رشته حقوق

نگارگری ایرانی

دانلود پایان نامه

(ب و ج): باب بیست و هفتم، اندر فرزند پروردن، حکایت بی بی شهربانو و شوهر دادنش، مأخذ: کتاب قابوسنامه
علاوه بر این حکایات متن گاهی با نمایش چندین صحنه از داستان بیان می شود و در این صحنه ها به ایجاد تصاویری از بخش اساسی داستان که با دیدنش مفهوم کلی به بیننده القا می شود اکتفا می کند و اگر صحنه ها را در کنار یکدیگر قرار دهیم موضوع داستان مشخص تر می شود و همین امر به پویانمایی بیشتر تصاویر مدد می رساند. به عنوان مثال در حکایت گوسفند دار و شبانش از باب سی و دوم با عنوان اندر تجارت کردن، تصویرگر با نمایش سه صحنه از داستان به بازگویی تصویری آن پرداخته است. داستان از این قرار است که مردی بود گوسفند دار و رمه های بسیار داشت و او را شبانی بود به غایت پارسا و مصلح، هر روز شیر گوسفندان چندانک بودی، خود را از سود و زیان و کم و بیش هم چندانک به حاصل کردی، به نزدیک خداوندان گوسفندان بردی؛ آن مرد که شیر بردی آب بر وی نهادی و به شبان دادی و گفتی برو و بفروش و آن شبان آن مرد را نصیحت می کرد و پند می داد که: ای خواجه، با مسلمانان خیانت مکن، که هر که با مردمان خیانت کند عاقبتش نا محدود بود، مرد سخن شبان نشنید و هم چنان آب می کرد، تا اتفاق را یک شب این گوسفندان را در رودخانه بخوابانید و خود بر بالای بلند برفت و بخفت و فصل بهار بود، ناگاه بر کوه بارانی عظیم ببارید و سیلی بخاست و اندرین رودخانه افتاد و این گوسفندان را همه هلاک کرد. [بیت:
گفتی آن قطره قطره همه جمع شد ناگه ببرد رمه]
و یک روز شبان به شهر آمد و پیش خداوند گوسفندان رفت بی شیر، مرد پرسید که چرا شیر نیاوردی؟ شبان گفت: ای خواجه، ترا گفتم که: آب بر شیر میامیز، که خیانت باشد، فرمان من نکردی، اکنون آن آب ها که همه بنرخ شیر مردمان را داده بودی جمله شدند و دوش حمله آوردند و گوسفندان ترا جمله ببردند.
نمایش تصاویر، این گونه است که در یک صحنه مرد گوسفند دار و شبان را نشان می دهد که شبان در حال دادن شیر به صاحب گوسفند است، در صحنه ای دیگر، صاحب گوسفند را در حال ریختن آب در شیر نشان می دهد و در آخرین صحنه که اوج داستان است چوپان را در حال خوابیدن و گوسفندان را در حال غرق شدن در آب نمایش می دهد که نتیجه اخلاقی داستان می باشد (تصویر4-15).
تصویرالف تصویر ب تصویر ج
تصویر4-15 (الف و ب و ج): باب سی و دوم، اندر تجارت کردن، مأخذ: کتاب قابوسنامه
دومین مسأله به جا گذاری تصاویر در متن مربوط می شود؛ بدین ترتیب که در کتاب قابوسنامه با تنوع بی شماری در این زمینه مواجه هستیم. به عبارتی در یک صفحه، تصویر را در پایین صفحه و نوشته در پایین و در صفحه دیگر برعکس این مورد را مشاهده می کنیم و نیز در صفحاتی دیگر تصاویر، در گوشه صفحه، در کنار نوشته و به موازات آن قرار گرفته است. به هر حال مشاهده می شود که تصاویر و متن با یکدیگر رابطه مستقیم و بلاواسطه دارند چرا که در هیچ کدام از آن ها کادری جداکننده بین تصویر و متن دیده نمی شود و متن و تصویر در کنار یکدیگر آن چنان نزدیک قرار گرفته اند که در نمای کلی به نظر می رسد تصاویر قبل از نوشته شدن متن نقاشی شدند به طوری که هیچ صفحه جداگانه ای برای آن در نظر گرفته نشده است و با هیچ خطی (غیراز اندک مواردی که تکه های ابر به عنوان جداکننده قرار گرفتند) از متن جدا نشده اند و این امر نیز هرچه بیشتر بر اهمیت مؤلف به تصویرگری کتاب صحه می گذارد (تصویر4-16).
تصویر الف تصویر ب تصویر ج تصویرد
تصویر4-16 (الف و ب و ج ): باب نهم، اندر ترتیب پیری و جوانی، مأخذ: کتاب قابوسنامه
(د): باب سی و دوم، اندر تجارت کردن، مأخذ: کتاب قابوسنامه
(4-1-4): نحوه آرایش صفحات و رنگ آمیزی
به طور کلی زمانی که تصویری برای تجسم بخشیدن روایت متن تصویرگری می شود، ممکن است که با یک کادری از متن جدا شود و یا این که مستقیماً بعد از کلمات بیان شده، تصویر شود. در نسخ خطی مختلف در دوره اسلامی همچنین ویژگی هایی مانند رنگ آمیزی زمینه متن و تصویر به طور کلی یا اختصاص صفحه ای جدا برای تصویر بعد از متن خوشنویسی شده و علاوه بر این ها قرار دادن متن در داخل کادرهایی و گنجاندن آن در داخل تصویر مشاهده می شود که هر کدام از آن ها با زیبایی خاصی در نظر مخاطب جلوه می کنند. اما ویژگی بارز آرایش تصاویر کتاب قابوسنامه بر خلاف بیشتر کتب دوران اسلامی که به طور معمول شامل تقسیم بندی های کادربندی شده و جدایی متن از تصویر در چارچوب های تعریف شده می باشند این است که به طور مستقیم و بلافاصله در لابلای متن می آیند، نسبت تناسبات هر تصویر در صفحه با سایر صفحات یکسان نیست، جدول کشی معمول وجود ندارد ولی اجزاء طوری در کنار یکدیگر چیده شده اند که نوعی محدوده تصویری را بیان می کند و حتی برای حفظ این محدوده گاه از عناصر نامربوط به حکایات نیز بهره گرفته است؛ به عنوان مثال در تصویر تکه ابری که در بالای تصویر آمده است، به نوعی محدوده تصویر را تعریف می کند. بدین ترتیب تصاویر آن چنان رابطه نزدیکی با متن مورد نظر برقرار می کنند که در هیچ اثر دیگری بدین خوبی مشاهده نمی شود و این خود بر سنت محلی و بومی تصویرگری این کتاب صحه می گذارد و نشان از این دارد که سفارش دهنده کتاب با هدف یک نسخه تزیینی و یا ارزشمند از جهت آرایش و پیرایش که نمودی از جایگاه مقام او باشد به تدوین و تصویرگری آن فرمان نداده است بلکه تنها هدف تعلیمی و آموزشی او که همان وصیت و توصیه به نسل بعدی خود و نسل های بعد بوده مد نظر قرار گرفته است و احتمالاً انتظار او از این کتاب صرفاً صراحت بیان و درک و فهم دقیق اهداف مورد نظرش برای مخاطبش بوده است. چنین مشخصه ای در این کتاب، بر بیان اهداف اصلی سفارش دهنده اعم از اشاعه مذهب و یا فرهنگ و سنت غنی ایرانی در قالب و شکل جدید که با مضامین اسلام همخوانی داشته، تأکید دارد. علاوه براین رنگ های استفاده شده در این تصاویر بیشتر رنگ های گرم اعم از خانواده رنگ های زرد و قرمز بوده که در نمونه های دیگر تصاویر نسخ خطی اوایل اسلام به وفور مشاهده می شود (تصویر4-17و 4-18). به طور کلی در نگارگری ایرانی همه اشیاء از نظر رنگ آمیزی با خلوص رنگ که از طبیعت گرفته می شد رنگ آمیزی می شده است تا بازتاب هایی ناب داشته باشند. در این رنگ آمیزی سایه و تیرگی جایی ندارد چرا که «در نگارگری ایرانی رنگ همان نور است و هنرمند می کوشد به وسیله رنگ ها عالم نورانی ملکوت را بازنمایی کند» (خوش نظر و رجبی،1387 :42). قابل توجه این که رنگ های موجود در تصاویر قابوسنامه همان رنگ های مسلّم سفال های آن دوره نیز می باشد که هماهنگی ویژه ای را در این زمینه با نگاره های این دوره می رساند (تصویر4-19).
تصویر 4-17 تصویر 4-18 تصویر 4-19
تصویر 4-17: صفحه اول نسخه مقامات حریری، دوره مملوکان مصر، 1334 م، وین کتابخانه ملی، اتریش بخش نسخ خطی، مأخذ: احسانی، 1376، ص344
تصویر 4-18: التریاق، مکتب سلجوقی، مورخ 595 ق (نسخه 2964 کتابخانه ملی فرانسه)،
مأخذ: http:// www.mirasmaktoob.ir ،30/9/93 ، 10:27
تصویر 4-19: بشقاب سفالی نیشابور، قرن سوم هجری، مأخذ: احسانی، 1376، ص361
در این جا همچنین لازم به ذکر است، با نگاهی به تصاویر این کتاب می توان این گونه تصور نمود که ابتدا تصاویر در صفحات ترسیم شده اند و سپس خوشنویس به نگارش متن پرداخته است زیرا در بعضی از قسمت ها خوشنویسی روی تصویر انجام گرفته است. در جاگذاری متن نیز خوشنویس سعی نموده که یک تقسم بندی مشخص تکراری را دنبال نکند و متن در بالا و پایین ویا در جوانب تصویر قرار گیرد (تصویر4-20) و از این جهت هماهنگی میان تصویرگر یا تصویرگران با خوشنویس یا خوشنویسان برقرار بوده است.
تصویر 4-20: باب سی ام، اندر آیین عقوبت و عفو کردن، مأخذ: کتاب قابوسنامه
(4-1-5): شیوه ترکیب بندی تصاویر
ترکیب بندی های تصاویر قابوسنامه به طور کلی از نوعی سادگی برخوردارند که از این نظر با نگارگری معمول ایرانی با ترکیب بندی های پیچیده ای مانند ترکیب بندی چند سطحی که در سطح افزایش می یابند و در قسمت بالا اوج می گیرند، ترکیب بندی حلزونی که نماد از وحدت به کثرت رسیدن رادر خود دارد و یا ترکیب بندی منتشر که در نگارگری سنتی ایران به وفور مشاهده می شود و باعث ایجاد حرکت می شود، متمایل می باشد به عبارتی آن چه که تصاویر قابوسنامه را از لحاظ ترکیب بندی خاص و ویژه کرده است، قدرت پیام رسانی بالا در عین سادگی می باشد با این ویژگی اما در بعضی از قسمت ها دو طرح را در یک صفحه مشاهده می کنیم که برای دریافت پیام مورد نظر کمی تعمق و تمرکز را می طلبد اما باز هم در این مورد، وضوح تصویر، آن چنان مشخص می باشد که با ترکیب بندی های پیچیده نگاره های دوره های بعد قابل مقایسه نمی باشد (تصویر 4-21). همچنین گاهی نیز نمایش فضای بیرون و درون ساختمان را در بعضی از طرح های تصویری در قابوسنامه مشاهده می کنیم که در این مورد نیز پیچیدگی آن چنانی در دریافت موضوع اصلی مشاهده نمی شود. به طور کلی در تمامی تصاویر قابوسنامه به دلیل بسته و محدود بودن فضای تصویر و منحصر بودن موضوع به ارائه جزء محدودی از عناصر تصویری، با نوعی ترکیب بندی ساده و بی پیرایه اما در عین حال زنده و پویا به دلیل غیر متمرکز بودن بر نقطه ای مرکزی مواجه هستیم که با همان نگاه نخست به هر کدام از طرح های تصویری، این سرزندگی و عدم سکون به عینه مشاهده می شود چرا که چشم به جای متمرکز شدن بر نقطه ای خاص در کل تصویر هر چند که بسیار محدود می باشد چرخش داشته که خود نوعی از پویانمایی ویژه ای را می نمایاند، علاوه بر این وجود عناصر نیمه به منظور تداوم تصاویر به بیرون از کادر قراردادی به عنوان نمونه ای دیگر از نمایش پویایی در این تصاویر است که با وضوح زیادی قابل مشاهده می باشد (تصویر4-22 و 4-23).
تصویر4-21 تصویر 4-22 تصویر 4-23
تصویر4-21: باب سی و دوم، اندر تجارت کردن، مأخذ: کتاب قابوسنامه

مطلب مشابه :  حقوق ایران و انگلستان

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید