رشته حقوق

پایگاه اقتصادی و اجتماعی

دانلود پایان نامه

سرعت، عاملی است که همچنان در زمره ویژگی های متمایز کننده رسانه های خبری محسوب می شود. سرعت پخش مطالب در شبکه های اجتماعی مجازی زمینه آن را فراهم ساخته است تا از مردمی که خبرهای شخصی، صنفی و بومی خود را به دوستانشان گزارش می کنند تا آژانس های بزرگ خبری همچون بی بی سی، صدای امریکا، رویترز و غیره که اتفاقات مختلف روزمره از جمله جنگ ها و زمین لرزه ها را منعکس می کنند همه در شبکه های اجتماعی چون فیس بوک و توییتر دارای صفحه بوده و به میزان فعالیت خود در فرایند گردش اخبار دخیل باشند. الهام سرعت شبکه را مثبت ارزیابی کرده و معتقد است:
« تو شبکه که هستی انگاری کارا سریعتر پیش می ره، یعنی یه جورایی مام مشمول سرعت شبکه می شیمو اونو می پذیریم. اما این سرعته به نظرم انرژی زاست. تو زندگی واقعی معمولا سرعت با استرسو التهاب همراهه و من اصلا خوشم نمی آد اما تو شبکه وقتی ظرف 10 دقیقه کلی کار انجام می دم لذت می برم کلی آدمو می بینم، کلی مطلب از صفحات جورواجور برام می آد که اگه قرار بود حضوری یا تلفنی باشه نمی دونم چقد طول می کشید خوب می ارزه روزی چند دفه آپ کنی که ظرف چند ثانیه هنر و موسیقی و فیلم و همه چیزیو به دست بیاری ».
کنشگری و مشارکت جمعی: ایجاد امکان حضور همزمان تعداد زیادی از کاربران آشنا و ناآشنا در گروه های مختلف دوستی، ورزشی، صنفی، حزبی و مدنی در شبکه های اجتماعی مجازی به منظور مبادله اطلاعات تخصصی، عقاید، تجربیات خاص، سازماندهی و توسعه روابط، زمینه بالقوه ای برای افزایش مجموعه ها و اجتماعات هوشمند انسانی و چه بسا مهم ترین علت روی آوردن کاربران به کنشگری شبکه ای است. حضور جدی اعضای جماعت در فضای مجازی و تغییر شیوه ارتباطی، برنامه ریزی و کنشگری آن ها بر اساس تغییرات فناورانه سبب شده تا جماعت های مجازی اهمیت ویژه ای بیابند. جماعت هایی حاضر در صفحات ثابتی که تحت نام های بچه های تهرون، تجریشی ها، بچه های شرق، غرب نشین ها، انواع کمپین های جلوگیری از تصادفات جاده ای، حمایت از کودکان کار و موارد مشابه دیگر ایجاد شده اند و نیز صفحات موقتی که در تایید یا رد برخی قوانین ملی و بین المللی یا وقایعی چون تغییر نام خلیج فارس، جنبش وال استریت، میدان التحریر ایجاد می شوند به عنوان پایگاه هایی تلقی می شوند که ایفای همزمان نقش های تولید کننده و مصرف کننده محتوا توسط کنشگران از قبل آشنا یا نا آشنا سبب افزایش آگاهی، ادراک، مشارکت و اثربخشی طرفین در فرایند ارتباط دوسویه می شود. مطالعات انجام شده پیرامون پیوند جماعت مجازی شهروندان با مکان و هویت واقعی جماعت نشان می دهد بر حسب درجه انطباق دو اجتماع مجازی و واقعی مشارکت افراد متفاوت است. اگر اجتماعات مجازی فاقد نمونه مکانی جدا باشند فعالیت مجازی صرف متفاوت از حالتی است که دو اجتماع با هم همپوشی داشته باشند بدین معنی که مشارکت در فضای مجازی این ظرفیت را خواهد داشت که حس اجتماع را در اجتماعات مکانی تقویت کند(امیرکافی، 1388،ص 92). محمد با اشاره به کمپین ها و انجمن های مختلف شکل گرفته در فضای شبکه ها پتانسیل کنشگری جمعی برخط را یکی از پارامترهای موثر در هم اندیشی پیرامون برنامه های فعلی و آتی این اجتماعات می داند:
« می شه از فن آوری برای حمایت از شبکه های افرادی که از قبل همدیگرو می شناسند و از هم حمایت می کنند کمک گرفت . الان اعضای ما از طریق شبکه، تو سیاست ها و برنامه های ما درگیرند نه اینکه فقط انتشار دیدگا ه ها و عقاید باشه یه جور تشریک مساعی خاص که پیشبرندس ».
عاملیت: جوانان تمایل دارند در حوزه خود تصمیم گیرنده باشند و عرصه کنش اجتماعی ایشان از مداخله خواسته و ناخواسته دیگران به دور باشد. عاملیت با مفهوم سوژه، خودمختاری، اراده، استقلال رأی و انتخاب رابطه محکمی دارد و در سطح رفتار، اطلاعات، ارتباطات و بویژه تعاملات اجتماعی می توان در خصوص آن بحث نمود. از آنجا که اجتماعات مجازی بیانگر محیط انتخاب هستند تا محیط ضرورت، کاربران هرگاه که بخواهند می توانند به این اجتماعات وارد شده یا آن را ترک نمایند. نغمه می گوید:
« اینکه تو شبکه همه چیز تحت اختیاره اشتیاق ایجادمی کنه. هر وقت دلم بخواد معاشرت می کنم مثل معاشرت بیرون نیست خیلی وقتا معاشرت بیرون کنترل شده نیست اینجا هر وقت نخواستی نمی کنی مثل تلفن نیست که نمی دونی جواب بدی یا نه هستی؟ نیستی؟ وقتی حو/صله نداری نمی ری یا برا دیگران حضورتو مشخص نمی کنی».
پیدایی و گسترش شتابناک رسانه های نوین ارتباطی که از سازمان پخش یا انتشار تمرکز زدایی کرده نیازمند ایفای نقشی فعال از سوی استفاده کننده است و اینترنت توانسته است در مفهوم مخاطب تغییراتی را ایجاد و امکان کنترل خود خواسته، گزینشی و مقاومت در برابر تاثیرات را بیشتر فراهم نماید(معتمد نژاد، 1384،ص 143). لذا برخلاف رسانه های ماقبل اینترنت که امکان برقراری و انفصال ارتباط در اختیار مطلق فرستنده پیام بود در رسانه های متعامل بویژه شبکه های اجتماعی مجازی؛ کاربران صرفا دریافت کنندگان اطلاعات نبوده و فعالانه با تمایل و نظر شخصی فارغ از محدودیت های زمانی و مکانی می توانند اقدام به تولید، ارسال و دریافت اطلاعات نمایند همچنین از دریافت اطلاعات ناخواسته تا حد زیادی ممانعت بعمل آورند. سالومه در تایید عاملیت فرد در فعالیت شبکه ای بر دو سویه بودن رابطه نیز تاکید می کند:
« فضای فیس بوک کاملا تحت کنترله می تونم عکسهای بی حجابم رو بگذارم دو نفر ببینن و بقیه نبینن. خیلیا با حجاب کامل فعال هستن.من دوستانی از نوع سیاسی کاملا خنثی دارم که عکس هم نگذاشتن و فعالند. اصلا با ماهواره قابل مقایسه نیست. کاملا سلیقه شخصیه و مثل اجتماع واقعی می مونه ماهواره وسط برنامه عادی یهو یه تبلیغ میآد و کاری نمی تونی بکنی بچه ات هم نشسته اما توفیس بوک تا کلیک نکنی که یه لینک باز نمی شه تا اون آدمو انتخاب نخوای که دوستت نمی شه ماهواره کاملا یک سویه است ولی این ماهیتش فرق داره و تعاملیه ».
بدین ترتیب اعضای گروه های مختلف عاملیت خود را با توجه به سلایق و علایق، ویژگی های جنسیتی، سنی و طبقاتی در تمامی مراحل از قبل، حین و پس از رویارویی با رسانه اعمال می کنند. عاملیت کنشگر در شرایط کنونی که همگان قادرند به انتشار دیدگاه ها و عقاید خود بپردازند بویژه زمانی که محتوای دلخواه خود را تولید نموده و انتشار می دهد یا پسند می کند نسبت به گذشته که ابزارهای ارتباطی و اطلاع رسانی در دست صاحبان قدرت، سرمایه و نخبگان بود بیش از پیش با اقتدار، استقلال فردی و گزینشگری همراه می شود. در این شرایط افراد خودشان به محتوای رسانه روی آورده، مصرف رسانه ای خود را برمی گزینند و درواقع با مصرف فعالانه برخورد می کنند. از منظر کاربرانی چون ثریا صفحه داشتن فرد عاملی هویت ساز می شود که فرد می تواند با آن ذهنیت خود را شناخته و به دیگران معرفی کند همچنین در تعامل اجتماعی با دیگران آن را تثبیت نموده یا تغییر دهند به خود بگویند چه کسی هستند و سپس مطابق با تصور ذهنی خود عمل کنند. سالومه دیدگاه خود را چنین توضیح می دهد:
« همه جذابیت های شبکه یک طرف، خود کنترلیش یه طرف، این مهمه که دست خودته از زمانی که تصمیم می گیری عضو بشی و انتخاب عکس پروفایلت تا لایک صفحه ها و انتخاب مطالبی که می خوای استفاده کنی تا اد و ریجکت دوستات خودت عمل می کنی انگار که خونه شخصی داریو تصمیم می گیری چی به در و دیوارش آویزون کنی یا کیا رو دعوت کنی یا نکنی »
علاوه بر این اعضای اجتماعات مجازی می توانند در این محیط به صورت گمنام ولو مقطعی و گذرا به فعالیت و کاووش های شخصی بپردازند. این ویژگی به آنها امکان می دهد تا با آزادی وجوه خود را کشف کنند و هرگاه که لازم باشد بدون ترس از پیامدهای آن در دنیای واقعی، دنیای درونی یا شخصی را با فضای جمعی اشکال فرهنگی و روابط اجتماعی ترکیب کرده خود جدید و دگرگون یافته را بیافرینند. همچنانکه سورکینز نویسنده فیلمنامه فیلم «شبکه اجتماعی» معتقد است مهم ترین چیزی که مردم را به اینترنت جذب می کند و زاکر برگ را نیز به همین شکل مجذوب نموده است، ناشناس بودن در فضای مجازی و توانایی خلق مجدد خود است(ماهنامه مدیریت ارتباطات، 1390،ص 67).. مهدی در این باره می گوید:
« استفاده از اسم مستعار خیلیم بد نیست به نظرم پاسخ به نیاز خود بودنه خیلی وقتا تو فضای واقعیم شما دوست نداری تو پارک داری بستنی لیس میزنی، تو کافی شاپ با یه دوست نشستی یا تو پاساژ خرید می کنی آشنا و فامیلو ببینی می خوای یه چیزاییو خودت تنهایی تجربه کنی بدون اینکه دیگران زیرنظر داشته باشنت این استقلال عملو اگه معلوم الحال باشی کمتر داری. دلیل من برای عدم استفاده از نام خودم همینه»
3-1-4.عناصر مداخله گر:
شرایط مداخله گر همچون وضعیت تاهل، پایگاه اقتصادی و اجتماعی، جنسیت، تحصیلات، گرایش سیاسی، گرایش مذهبی و دسترسی به رسانه های دیگر روی پدیده تاثیر می گذارند. در بخش های قبلی عندالزوم هریک از این موارد مورد بحث قرار گرفته است اما تمرکز موارد اخیر بر نقش مداخله گر آنها می باشد.
شکل10.عناصر مداخله گر در معاشرت پذیری و دیده بانی کاربران
جنسیت
مفهوم جنسیت در رسانه های مجازی با مرزبندی های موجود در فضای واقعی جامعه رابطه تنگاتنگی دارد. در مطالعات مصرف رسانه ای همواره نقش عامل جنسیت در سه محور شیوه های مصرف، چگونگی بازنمایی در رسانه ها و تولید محتوای رسانه ای مورد توجه بوده است. در ایران پیش از ظهور و گسترش رسانه های مبتنی بر اینترنت تعداد بسیار کم زنان شاغل در رسانه ها نشانگر غلبه مردان در تولید برنامه های رسانه ای بوده و عدم نمایش مداوم زنان در نقش های غیر کلیشه ای و عمدتا در فضاهای عمومی تثبیت هویت زنانه سنتی را قوت بخشیده است. چنین استنباط می شود که توجه این زنان به فضای خصوصی بازنمایی شده در رسانه ها به علت شباهت با نقش خودشان و بازتولید هویت جنسیتی ساخته جامعه و تقویت شده رسانه هاست(راودراد،1387،ص 217). اما فراگیر شدن اینترنت، وبلاگ نویسی زنان و در چند سال اخیر نمود فعالیت زنان در شبکه های اجتماعی مجازی ضمن اینکه حوزه مجازی را از سیطره مردان خارج ساخت با رواج خودروایتگری و خود گزارشگری زنان از فضای خانوادگی، تحصیلی، شغلی و غیره تغییراتی را در میزان محتوای تولید شده بواسطه زنان، ارتقاء آگاهی های عمومی دو جنس و به طور ویژه برداشت دو جنس زن و مرد از یکدیگر در ایران رقم زده است. نگاه عملگرایان به فعالیت کاربران زن در شبکه ها تأییدی بر این مدعاست. به عنوان مثال احسان می گوید:
« من خیلی از صفحاتی که مربوط به موضوعات اختصاصی خانوماس رو می بینم خیلیاشون واقعاً مطلب دارن یعنی این حسو انتقال می ده که علاقه مند به رشد اجتماعی و پیشرفت خودشون هستن ایده هایی که می دن اظهار نظرایی که درباره مسائل مختلف می کنن اصلا قبل از این تصورشو نمی کردم تا این حد تو بعضی مسائل شهری توجه کننو دارای نظر باشن ».
همچنین در نگاه آنان به تعامل زنان و مردان توجه ویژه ای می شود. از نظر این گروه با کمی اغماض می توان شبکه های اجتماعی مجازی را چونان میدان ارتباط متقابل دو جنس تصور کرد که افزایش آگاهی جنسیتی کاربران زن و مرد را به همراه دارد. مهری در اینباره می گوید:
«تو جامعه ما دنیای زنا و مردا از هم جداس، براهمینم هر دو گروه از واقعیت وجودی هم دورن. شبکه های اجتماعی فعلا به آگاهی و شناخت طرفین از هم کمک میکنه».
این نقطه نظر عملگرایان با رویکردی جبران کننده محدودیت های فضای واقعی مورد توجه تحول گرایان قرار دارد. از نگاه آنان گذشته از استقلال فردی و آزادی عملی که کاربران در فضای مجازی تجربه می کنند به نظر می رسد زنان فضای شبکه های اجتماعی را حوزه ای رهابخش به دور از تابوهای اجتماعی و برای عیان ساختن روحیات و نگرش های متفاوت، احساسات فروخفته و تبادل تجربیات زنانه مناسب می بینند. مجالی که شاید در زندگی واقعی کمتر پیش بیاید و قلمرویی که ممکن است با تعاریف موجود جامعه از زن همخوانی نداشته باشد. این زنان معتقدند در بستر مجازی شبکه های اجتماعی مردانه بودن برخی ویژگی های رفتاری به چالش کشیده می شوند. ثریا دیدگاه خود را چنین توضیح می دهد:
« قواعد نوشته و ننوشته جامعه ما زنا رو ترسو و دستو پاچلفتی بار آورده و مردا رو شجاع و قدر. مثلا اگه زنی از مردی خوشش بیاد و بگه فوری می گن چشم سفیده، بی حیاس یا چیزای دیگه حالا اگه مرده بگه مشکلی نیس. اما تو شبکه چون موقع فرستادن درخواست دوستی یا کامنت گذاری یا لایک زدن مرد و زنش خیلی مهم نیس معلومه آدما راحتترن. »
شیده نیز با ذکر مثال هایی از امکان خود اظهاری یا ابراز خود واقعی اش در فضای شبکه ها اظهار رضایت می نماید:
«من بدون هیچ انگیزه ای یه صفحه رو به نام فاحشه عضو هستم ولی این کارو تو فضای واقعی نمی تونم انجام بدم. سیگار کشیدن رو همه جا نمی تونم انجام بدم ولی تو فیس بوک عکسام هست و دوستام می دونن که چنین چیزی هست این خوبه که بتونی خودت باشی و دیگران برات تعیین نکنن که چی باشی».

مطلب مشابه :  نقطه مرجع

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید