سنت را بعنوان مخالف بر شمرده است.[8] علامه حلی نیز در تذکره خویش بیان نموده است تعجیل در پرداخت ثمن مانند آن است که مشتری به میل خود مبلغی بیشتر از ثمن قید شده به فروشنده بپردازد. همچنان که در صورت افزایش مبلغ، پذیرش این منت از سوی فروشنده واجب نیست در مورد تعجیل نیز ضرورتی ندارد که فروشنده خود را رهین منت مشتری کرده و ثمن را بپذیرد …»[9] و جناب شیخ نیز با اندک تفاوتی این نظر را قبول دارد و دلیل حکم خود را اینگونه بیان می‌کند:«در مدت قرار دادن همانطور که حق مشتری است، حق فروشنده نیز بشمار می‌آید، زیرا مشتری متعهد می‌گردد مال او را در ذمه خویش حفظ کند و با این تعهد فروشنده، مشتری را مانند امانتدار قرار می‌دهد.»[10]

گفتار دوم:ایفای تعهد قبل از موعد در حقوق تجارت

مقدمتاً ذکر این نکته لازم است که بر خلاف آنچه که قانون مدنی متأثر از فقه می‌باشد، قانون تجارت الزاماً در تمامی موارد ملهم از فقه نیست و بر عکس در قانون تجارت مقرراتی وجود دارد که مخالف فقه است. نتیجه این امر ظهور احکام متعارض با قانون مدنی است، که این تعارض بکررات در این قوانین دیده می‌شود.

از طرفی قانون تجارت ایران از حقوق بیگانه خصوصاً از قانون تجارت بلژیک و فرانسه اقتباس شده است و دارای مفاهیم خاصی است که با مفاهیم حقوق مدنی چندان مشابهتی ندارد. از این رو به ناچار برای بررسی و فهم مطالب و برای بیان موضوع، ما نیز حقوق بیگانه خصوصاً کنوانسیونها را در این رابطه مورد بررسی قرار می‌دهیم. و بر این باور هستیم که در جامعه کنونی قواعد حقوق مدنی برای تجارت و روابط اقتصادی در سطح گسترده که عمدتاً یک طرف قرارداد نیز کشور خارجی است کاربرد آنچنانی ندارد. و نمی‌توان نیازهای اقتصادی کلان را در قالبهای سنتی حقوق مدنی بررسی کرد. لذا بازرگانان داخلی جهت انجام امور اقتصادی و تجاری خود قانون مدنی را رها کرده و عمدتاً برای حفظ حقوق خود متوسل به مقررات کنوانسیونها می‌شوند. بنابراین باید پذیرفت که کنوانیسهای بین المللی بخشی از حقوق تجارت ما محسوب می‌شود. لذا برای پاسخ دادن به سوال مورد بحث به بررسی این کنوانسیونها نیز می‌پردازیم.

       بند اول: قانون تجارت ایران

در قانون تجارت ایران در این رابطه قانونگذار حکم خاصی را پیش بینی نکرده است. ولی به هر حال باید درنظر داشت که در شرایط خاصی امکان انجام تعهد قبل از موعد در قانون تجارت ایران بموجب ماده 256 پذیرفته شده. لذا اگرچه پرداخت قبل از موعد وجه برات امری استثنایی است، غیر ممکن نیست[11]. قانون تجارت حالتی را فرض کرده است که وجه برات به شخصی غیر از طلبکار اصلی پرداخت شده است در این صورت براتگیر باید در مقابل دارنده­ی­ حقیقی دوباره وجه برات را کارسازی کند.

مطلب مشابه :  قانون جدید مجازات اسلامی

با توجه به ماده 256 ق.ت ، ایفاء تعهد قبل از موعد در حقوق تجارت مورد پذیرش واقع شده است. ولی در خصوص اختیار متعهدله مبنی بر اینکه آیا می‌تواند از قبول ایفای تعهد قبل از موعد خودداری کند یا اینکه ملزم به پذیرش آن است ساکت است.با درنظر گرفتن اصول و قواعد حاکم بر روابط تجاری و عرف موجود در روابط تجاری و نیز با استقراء در قوانین فراملی باید پذیرفت که در حقوق تجارت ما نیز متعهدله ملزم به پذیرش ایفاء تعهد زودهنگام نیست. بلکه وی مختار در قبول یا عدم قبول آن است. همانطور که قبلاً گفته شد پذیرش نظر مخالف موجب، تضرر متعهدله می‌شود. و در روابط اقتصادی در سطح بالا باید پذیرفت قید زمان برای هر دو طرف دارای نفع و سود است.

باید در نظر گرفت شرط زمان در قراردادهای تجاری چنان که حق مستقیم متعهد شمرده می‌شود در عین حال حق غیر مستقیم متعهدله نیز محسوب می‌شود. و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. پس در حقوق تجارت امکان انجام تعهد قبل از موعد وجود دارد ولی متعهدله در پذیرش آن مختار است.

بند دوم:نگرشی به سایر نظامهای حقوقی

الف:کنوانسیون بیع بین‌المللی (1980) وین[12]

کنوانسیون وین یکی از منابع حقوق تجارت بین‌المللی محسوب می‌شود. در این کنوانسیون که مشتمل بر 101 ماده است، دامنه شمول آن محدود به انعقاد قرارداد بین حقوق و تعهدات فروشنده و خریدار می‌شود (ماده 40) و نه به صحت و شرایط قرارداد کار دارد که بسته به قانون حاکم برقرارداد است (شق الف ماده 4) و نه به اثر بیع نسبت به مالکیت بیع»[13]

این کنوانسیون جزء قانون داخلی ما محسوب نمی‌شود زیرا هنوز ایران به این کنوانسیون ملحق نشده است. بنابراین شق الف ماده 1 که مقرر می‌دارد: «هنگامی که کشورهای مذکور در زمره دولت های متعاقد باشند» در مورد کشور ما صدق نمی‌کند و نمی‌توان به مثابه قانون داخلی به این کنوانسیون نگریست. ولی این امر به این معنی نیست که مقررات کنوانسیون در روابط تجاری بازرگانان ما نمی‌تواند اعمال شود.

– مطابق صدر ماده 1: « این کنوانسیون در موارد ذیل نسبت به قراردادهای بیع بین‌المللی کالاهایی اعمال می‌گردد که محل تجارت طرفهای عقد کشورهای متفاوت باشد…» برداشتی که از این ماده و شقوق آن می‌شود؛ اینست که یکی از شرایط مهم و اساسی برای نفوذ کنوانسیون برای قراردادهای طرفین این است که محل تجارت متعاقدین در دو کشور جدا از هم قرار داشته باشد. بنابراین مهمترین ملاک و معیار از نظر کنوانسیون اینست که مکانهای تجارتی در داخل کشورهای متفاوت باشد.

کنوانسیون وین قلمرو اعمالش را عمدتاً با ارجاع به معیارهای شخصی نظیر طرفینی که محل تجارتشان در کشورهای مختلف است معین می‌کند،[14] هنگامی که محل تجارت طرفین در کشورهای مختلف می‌باشد، معمولاً کالا از حوزه یک کشور به حوزه کشور دیگر حمل و نقل می‌شود. از این رو تجارت بین‌المللی در معنی واقعی خود محقق می‌شود. پس اگر تاجر ایرانی قرارداد فروش فرش را با تاجر آلمانی منعقد کند، می‌توان گفت که شرایط مندرج در کنوانسیون نسبت به این قرارداد حاصل شده و قواعد کنوانسیون در خصوص این قرارداد قابل اعمال است.

از طرف دیگر اصل آزادی طرفین در قراردادها این اختیار را به طرفین می‌دهد که در تجارتهای بین‌المللی خود بتوانند قانونی را بعنوان قانون حل تعارض انتخاب کنند و این می‌تواند قانون ملی فروشنده یا خریدار باشد- فرضی که معمولاً بندرت اتفاق می‌افتد- و یا اینکه بخواهند روابط تجاری بین‌المللی خود را تحت حکومت قانون فراملی از جمله کنوانسیون قرار دهند. پس طرفین می‌توانند مقررات کنوانسیون وین را بعنوان قانون حاکم بر قرارداد بین‌المللی انتخاب کنند. در این صورت باید پذیرفت که کنوانسیون منتخب نقشی همچون نقش قوانین داخلی را ایفاء می‌کند. حال با پذیرش اینکه کنوانسیون می‌تواند در کنار قانون مدنی، نقش قانون تجارت را ایفاء کند، به بررسی مسئله اصلی که همان ایفاء تعهد پیش از موعد است در کنوانسیون می‌پردازیم.

بند «1» ماده 52 کنوانسیون مقرر می‌دارد:

«اگر فروشنده کالا را زودتر از موعد مقرر تسلیم کند خریدار مخیر است که آن را قبول کند و یا از قبض آن امتناع کند». طبق بند مذکور خریدار در پذیرش کالا قبل از موعد تسلیم مختار است دلیل این امر آنست که از عواقب نامطلوب و یا زیانهایی که تسلیم پیش از موعد ممکن است به خریدار وارد نماید پرهیز شود. چون خریدار بر اساس تاریخی که کالا باید دریافت شود، مقدمات لازم مانند تهیه انبار را فراهم می‌نماید چه بسا مثلاً قصد خریدار اینست که کالا را در فصل تابستان که بارندگی وجود ندارد، در فضای آزاد ذخیره نماید و دریافت آن در فصل زمستان و زمان بارندگی، مشکلات عدیده‌ای را برای او بوجود می‌آورد. به همین علت کنوانسیون به خریدار آزادی کامل داده است تا با توجه به آمادگی خود نسبت به دریافت و عدم دریافت کالا قبل از موعد تصمیم بگیرد.

بعبارتی باید پذیرفت که «تحویل کالا بسیار زودتر از موعد مقرر نقض قرارداد است این نقض کمتر از موردی نیست که کالا با تاخیر زیاد تحویل گردد.»[15] اگر خریدار ملزم به پذیرش انجام تعهد قبل از موعد باشد، این امکان وجود دارد که دچار تضرر شود و طبیعی است تضرر به این نحو غیر قابل قبول و نفی می‌شود. و نمی‌توان خریدار را ملزم به پذیرش تضرر کرد. از طرفی در تجارت بین‌المللی رعایت مواعد انجام تعهد از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که ارتباط مستقیم با نوسانات سیاسی و اقتصادی کشورها دارد و سیاستهای اقتصادی کشورها بعضی مواقع مانع از پذیرش اجباری انجام تعهد پیش از موعد از ناحیه بازرگانان می‌شود. از همین روست که کنوانسیون خریدار را مخیر گذاشته است. از طرفی می‌توان به این اصل کلی نیز استناد کرد که چه بسا تعیین اجل در قراردادهای بین‌المللی سود مشترک هر دو طرف محسوب می‌شود. و اسقاط این حق بدون رضایت صاحب آن امکان پذیر نیست.[16]

باید در نظر داشت که حکم مقرر در ماده 52 کنوانسیون بصورت مطلق نبوده و بند «1»ماده 7 -که بیان کننده اصل حسن نیت در قراردادهاست- مانع از پذیرفتن این اطلاق است. اصل حسن نیت در روابط فی مابین طرفین قرارداد حکم می‌کند که در مواردی که دلیل موجهی برای رد کالا وجود نداشته باشد و ضرر و زیان و خسارتی برای خریدار متصور ­نشود، خریدار از دریافت آن امتناع بعمل نیاورده و از این طریق موجبات تضرر را برای فروشنده فراهم نیاورد.

ب:اصول قراردادهای بازرگانی بین‌المللی (unidirot)

قبل از ورود به بحث اصلی پاسخ به این سوال لازم است که: آیا بازرگانان ایرانی در روابط تجاری خود با کشورهای خارجی می‌توانند مقررات این اصول را در قرارداد خود مورد استفاده و استناد قرار دهند و مقررات این اصول را بر قرارداد خود حاکم کنند یا نه؟ در جواب باید گفته شود که: اولاً: در قوانین داخلی هیچ منعی برای حاکم قرار دادن مقررات این اصول بر قراردادهای منعقده بین بازرگان ایرانی با طرفهای خارجی خود وجود ندارد. پس طرفین می‌توانند قرارداد خود را بر مبنای این اصول تنظیم کنند. ثانیاً: در مقدمه این اصول مقرر شده است «این اصول، قواعد عمومی قراردادهای بازرگانی بین‌المللی را شرح می‌دهد؛ چنانچه طرفین توافق کرده باشند؛ قراردادشان مشمول این اصول باشد، این اصول اعمال خواهد شد… ». بنابراین طرفین می‌توانند مقررات این اصول را در قراردادهای بازرگانی خود انتخاب کنند. البته ارجاع طرفین به این اصول، صرفاً یک توافق دایر بر آن در قرارداد محسوب می‌شود. در حالیکه حقوق حاکم بر قرارداد، کماکان باید بر اساس قواعد حقوق بین‌المللی خصوصی ناظر بر قانون مقرر دادگاه تعیین شود. در نتیجه اصول ، طرفین را صرفاً تا جایی ملتزم می‌کند که به قواعد حقوق حاکم که طرفین حق عدول از آن را ندارند، خلل وارد نشود.[17]

لذا از آنجا که این اصول می‌تواند در روابط تجاری بین‌المللی مورد استناد قرار گیرد، پس بعنوان قوانین تجاری فراملی محسوب می‌شود و از این نظر مورد بررسی قرار می‌گیرد.

ماده 5-1-6 اصول قراردادهای بازرگانی بین‌المللی تحت عنوان در «اجرای بیش از موعد تعهدات» در این خصوص مقرر می‌دارد:

«1- متعهدله می‌تواند ایفاء تعهد پیش از موعد را رد کند مگر اینکه نفع مشروع در رد نداشته باشد.

مطلب مشابه :  پیامبر اسلام (ص)

2- قبول ایفاء تعهد پیش از موعد بوسیله طرف، تاثیری در زمان ایفای تعهد خود او در صورتی که زمان، صرف نظر از اجرای تعهدات طرف دیگر، تعیین شده باشد، ندارد.

  1. هزینه های اضافی که متعهدله از ایفای تعهد پیش از موعد متحمل می‌شود قطع نظر از هر خسارت دیگر به عهده متعهد است»

مقررات اصول در خصوص ایفای تعهد پیش از موعد از مقررات کنوانسیون وین مفصل‌تر و روشن‌تر است و تقریباً به شقوق مختلف آن اشاره کرده است.

با توجه به مفاد ماده فوق:

اولاً: متعهدله در پذیرش ایفای تعهد و یا عدم پذیرش آن آزاده بوده و می‌تواند اجرای پیش از موعد تعهد را رد کند. چرا که ممکن است پذیرش آن مشکلاتی را برای وی به همراه داشته باشد مثل اینکه، کالا از کالاهای دارای تاریخ مصرف مشخص باشد. و در زمان ایفاء تعهد قبل از موعد قیمت کالا در کشور دچار افت شدید شده باشد. از طرفی نگهداری آن نیز چه بسا مشکلاتی را ببار آورد. از این رو متعهدله می‌تواند با توجه به وضع موجود از پذیرش آن امتناع کند. از طرفی باید پذیرفت، در روابط تجاری بین‌المللی معمولاً بین زمان اجرای تعهد با فعالیتهای متعهدله رابطه تنگاتنگ وجود دارد.[18]بنابراین نفع مشروع متعهدله در این است که آن را نپذیرد. اصول به اصل حسن نیت نیز توجه داشته و رد انجام تعهد را در مواقعی قابل قبول می‌داند که متعهدله در عدم پذیرش آن دارای نفع مشروع باشد. در غیر اینصورت امکان رد با استناد به اصل مذکور وجود ندارد.

ثانیاً: نکته مهمی که اصول آن را بیان می‌کند، عدم انجام تعهد زودهنگام متقابل متعهدله، در صورت پذیرش ایفای تعهد پیش از موعد است. لذا متعهد نمی‌تواند از متعهدله بخواهد که بدلیل اجرای پیش از موعد تعهد از سوی وی متعهدله نیز تعهدات خود را زودتر انجام دهد، و انجام تعهد پیش از موعد، تاثیری در زمان ایفای تعهدات از جانب متعهدله ندارد. البته این امر موقعی صدق می‌کند، که انجام تعهد از جانب متعهد منوط به انجام تعهد از جانب متعهدله نباشد. در غیر اینصورت، عدم این تلازم از طبیعت عقد منتج می‌شود.

ثالثاً: هزینه هایی که اجرای پیش از موعد تعهد در بر دارد باید بوسیله متعهدی که تعهد را اجرا می‌کند پرداخت گردد. و این نتیجه­ی منطقی قاعده اقدام است.

ج:کنوانسیون ژنو 1930 (برات و سفته)

همانطور که قبلاً نیز گفته شد، قانون تجارت ایران ملهم از حقوق بیگانه است «قانونگذار ما در تدوین و اصلاح قانون تجارت ایران به مقررات قانون 1807 فرانسه توجه کرده است، لیکن حقوقدانان و قضات ایران، در تفسیر و اجرای قانون تجارت ایران همواره به مقررات قانون متحدالشکل ژنو مراجعه می‌کنند[19].» لذا مقررات کنوانسیون ژنو را در این خصوص جهت استفاده در امر قانونگذاری و تفسیر اراده قانونگذار و ارائه راه حل در موارد مشابه مورد بررسی قرار می‌دهیم.

ماده 40 این کنوانسیون مقرر می‌دارد:

«دارنده برات را نمی‌توان به دریافت پیش از موعد مبلغ برات اجبار نمود. اگر براتگیر قبل از سررسید وجه برات را پرداخت کند ]در مقابل اشخاصی که حقی نسبت به وجه برات دارند،مسئولیت خواهند داشت…»[20]

همانطور که ملاحظه می‌کنیم در این کنوانسیون عدم اجبار دارنده برات به پذیرش انجام تعهد قبل از موعد، به صراحت ذکر شده است. فلسفه این حکم جلوگیری از ورود ضرر به دارنده برات است. به اینصورت که امکان دارد دارنده برات بخواهد از موعد استفاده نموده و با در نظر گرفتن این امر قرارداد تجاری را با اشخاص ثالث منعقد نماید. و زمان انجام قرارداد با اشخاص ثالث را موکول به پرداخت وجه برات کند و وجه برات را بعنوان ثمن کالا به شخص ثالث در نظر بگیرد. طوریکه شخص ثالث نیز انجام تعهد خویش را به موعد پرداخت وجه برات موکول کند.طبیعی است اگر در این حالت دارنده برات ملزم به پذیرش ایفای تعهد قبل از موعد باشد، این امر هیچ تاثیری در مقابل تعهدات شخص ثالث نخواهد داشت و شخص ثالث را نمی‌توان ملزم به انجام تعهد زودتر از موعد در مقابل دارنده برات نمود.

توجه به این واقعیتها و مقررات کنوانسیون ژنو بود که قانونگذار ما را بر این واداشت که در اصلاح قوانین تجاری این امر را نیز مدنظر قرار دهد. به همین دلیل در لایحه جدید قانون تجارت که در درست بررسی است در ماده 358 مقرر شده:

«دارنده برات را نمی‌توان به دریافت پیش از موعد مبلغ برات اجبار کرد.» و بنظر می‌رسد این ماده ترجمه دقیق و کامل ماده 40 کنوانسیون ژنو 1930 باشد. با این تفاوت که مقررات بعدی ماده 40 در لایحه جدید قانون تجارت مورد لحاظ واقع نشده است. لازم به ذکر است قانون تجارت فعلی ما در این باره سکوت اختیار کرده است. و تنها به ذکر مفاد ذیل ماده 40  کنوانسیون ژنو در ماده 256 اکتفا کرده است. این نقص در لایحه جدید قانون تجارت رفع شده است.

د:اصول قراردادهای حقوقی اروپایی

این اصول برای کشورهای عضو اتحادیه اروپا تدوین شده و در قراردادهایی که در بین کشورهای عضو این اتحادیه منعقد می‌شود حاکم است. بررسی مقررات این اصول از این جهت لازم و ضروری است که می‌تواند در قانونگذاری و ایجاد رویه در حقوق داخلی مورد استفاده قرار گیرد.

بند 1- ماده 108-2 مقرر می‌دارد « متعهدله می‌تواند پیشنهاد و اجرای تعهد قبل از موعد را رد کند، مگر اینکه رد پذیرش ایفای تعهد پیش از موعد نفع مشروعی برای وی نداشته باشد.»[21]

پذیرش انجام تعهد قبل از موعد از جانب ذینفع هیچ تاثیری در زمان انجام تعهد در زمان معین شده برای وی ندارد»

همانطور که می‌بینیم این ماده برگردانی از اصول قراردادهای اروپایی و کنوانسیون بیع بین­المللی است و بنظر می‌رسد در روابط اقتصادی در سطح کلان، چون فرض بر این است که زمان اجرای تعهد برای متعهد له دارای سود و منفعت است و متعهدله بر مبنای نیاز و فعالیت خویش در خصوص زمان انجام تعهد به توافق می‌رسد، لذا الزام به پذیرش انجام تعهد زودهنگام باعث تضرر وی شده، و چه بسا وی مجبور شود که هزینه­های زیادی را برای پذیرش انجام تعهد زود هنگام صرف کند. و مسلم است تحمل این هزینه­ها نارواست.

از طرفی این امر را نیز باید در نظر گرفت که : هر چند در اتحادیه اروپا تعرفه های گمرکی برای واردات و صادرات کالاها مرتفع شده یا به حداقل رسیده است؛ ولی به هر حال در روابط اقتصادی کشورها این امکان وجود دارد که تعرفه های گمرکی در شرایط و اوضاع  و احوال خاص دچار تغییر شود و انجام تعهد قبل از موعد چه بسا در زمان افزایش تعرفه های گمرکی صورت بگیرد. لذا از این جهت نیز الزام متعهدله به پذیرش ایفای تعهد زودرس منطقی بنظر نمی‌رسد.

بند 2 این ماده در واقع اشاره به رعایت اصل حسن نیت در قراردادهاست. این اصل در اعمال حقوقی از اهمیت بالایی برخوردار است،لذا اگر متعهدله در عدم پذیرش انجام تعهد زودهنگام هیچ نفع مشروعی نداشته باشد. در این صورت نمی‌تواند انجام عمل متعهد را رد کند.

 

1-Early of performanc

[2] – جعفری لنگرودی، محمد جعفر، حقوق تعهدات،پیشین، ص243.

[3] – کاتوزیان، امیر ناصر، نظریه عمومی تعهدات،پیشین، ص 138.

2-natural obligation.

3- ماده 1186.

4-set off –barter.

[7] -طباطبایی،علی بن محمد علی،ریاض المسائل،قم،1404 ه.ق.ص58.

صاحب الجواهر،محمد حسن بن باقر،جواهر الکلام،جلد23،بیروت،دارالحیاء­التراث­العربی،1981م.ص116.

[8] -محقق کرکی،علی بن حسین،جامع المقاصد،جلد5،قم موسسه آل البیت،1411ه.ق،ص39الی43.

[9] علامه­حلی،حسن بن یوسف،تهران،مکتب مرتضویه،بی تا،ص495.

[10] -انصاری،شیخ مرتضی،مکاسب(دوره 6 جلدی)جلد 5،قم،چاپ کنگره شیخ انصاری(مجمع­الفکر السلامی)،1427ه.ق.ص125.

 

[11] – اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت(برات و سفته و …)،پشین، ص 122.

1- برای دیدن متن کنوانسیون ر.ک.مجله حقوقی دفتر خدمات حقوقی بین­المللی،شماره9.

[13]– اسیکنی، ربیعا، مباحثی از حقوق تجارت بین­الملل،تهران،نشر دانش امروز،1371،ص26.

3- داراب پور، مهراب،ترجمه تفسیری بر کنوانسیون بیع بین‌المللی، جلد اول، گنج دانش، تهران، 1374، ص 68.

[15] – داراب پور، مهراب،ترجمه تفسیری بر کنوانسیون بیع بین‌المللی، جلددوم، گنج دانش، تهران،1374،ص229.

[16] -Baidge.michael,the international sale of goods,1ed,London,oxford,2007,p.252.

[17] – نوری، محمد علی،ترجمه اصول قراردادهای بازرگانی بین المللی.تهران،گنج دانش،1378، ص185.

[18] -stannard.john E,Delay in the performance of contractual obligations,first published,new York,oxford,2007,p.306.

[19] . اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت(برات، سفته،و…)، پیشین، ص 17.

[20] . برای دیدن متن کنوانسیون ر.ک مجله حقوقی دفتر خدمات بین المللی- شماره 12.

[21] – The principles of Europen contract Law.2002

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید