رشته حقوق

همبستگی اجتماعی

دانلود پایان نامه

حاکم شود، آرامش و اطمینان در جامعه پرهیزکاران به وجود خواهد غیرصنعتگر نمی‌توانند در سطح و کیفیتی که صنعتگران آنها را می‌سازند، برای خود فراهم کنند».
3-5-2-ج-ت- خدمات
از دیدگاه امام علی (ع) قاضیان و کارگزاران و نویسندگان دیوان و دیگر کارگزاران حکومتی که محصول کار و تولیدشان، غیرمادی است، نقشی حیاتی در تأمین انواع مختلف خدمات برای مردم و تحقق منافع آنها ایفا می‌کنند، منافعی که از جایگاهی بزرگ در برآوردن نیازهای جامعه پرهیزگاران و دستیابی به انواع مختلفی آبادانی و توسعه، برخوردار است. آن حضرت بر این دسته از کارگزاران، عنوان «قسم سوم» را اطلاق کرده و چنین می‌فرماید: «و این دو دسته- سپاهیان و رعیت- برپای نماند جز با سومین دسته از مردمان که قاضیانند و عاملان و نویسندگان دیوان، که کار عقدها را استوار می‌کنند و آنچه سود مسلمانان است، فراهم می‌آورند، و در کارهای خصوصی و عمومی مورد اعتمادند».
در کنار این اصناف چهارگانه (کشاورزان، بازرگانان، صنعتگران و کارمندان) که امام (ع) سفارش نیکی کردن به آنها را کرده است، طبقه دیگری نیز از اهتمام فزاینده امام و حسن توجه آن حضرت برخوردار بود، این طبقه متشکل از یتیمان، مسکینان، ناتوانان، معلولان و ستمدیدگان است.
امام (ع) می‌فرماید: «سپس خدا را! خدا را! در طبقه فرودین از مردم، آنان که راه چاره ندانند و از درویشان و نیازمندان و بینوایان و از بیماری، بر جای ماندگانند، که در این طبقه مستمندی است خواهنده، و مستحق عطایی است به روی خود نیارونده. و برای خدا حقی از خود را که به آنان اختصاص داده، و نگهبانی آن را به عهده‌ات نهاده پاس دار، و بخشی از بیت المالت و بخشی از غله‌های زمینهای خالصه را در هر شهر به آنان واگذار… پس از رسیدگی به کارشان دریغ مدار و با روی ترش به آنان رو میاور، و به کارهای کسی که به تو دسترسی ندارد بنگر- آنان که در دیده‌ها خوارند و مردم خردشان می‌شمارند… و در گزارد حق همگان، تو را چنان باید که عذرت در پیشگاه خدا پذیرفته آید. یتیمان را عهده‌دار باش و کهنسالانی را که چاره‌ای ندارند و دست سوال پیش نمی‌آرند… و بخشی از وقت خود را خاص کسانی کن که به تو نیاز دارند. خود را برای کار آنان فارغ دار و در مجلسی عمومی بنشین و در آن مجلس، برابر خدایی که تو را آفریده فروتن باش و سپاهیانت و یارانت را که نگاهبانانند یا تو را پاسبانان، از آنان بازدار، تا سخنگوی آن مردم با تو گفتگو کند، بی درماندگی در گفتار».
اساساً، دیدگاههای امام علی (ع) در برنامه اسلامی تحقق توسعه، دیدگاههایی عمیق، صادقانه و فراگیر است و می‌توان آنها را در موارد زیر خلاصه کرد:
1- برقراری همبستگی اجتماعی که بر پایه عدالت و تحقق مساوات در میان شهروندان استوار است و در احساس رضایت توده‌های مردم از حکومت و مشارکت آنها در فرایندهای توسعه، انعکاس و تبلور می‌یابد.
2- برقراری امنیت و نظامی که در سایه احساس امنیت هر انسانی نسبت به جان و مال خود، و باز و گسترده بودن آمال و امیدها و چشم‌اندازهای آینده‌اش، قوام و امکان تحقق می‌یابد.
3- توجه به امور و مسائل بخشهای اصلی تولید از طریق کمک به آنها و سازماندهی آنها و حمایت از بخش خدمات در مدیریتهای مختلف جامعه و توجه به فقیران، ناتوانان، معلولان و ستمدیدگان (العسل، 1378، صص122-123).
نقش دولت در تحقق توسعه
دولت اسلامی که از دیدگاه امام علی (ع) جانشین صاحب شرع مقدس در اجرای سیاست دنیا با ابزار دین است، وظیفه‌ای مهم دارد، که اسلام برعهده‌اش نهاده است تا با ایجاد جامعه پرهیزگاران، که هدف و مقصد توسعه است، به آبادانی بلاد بپردازد. این وظیفه و نقش را می‌توان از لابه‌لای امور زیر شناخت:
الف: جایگاه توسعه در وظایف دولت.
ب: چارچوب توسعه (العسل، 1378، ص123).
3-5-1-3-الف- جایگاه توسعه در وظایف دولت
امام (ع) وظایف دولت را در چهار چیز تعیین کرد که در میان آنها، وظیفه ایجاد آبادانی، اساسی‌ترین تلقی می‌شود. این چهار وظیفه عبارتنداز: «جمع آوری مالیات، جهاد با دشمن، اصلاح امور مردم و آبادسازی بلاد».
حضرت رسول (ص) و نیز خلفای راشدین، از جمله حضرت امام علی (ع) معمولاً وظایف مهم را به فردی با کفایت می سپردند. در نتیجه، والی و استاندار ایشان، فرمانده ارتش، جمع کننده مالیات و قاضی نیز بود. این عناوین در زمان ما، به «وزیر دفاع»، «وزیر دارایی» و «وزیر دادگستری» اطلاق می‌شود (العسل، 1378، ص124).
امام علی (ع) هنگامی که از این وظایف چهارگانه نام می برد، عقیده دارد که آبادانی بلاد وظیفه‌ای مستقل است و یک بعد اساسی از وظایف دولت را تشکیل می‌دهد. اگر امام برای تصدی هر یک از این وظایف، فردی جداگانه را بر می گزید، آن وقت به تعبیر دکتر یوسف ابراهیم یوسف «با این کار، گوی سبقت را از همه تشکیلات توسعه‌ای معاصر که توسط یک شورای عالی امور توسعه تأسیس و اداره می‌شوند، ربوده بود… و در واقع، چهارده قرن از اندیشه معاصر جلوتر بود، گرچه بذرهای چنین شورایی در کار و عملکرد آن حضرت وجود داشت».
وظیفه آبادسازی بلاد یا ایجاد توسعه، صرفاً بر شمردن وظایف دولت نیست، بلکه نشان دهنده عمق اندیشه توسعه‌ای اسلام در نزد امام (ع) است. از این رو به حاکم دستور می‌دهد این وظایف را انجام دهد و آنها را اجرا کند، و عنوان شرح این وظایف را نیز چنین قرار می‌دهد: «این، فرمانی است از علی، امیر مؤمنان… فراهم آوردن خراجش و پیکار کردن با دشمنان و سامان دادن کار مردم آن و آباد کردن شهرهایش».
جای داشتن «آبادانی بلاد» در ردیف چهارم این ترتیب، هیچ رابطه‌ای با اهمیت آن ندارد چه، این وظیفه حتی ممکن است از حیث جایگاه و اهمیت، از کلیه وظایف دولت نیز بالاتر باشد، زیرا امام(ع) می‌فرماید: «و باید نگریستنت به آبادانی زمین، بیشتر از ستدن خراج بود».
این سخن ثابت می‌کند که وظیفه آبادسازی بلاد، چنان که دکتر یوسف ابراهیم یوسف می‌گوید، مهمتر از وظیفه جمع آوری خراج است: «اگر توجه داشته باشیم که در ترتیب وظایف چهارگانه والی که امیرمؤمنان بر می‌شمارد، وظیفه جمع آوری خراج درصدر قرار دارد، آن وقت به این پی خواهیم برد که در اینجا، ترتیب به معنای مقام و منزلت هر وظیفه‌ای در مقابل دیگر وظایف نیست، چه، می‌دانیم که آبادسازی که در مرتبه چهارم ذکر شده است مهمتر از جمع آوری خراج می‌باشد که در مرتبه نخست آمده است؛ همچنین متوجه خواهیم شدکه وظیفه آبادسازی، از نظر اهمیت، کمتر از بقیه نیست».
3-5-1-3-ب- سیاست توسعه اقتصادی
هرکس در عهدنامه امام(ع) به والیش مالک اشتر بدقت بنگرد، می‌تواند بذرهای سیاست توسعه‌ای را که امام وضع کرده بود، مشاهده و لمس کند؛ سیاستی که به شرح و تفصیل آن نپرداخت، بلکه تنها به تعیین رؤس موضوعات و نمایاندن اندیشه‌های اصلی آن بسنده نمود.
وقتی امام (ع) می‌فرماید: «باید نگاه تو به آبادانی زمین، بیشتر از نگاهت به جلب خراج باشد»، در واقع، دو وظیفه از وظایف دولت را با یکدیگر مقایسه می‌کند و آبادانی را ترجیح می‌دهد، و اهمیتی بیش از «خراج» برایش قائل می‌شود، البته بدون آن که خراج را نیز نادیده بگیرد. به این ترتیب، در دراز مدت هر دو وظیفه با هم انجام می‌شود، زیرا تنها با تحقق آبادانی است که «خراج» به دست می‌آید و اگر عکس قضیه رخ دهد، مالیاتی به دست نخواهد آمد و در نتیجه، توسعه‌ای رخ نخواهد داد، «چه، هر کس بخواهد بدون آبادانی خراج بگیرد، بلاد را ویران و بندگان خدا را هلاک خواهد کرد».
وقتی امام (ع) می‌فرماید: «و آنچه بدان بار آنان را سبک گردانی، بر تو گردن نیاید، چه آن اندوخته بود که به تو بازش دهند، با آبادانی که در شهرهایت کنند و آرایشی که به ولایتها دهند» در واقع، ابراز عقیده می‌کند که اموال گردآمده توسط دولت، هزینه و مصرف خواهد شد، حال آن که اموالی که به صورت ذخیره برای افراد وانهاد می‌شود، در سرمایه گذاری هزینه خواهد شد و این باعث می‌شود که درصد بزرگی از درآمد ملی به سمت تحقق توسعه هدایت شود.

مطلب مشابه :  منبع مقاله درمورد سرمایه روانشناختی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید