اقتصاد ژتونی عبارتست از معین کردن یک رفتار از پیش تعیین شده (رفتار هدف) که در صورت بروز آن یک تقویت کننده و یا پاداش ژتونی ارائه خواهد شد. می توان ژتون ها را طبق اصولی با تقویت کننده اصلی مثل عروسک، پول و غذا معاوضه کرد. به طور کلی برای اجرای تکنیک اقتصاد ژتونی در منزل می توان از دستورالعمل زیر استفاده کرد:
Widget not in any sidebars

رفتار یا رفتارهایی را که قرار است فراوانی تعداد بروز آن افزایش یابد، مشخص شود.
باید تقویت کننده های اصلی را تعیین کرد. این تقویت کننده ها می توانند انواع فعالیتها تماشای تلویزیون، خوراکی مثل شکلات، تملک مثل خرید عروسک و اوقات فراغت باشند. تقویت کنندهها و یا پاداشها باید شامل اقلامی باشند که کودک در صورت داشتن حق انتخاب نامحدود، همانها را انتخاب خواهد کرد.
بر تقویت کنندههای اصلی و پاداشها تأکید شود. معین شود که هر پاداش در فهرست پاداشها چقدر ارزش دارد. نظام پاداش ژتونی نباید بیش از اندازه کم مایه و یا پرمایه باشد. کودک باید امکان خرید یک چیز خیلی کوچک را با یک ژتون و یک چیز عالی را با ژتونهای زیاد و یا یک چیز «خوب» را با تعداد متوسط ژتون داشته باشد (موریس، 1368).
اشیاء و علایمی که قرار است به عنوان ژتون استفاده شوند، مشخص شود. اینها میتوانند کارت-های ستاره دار، پولک پلاستیکی یا علامت √ روی کاغذ باشند.
باید ژتون ها را به همان طریقی به کودک داده شود، که پاداش ها را می گیرد. یعنی کودک را باید در ازای رفتار خوب تحسین کرد و بعد ژتون را به او داد. مهم آن است که با همان شور و شوقی به کودک ژتون داده شود که احتمالاً وقت دادن پاداشهای دیگر مثل خوراکی و دوچرخه نشان داده میشد.
تعیین تهیهی دفترچهای برای ثبت ژتون هایی که برای رفتار کودک در نظر گرفته شده است.
تعریف رفتارهایی را که به آنها جریمه تعلق میگیرد و مشخص کردن اندازه و مقدار جریمه. جریمه عبارت است از گرفتن تعدادی از ژتونهای کودک به دلیل عدم اجرای رفتارهای مورد انتظار. همچنین میتوانید از روش محروم کردن، نیز استفاده کرد، یعنی کودک را از تقویت مثبت محروم کرد. مثلاً کودک را در یک اتاق ساکت و کسل کننده برای مدت زمان معین قرار داد.
با کاربرد اقتصاد ژتونی بسیاری از رفتارهای کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه را میتوان اصلاح کرد: مشکلات تحصیلی، رفتار مخرب، رفتار پرتوقع، مشکلات مربوط به رفتار اجتماعی، مشکلات مربوط به تصور از خویشتن، توجه و مشارکت در فعالیت ها و رفتار متمرکز روی تکلیف(موریس، 1368).
تکنیک شکل دهی رفتار
کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه نقصهایی دارند که سبب میشود در مهارتهای اجتماعی و تحصیلی شکست بخورند و در نتیجه فاقد آن مهارتها می شوند. یکی از تکنیک هایی که برای افزایش مهارت های تحصیلی (خواندن، نوشتن، توجه و تمرکز کردن) و مهارتهای اجتماعی (صحبت کردن، ارتباط برقرار کردن و همکاری کردن) در کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه مورد استفاده قرار می گیرد، شکل دهی است. روش کار به این صورت است که رفتارهای مشابه به رفتار هدفی که مورد نظر دارید و میخواهید در کودک شکل دهید، تقویت می کنید و به تدریج به رفتار نهایی نزدیک میشوید تا این که بالاخره به رفتار نهایی مورد نظر میرسید و آن را در کودک تقویت مینمایید.
روش شکل دهی به والدین امکان می دهد که رفتار مطلوب را در کودک شکل دهند. پاسخی که روش شکل دهی با آن آغاز می شود و از طریق ایجاد تغییرات تدریجی در آن به سوی رفتار نهایی هدایت می شود، همان نقطه آغاز کار یعنی رفتار است که اندک شباهتی با رفتار نهایی دارد. رفتارهایی در کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه وجود دارد که در ابتدا به دفعات کم رخ می دهد یا خیلی کوتاه است، مثل تعداد جلساتی که کودک سرگرم مطالعه و انجام تکالیف درسی می شود و طول مدت هر جلسه. مسلماً یک جلسه مطالعه 10 دقیقه ای دوبار در هفته برای کودک کافی نیست تا حروف الفبا و یا جدول ضرب را یاد بگیرد. به منظور شکل دهی یک کارکرد جدید لازم است یک تقویت کنندهی قوی مورد استفاده قرار گیرد که باید بلافاصله بعد از طی شدن یک گام مطلوب به سوی رفتار نهایی به کودک داده شود. زمان بندی بسیار مهم است و تأخیر ممکن است سبب قوی شدن بعضی از رفتارهای دیگر شوند که به رفتار مورد نظر شما مربوط نمی شود. یکی از بهترین کاربردهای که روش شکل دهی میتواند داشته باشد، افزایش تمرکز و توجه در کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه است. این کودکان موقعی که سر تکالیف درسی می نشینند، زیاد نمیتوانند دوام بیاورند و هر چیزی که در محیط اطراف وجود داشته باشد، توجه شان را جلب کرده و زود دست از انجام دادن تکالیفشان بر می دارند. این کمبودها و نقصهای توجه سبب
میشود که از یک طرف مهارتهای لازم درسی را یاد نگیرند و از طرف دیگر نتوانند موضوعات و مطالب ارائه شده را خوب درک کنند و بکار گیرند. کاربرد روش شکل دهی برای افزایش قدرت تمرکز و توجه در این کودکان به این شکل است که شما رفتارهایی که مرتبط با تمرکز و توجه است تقویت شود تا این که به تدریج میزان زمان تمرکز افزایش یافته و به حد دلخواه و یا معیار مدنظر برسد. مثلاً اگر تصمیم بر این است که زمان تمرکز کودک بر تکالیف درسی را به حدود 20 دقیقه افزایش یابد، هر وقت کودک رفتارهای مربوط به انجام تکالیفش را از خود بروز داد به وی یک ژتون داده شود، اگر هنگامی که دست به کیفش برد و آن را باز کرد یک ژتون داده شود، وقتی که وسایلش را از کیف خارج کرد یک ژتون دیگر داده شود، وقتی مداد را در دست گرفت یکی دیگر، و وقتی کتاب و دفتر را جلویش گذاشت یکی دیگر، حال می توان کنار کودک نشسته و سئوالات مربوط به تکالیف درسی اش را از او بپرسید و هر جواب درست وی را با تأیید کردن و تحسین کردن و یا ژتون دادن همراه کنیم. در مثال فوق تکنیک شکل دهی برای افزایش توجه در کودک مورد استفاده قرار گرفته است. می توان برای افزایش دادن مهارت اجتماعی و مهارت های یادگیری نیز از این روش استفاده کرد. نکتهای که باید بدان توجه داشت این است که تکنیک شکل دهی برای کمبودهای رفتاری خیلی شدید مثلاً مهارتهای اجتماعی خیلی اندک کاربرد مناسبی دارد. بدین معنا که به تدریج و به مرور زمان رفتاری را که در ابتدا خیلی کم در کودک وجود داشت، افزایش یافته و پیچیده تر می شود.
کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه به دلیل نداشتن مهارت های اجتماعی ممکن است خجالتی باشند. اگر قصد بر این است که با استفاده از روش شکل دهی به کودک کمک شود تا خجالت نکشد و تن صدایش را افزایش دهد، باید هر بار که کودک بلند صحبت می کند به وی ژتون داد، قبل از اینکه یک بار دیگر صدای پایین بیاید، به سرعت و بارها و بارها او تقویت شود تا این که بلند صدا کردن افزایش یابد. یکی از نکاتی که باید رعایت شد این است که فراوانی تقویت و پاداشدهی همیشه در حد بالا حفظ شود. تجربه نشان میدهد که کودک باید در 80 درصد از کوششهایش برای انجام رفتار مطلوب، تقویت را به دست آورد. باید از فاصله های طولانی که کودک طی آنها هیچ تقویتی را دریافت نمی کند، اجتناب شود، زیرا این موضوع سبب می شود بسیاری از رفتارهای او در یک برنامه خاموشی قرار گیرد و ممکن است سعی کردن را متوقف کند (گلفند و هارتمن، 1378). لازم است تمام دلایل احتمالی شکست کودک در دستیابی به رفتار نهایی در نظر گرفته شوند. ممکن است که یکی از دلایل عدم موفقیت کودک در رسیدن به رفتار نهایی، سخت بودن تکالیف خواسته شده باشد، مثلاً کودک مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه نمی تواند مدت زمان طولانی تمرکز داشته باشد و بنابراین اگر از او خواسته شود که یک تکلیف 10 دقیقهای انجام دهد، به دلیل زمان طولانی شکست می خورد (گلفند و هارتمن، 1378).
تکنیک کنترل محرک
محرک به تمام تحریک هایی گفته می شود که در محیط بیرونی قرار دارند و سبب بروز رفتار خاصی از فرد می شوند. وجود محرک های زیاد سبب ایجاد پاسخ های فراوان در کودک می شود. کودکان مبتلا به بیش فعالی و کمبود توجه به دلیل نقایصی که دارند زود به محرکها پاسخ می دهند و دست از انجام تکالیف شان بر می دارند. هنگامی که مشغول انجام دادن تکالیف درسی شان هستند، هر اتفاقی در محیط بیرونی بیافتد، حواس شان را پرت می کند. علاوه بر این، وجود محرکهای فراوان در محیط بیرونی بیش فعالی این کودکان را افزایش میدهد و کودک مدام از یک محرک به طرف دیگری می پرد. تکنیک کنترل محرک بدین شکل است که محرکها و موقعیتهایی که مشکل کودک را تشدید می کنند مثلاً سبب افزایش حواس پرتی و یا افزایش بیش فعالی می شوند، کنترل می کنیم. بدین صورت که آن محرکها را از زندگی کودک خارج ساخته و یا از تعداد آن ها کم می کنیم. والدین می توانند برای شناسایی محرک هایی که مشکل کودک شان را تشدید می کند از یکی از روش های مشاهده استفاده کنند، با مشاهدهی دقیق به تدریج می توان این محرک ها را شناخته و به کنترل درآورد. وقتی که محرک های مشکل زا شناخت شدند. می توان جای آن ها را با محرک هایی که کمتر حواس کودک را پرت می کنند عوض کرد.
برای اینکه کارایی و اثربخشی این تکنیک افزایش یابد رعایت چند نکته لازم است:
انتخاب محرک نهایی مطلوب: این محرک، محرکی است که شما تصمیم دارید جای آن را با محرک مشکل زا عوض کنید.
انتخاب محرک آغازین: محرکی که در آغاز مورد استفاده قرار می گیرد باید محرکی باشد که به سادگی رفتار مطلوب را بر می انگیزد.
انتخاب مراحل کنترل محرک: برای این که والدین بتوانند به تدریج محرک های مشکل زا را حذف کنند و رفتار را تحت کنترل محرک نهایی قرار دهند، لازم است مراحلی را به کار گیرند.
تکنیکهای کاهش یا حذف رفتارهای نامطلوب در کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه
در این قسمت از تکنیکهایی صحبت خواهیم کرد که به والدین کمک می کنند تا از رفتارهای افراطی و نامناسب و ناسازگارانه کودکشان بکاهند.
کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی/ نارسایی توجه رفتارهایی دارند که سبب آزار و اذیت والدین می شوند و این رفتارها افراطی هستند. در منزل مدام حرکت می کنند و همه چیز را به هم می ریزند و والدین برای اصلاح این رفتارها از پرخاشگری و عصبانیت استفاده می کنند و فکر می کنند تا عصبانی شدن، کودک سرجایش خواهد نشست و دیگر شلوغ نخواهد کرد، اما این روش معایبی دارد:
اول این که کودک نه تنها رفتارش اصلاح نمی شود، بلکه شلوغ تر می شود که این نیز عصبانیت بیشتر والدین را دامن خواهد زد.

                                                    .