رشته حقوق

نقش دین در تشریع و قانونگذاری

دانلود پایان نامه

به طور کلی این دیدگاه بر این اعتقاد است که اولا عقل در برابر دین نیست بلکه آن چیزی که در برابر عقل قرار دارد نقل است. باید توجه داشت که عقل مراتب دارد و عقول همه افراد در فهم دین یکسان نیست. همچنین عقل در فهم دین محدودیت هایی دارد و همه حقایق دین با عقل قابل شناخت نیست. در واقع شناخت عقل محدود به کلیات است و راه شناخت جزئیات نقل است. ثانیا عقل و نقل هر دو در درون دین قرار دارند و هر دو دارای حجت شرعی هستند. یعنی آن چیزی را که عقل تایید می کند قطعا دین هم آن را تایید می کند. حضرت آیت الله جوادی آملی در این باره می فرمایند:
دلیل نقلی در حقیقت قول خدا را ارائه می دهد و دلیل عقلی می‌تواند فعل، حکم و قانون تکوینی و تدوینی را کشف کند و در کنار دلیل نقلی حجت شرعی تلقی شود. بنابراین سخن از تعارض عقل و دین بی وجه است، چنانکه از تعارض نقل و دین نیز نباید سخن گفت، چرا که عقل و نقل هر دو در زیر پوشش دین قرار دارند. اما عقل و نقل ممکن است در مواردی با یکدیگر در تعارض قرار گیرند که باید به این تعارض رسیدگی نمود. تفاوت عقل با دین در آن است که عقل ادراک دین می‌کند نه انشاء احکام دینی. یعنی عقل چیزی بر دین نمی افزاید، بلکه همانند آئینه‌ای حکم خدا را نشان می دهد. عقل ربوبیت و مولویت و قدرت بر ثواب و عقاب ندارد (همان:42).
ج- مبانی دین شناختی
تحقیق حاضر به دنبال این هدف است که الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی را ترسیم کند و یکی از ابزارهای رسیدن به این الگو استفاده از متون و مستندات دینی است. لذا قبل از هر چیز بررسی و شناخت مبانی دینی اسلامی که یکی از مهمترین پایه های تحقیق حاضر است لازم و ضروری می نماید.
1- فرد و جامعه
در دیدگاه اسلامی انسان موجودی اجتماعی یا به عبارتی مدنی الطبع بوده و نیازمند تعامل با سایر انسان ها آفریده شده است و بدون حضور در اجتماع و تعامل با همنوعان خود قادر به پیمودن راه تعالی و کمال نخواهد بود. در اسلام و همه ادیان الهی جامعه وجودی اعتباری داشته و فی نفسه دارای ارزش و اصالت نیست و مخاطب اصلی ادیان الهی تک تک افراد بشر بوده و رشد و هدایت آحاد افراد جامعه در اسلام و سایر ادیان الهی دارای ارزش و اصالت است و جامعه از آن جهت که ابزاری در جهت رشد تک تک افراد محسوب می شود خواستنی و مطلوب به شمار می رود. یعنی اگر زندگی تک تک افراد و هدایت آنها بدون حضور اجتماعی آنان امکان پذیر بود دیگر جامعه هیچ موضوعیتی پیدا نمی کرد.
بنابراین از آنجا که رشد و تعالی همه جانبه انسان تنها در درون جامعه و در ارتباط با سایر انسان ها حاصل می گردد، توجه اسلام به طور خاص به ساختن یک جامعه ایده آل و سالم است تا زمینه های رشد فرد فرد انسان ها در درون این جامعه سالم فراهم گردد. به همین دلیل است که غالب احکام و آموزه های دین اسلام اجتماعی است و قوانین و احکام فردی به ندرت در درون آموزه های اسلامی یافت می گردد. از ده عنوان فروع دین اسلام هشت عنوان آن به طور مستقیم ناظر به بعد اجتماعی رفتار مسلمانان است و دو عنوان آن که نماز و روزه هستند نیز پیامدهای اجتماعی دربردارند و می توان آنها را نیز اجتماعی تلقی کرد. در قرآن کریم نیز خداوند بر اجتماعی بودن انسان تاکید کرده و رسالت پیامبران را اصلاح جامعه می داند:
«کَانَ النَّاسُ أُمَّهً وَاحِدَهً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ..»
«مردم امتى یگانه بودند پس خداوند پیامبران را نویدآور وبیم‏دهنده برانگیخت..» (قرآن کریم، بقره:213).
«وَمَا کَانَ النَّاسُ إِلاَّ أُمَّهً وَاحِدَهً..»
«و مردم به جز یک امت واحد نبودند..» (قرآن کریم، یونس:19).
2- نقش دین در تشریع و قانونگذاری
در مبانی هستی شناختی به این حقیقت اشاره کردیم که قوانین و آموزه های تشریعی دین مبین اسلام نسبت مستقیم با ویژگی ها و شاریط تکوینی خلقت دارد و هیچ حکمی در اسلام وجود ندارد مگر اینکه قرینه ای در نظام تکوینی خلقت برای آن وجود داشته باشد. به عنوان مثال اگر در دین اسلام دروغ، غیبت، تهمت، شرب خمر، زنا و… مذموم شمرده شده و حرام هستند قطعا حرمت آنها ناظر به یک مفسده ای است که این اعمال و رفتارها در نظم تکوینی این عالم به وجود می آورند. لذا درک حقیقت و نظم حاکم بر تکوین هستی و تشریع متناسب با آن، از عهده بشر خارج است. مضافا بر اینکه «دامنه حیات و گستره تاثیر افعال بشری به زمان حال محدود نمی شود بلکه به دلیل ارتباط و تاثیر حوادث به یکدیگر، رفتار ما در پهنه جهان و در درازای تاریخ تاثیر دارد. لذا بدیهی است که شناخت امور از عهده بشری که دانشی محدود در اختیار دارد و از آینده خود و جهان آگاهی ندارد، بیرون است» (مطهری، 35:1383).
در قرآن کریم آیات بسیاری به چشم می خورد که مبین این حقیقت هستند که خالق هستی خود متصدی هدایت بشر است و این هدایت محدوده قانون گذاری را نیز در بر می گیرد. نکته مهم اینجاست که دامنه قانونگذاری به امور فردی و عبادی محدود نمی شود بلکه به همان سان در امور اجتماعی نیز جریان دارد.
«لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ..»
«به راستى ما پیامبران خود را با دلایل آشکار روانه کردیم و با آنها کتاب و ترازو را فرود آوردیم تا عدالت را در میان مردم برپا کنند..» (قرآن کریم، حدید:25).
«وَمَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَهٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَهُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن یَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُّبِینًا»
«هیچ مرد و زن مؤمنى را نرسد که چون خدا و فرستاده‏اش به کارى فرمان دهند براى آنان در کارشان اختیارى باشد و هر کس خدا و فرستاده‏اش را نافرمانى کند قطعا دچار گمراهى آشکارى گردیده است» (قرآن کریم، احزاب:36).
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا»
«اى کسانى که ایمان آورده‏اید خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیاى امر خود را نیز اطاعت کنید پس هر گاه در امرى اختلاف نظر یافتید اگر به خدا و روز بازپسین ایمان دارید آن را به کتاب خدا و سنت پیامبر او عرضه بدارید این بهتر و نیک‏فرجام‏تر است» (قرآن کریم، نساء:59).
«وَلِکُلِّ أُمَّهٍ رَّسُولٌ فَإِذَا جَاء رَسُولُهُمْ قُضِیَ بَیْنَهُم بِالْقِسْطِ..»
«و هر امتى را پیامبرى است پس چون پیامبرشان بیاید میانشان به عدالت داورى شود» (قرآن کریم، یونس:47).

مطلب مشابه :  بیمارستان های آموزشی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید