رشته حقوق

نقاط ضعف و قوت الگوی توزیع قدرت درعراق

دانلود پایان نامه

بررسی نقاط ضعف و قوت الگوی توزیع قدرت درعراق

گفتار اول: تعارضات و اختلافات گروه هاى اجتماعى

آنچه که در روند دولت – ملت سازى محور قرار مى گیرد، افزایش انسجام بین گروه هاى اجتماعى مختلف و تقویت فرهنگ و گرایشات ملى به جاى هویت هاى محلى است، اما روند تحولات عراق در سال هاى اخیر نه تنها به تقویت همگرایى و انسجام بیشتر منجر نشده است، بلکه تعارضات، اختلافات و خشونت هاى بیشترى در میان گروه هاى عراقى ظاهر شده است. نظام سیاسى اقتدارگرا و سرکوبگر عراق در دوره هاى گذشته مانع از مطرح و آشکار شدن درخواست ها و گرایشات گروه هاى اجتماعى شد و اکنون رهبران شیعیان و کردها فرصت یافته اند تا منافع، هویت و تقاضاهاى جوامع خود را نمایندگى نمایند و این امر باعث آشکار شدن ناهمخوانى و تناقض هاى بسیارى در اهداف، آرمانها و منافع آنها شده است. لذا به همین دلیل است که مشاهده می کنیم عمده ترین مطالبه کردها در عراق؛ تحکیم ساختار فدرالى در این کشور، الحاق کرکوک به منطقه کردستان و مشارکت موثر در قدرت دولت مرکزى می باشد.و شیعیان نیز با توجه به اینکه از اکثریت جمعیت برخوردارند  سهم بالا و موثرى از قدرت سیاسى را می خواهند. در این میان  گروه هاى سنى تلاش بسیاری برای جلوگیرى از تسلط شیعیان داشته و با استفاده از روشهای مختلفی  چون؛ بعثى زدایى و فدرالیسم به ویژه در جنوب تلاش دارند تا موانع عدم مشروعیت قدرت گرفتن خویش را از میان بردارند.را از اهداف و برنامه هاى اصلى خود قرار داده اند، از این رو به نظر می رسد بیش از آنکه سقوط صدام ، فرصتى باشد برای بسط دموکراسى در این کشور  زمینه اى است براى بازسازى توزیع قدرت در میان گروه هاى اجتماعى عمده در عراق .[1]

در میان علاوه بر منافع گروههای عراقی منافع و ملاحضات بازیگران خارجی نیز قابل توجه می باشد. لذا در مجموع از مهمترین عوامل تعارضات و اختلافات در جامعه عراق می توان به تفاوت دراهداف و منافع گروه هاى اجتماعى و عدم امکان زمینه هایى برای دست یابی به مصالحه یا  همگرایى بین گروه ها، سابقه دیکتاتوری و عدم وجود فرهنگ دموکراسی ،زیاده خواهی اقلیت اهل سنت با توسل به کشورهای عربی و نیز مداخله قدرتهای خارجی دانست [2]. آمریکا ،ترکیه ،ایران و کشورهای عربی هر یک دارای منافع خاصی در عراق می باشند و به همین دلیل هم هر کدام سعی دارند تا جریانهای سیاسی وابسته به خود را تقویت نمایند.آمریکا خواستار ایجاد توازن قوا بین گروه هاى عراقى و ممانعت از تسلط یک گروه و هدایت روند سیاسى توسط آن، حمایت از گروه هاى سکولار- لیبرال در مقابل گروه هاى اسلام گرا بویژه اسلام گرایان شیعى متمایل به ایران و ایجاد دولتى میانه رو و سازگار با منافع آمریکا واسراییل در منطقه است. دراین راستا، آمریکایى ها بعد از عدم موفقیت در به قدرت رساندن گروه لیبرال «ایاد علاوى» و پیروزى اسلام گرایان شیعى (ائتلاف عراق یکپارچه) متمایل به ایران، تقویت گروه هاى سنى را مد نظر قرار داده اند.[3]

مخاطرات ترکیه و ایران به دلیل افزایش قدرت کردها در عراق و احتمال تلاش برای استقلال و ایجاد یک کشور واحد کردستان توسط ایشان در آینده می باشد. همچنین منافع ایران در شکل گیرى نظامى یکپارچه با حضورقدرتمند شیعیان در عراق با توجه به مشکلات منطقه ای ایران و نیاز اختلاف با آمریکا پر واضح است.در مقابل کشورهای عرب منطقه شکل گیرى یک نظام حکومتی شیعى در عراق را که متمایل به حکومت ایران باشد را در جهت تضعیف تلقى مى کنند. بنابر این ملاحظه می شود که منافع کشورهای خارجى در عراق و نیز فاصله هاى قومى -مذهبى در این کشور موجب گردیده تا  همگرایی میان گروه های داخلی و کشورهای خارجی شکل بگیرد.و این امر خود باعث گسترش بد بینى ها و تعارضات میان منافع گروه هاى عراقى شده است.

مطلب مشابه :  توجیه اقتصادی

 

 

 

 

 

 

 

 

گفتار دوم: نگاهی اجمالی به نقاط قوت و ضعف حکومت فدرالی در عراق

ظاهرا فدرالیسم در کشورهایی که از قومیتهای مختلفی تشکیل شده اند راه حل مناسبی باشد برای تامین منافع گروه های مختلف و نیز حفظ انسجام ملی می باشد.لیکن اجرای این مورد در عمل با مشکلات بسیاری همراه خواهد بود.چه اینکه کشورهای مختلف دارای ویژگیها خاص خود می باشند که در انطباق الگوهای کلی بر آنها باید به این امر توجه کرد.در مورد اجرای سیستم فدرال در عراق یکی از مهمترین مسائل مطرح ،چگونگی حفظ انسجام ملی و جلوگیری از تجزیه می باشد.این امر به ویژه در مورد مناطق کرد نشین که سالها مورد فشار وتعدی حکومت مرکزی بوده و به نوعی هویت خود را به شکل اقوام کرد مستقل از عربهای عراق می دانند قابل توجه است.توجه به این مسئله زمانی اهمیت حیاتی پیدا می کند که شهر نفت خیز عراق ،کرکوک در منطقه کردنشین بوده و مستقل شدن کردستان از عراق می تواند لطمه بسیاری را بر این کشور وارد کند. در مورد اعراب عراق نیز وضع بهمین منوال هست و اختلاف میان شیعیان و سنیهای عراق چنانکه پیشتر اشاره شد هرچند به اندازه مسئله کردها بحران زا نیست لیکن به دلیل اختلافات عقیدتی و نیز حمایتهای خارجی می تواند به بحران بیانجامد.البته تجربه تاریخی پیش از این نشان داده که”کشورهایی با قومیت های گوناگون نظیر بلژیک ،هندوستان ،اسپانیا و سوییس همگی به وسیله فدرالیسم ،دموکراسیهای با ثباتی را بنا نهاده اند.تنش میان گروههای قومی و مذهبی مختلف عراق نه قوی تر و نه بیشتر از تنشهایی است که در این کشورها بوده است”.[4]لذا می توان امیدوار بود که در یک چهارچوب سیاسی درست مانند فدرالیسم با مشخص بودن حقوق سیاسی افراد و بدون آنکه تبعیضی میان گروههای مختلف وجود داشته باشد شکافهای موجود کم کم کاسته شده و به حد معقول و در جهت تامین منافع ملی برسد.لیکن باید توجه نمود که برای امکان دست یابی به این مهم باید چهار نکته را در نظر گرفت: اول آنکه باید فرهنگ مدارای سیاسی، عدالت محوری، شایسته سالاری و در کل فرهنگ کثرت گرایی در عراق پرورش پیدا کند،در این مورد بایدگفت که احتمال گسترش این فرهنگ میان اقوام به مراتب بیشتر از فرقه های مذهبی مختلف می باشد.زیرا عنصر حقگرایی نهفته در فرقه های مذهبی اصولا مانع پذیرش تساهل نسبت به فرقه های دیگر و مدارا می باشد. دوم اینکه باید سهم هر گروه قومی- مذهبی از قدرت به نسبت متناسبی از جمعیت و سرزمینشان باشد؛نکته سوم عبارت است از این که تفکیک اصولی و بهینه‌ی قوا که در قالب آن قوای حکومتی قدرت کنترل و موازنه را داشته باشند، در چارچوب نظام فدرالی کاملا و با کمترین نقصی عملی گردد و چهارم  باید دولت مرکزی عراق از قدرت کافی و منابع مالی و نظامی- امنیتی لازم برخوردار باشد تا اگر یکی از لایه‌های قومی-مذهبی به هر دلیلی به تمایلات گریز از مرکز گرایش یافت، بتواند به راحتی بر اوضاع فائق آید و مانع تجزیه کشور گردد.

در حال حاضرکردها از حامیان سرسخت ایجاد نظام فدرالی در عراق هستند. “اگرچه برخی از آنها از جمله کسانی که فدرالیسم را قبول دارند خواهان استقلال هستند،لیکن اکثر آنها عملگرا بوده و معتقدند که استقلال تا وقتی که ترکیه دربرابر آن مقاومت کند امکان پذیر نیست.”[5]شیعیان نیز ازسیستم فدرالیسم حمایت می کنند . رهبران شیعی بر این باورند که یکی از ابزارهای اولیه نیل به توزیع عادلانه ثروت در عراق برقراری سیستم حکومتی فدرالی است. از نظر آنها باید همه‌ی گروه‌های ملت عراق در حکومت آینده سهیم باشند. از جمله دلایل تاکید شیعیان بر فدرالیسم خاطرات تلخ دوران استبداد حکومت بعث و جلوگیری از بروز مجدد دیکتاتوری می باشد.

مطلب مشابه :  مشارکت اجتماعی

از طرفی دیگر گروهی از کارشناسان مسائل عراق و خاورمیانه مخالف برقراری حکومت فدرالی در عراق هستند و دلایل متعددی در ابراز این مخالفت بیان می‌کنند.آنها معتقدند که فدرالیسم فی‌نفسه نظامی خوب و پسندیده است اما نه فدرالیسمی که ابتناء آن بر شکاف‌های قومی و مذهبی باشد، بلکه فدرالیسمی که بر اساس تقسیمات جغرافیایی، اقلیمی و طبیعی باشد. به نظر ایشان”نظامهای مبتنی بر توزیع قدرت که به گروه های محلی اجازه می دهند مدارس و نهادهای مذذهبی خود را داشته باشند ،با بزرگ جلوه دادن هویت گروهی ،ایجاد پیوندهای مشترک را سخت تر می کنند.”[6] بنا به اعتقاد آنها فدرالیسم فعلی بر اساس شکاف‌های قومی و مذهبی در عراق خواهد بود و بر همین اساس هم است که خطرناک می‌باشد. “یک سیستم فدرال اگر به جای منطقه گرایی ،مبتنی بر قومیت باشد،امکان دارد بی ثباتی ایجاد کند.”[7]تمرکز زدایی جغرافیایی و بر اساس تشابهات استانی و محلی قابل قبول و خوب است اما پیاده کردن سیستم فدرالی بر اساس قومیت و مذهب مسلما تفرقه افکنانه و خطرناک خواهد بود و چنین فدرالیسمی به معنای تحریک تمام گروه‌های قومی و مذهبی عراق برای گرفتن حقوق خودشان است، چرا که حدود مرزی قومیتی و نژادی بسیار نفوذ ناپذیرتر از مرزبندی‌های جغرافیایی، اقلیمی و طبیعی است.

[1] ر .ک برنا بلداچی سیروس،عراق جدید و توازن منطقه ،پگاه حوزه،22/8/86،شماره 218 www.hawzah.net

[2] همان

[3] اسدی على اکبر ، آمریکا و گروه هاى اجتماعى عراق، فصلنامه مطالعات منطقه اى، جهان اسلام، سال ششم، شماره 24، زمستان 1384، ص 187.

 

[4] برنکاتی داون،آیا فدرالیسم به سامان سیاسی در عراق می انجامد،ترجه عبدالرضا همدانی،سامان سیاسی در عراق ،منبع پیشین،ص127

[5] همان .ص 127

[6] بایمن دانیل،ایجاد عراقی دمکراتیک چالشها و فرصت ها،ترجمه سکینه ببری،سامان سیاسی در عراق جدید،منبع پیشین ص156

[7] همان .ص156

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید