رشته حقوق

نظام عدالت کیفری

دانلود پایان نامه

تخریب و نابودی گسترده محیط زیست، عصر آگاهی در زمینهی محیط زیست میطلبد. مسائل زیست محیطی، دارای ویژگیها و ابعاد متنوع و گوناگونی بوده و نیازمند مطالعات و همکاریهای میان رشتهای است. محیط زیست با علوم مختلفی مانند اقتصاد، پزشکی، روان شناسی، جامعه شناسی، زیست شناسی و جغرافیا ارتباط پیدا میکند. بر همین اساس امروزه رشتههای مرتبط با محیط زیست در حال گسترشاند؛ رشتههایی نظیر: شیمی محیط زیست، اقتصاد محیط زیست و مهندسی محیط زیست. حقوق نیز به عنوان ضابطه و ابزاری برای برقراری نظم، امنیت و آسایش اجتماع در راستای انجام رسالت خود، پیوند و رابطهای محکم و رو به گسترش با محیط زیست برقرار نموده و نقش مهمی در حمایت و حفاظت از محیط زیست بر عهده گرفته است. در این راستا، پاسخ به عوامل تهدید کنندهی محیط زیست و جرائم زیست محیطی به یک نگرش جامع و سیاست مؤثر و منسجم و همچنین فرهنگ سازی و بکارگیری نیروی آموزش دیده و مجرب نیازدارد.
حل بحران زیست محیطی نیازمند آگاهی و بینشی صحیح نسبت به محیط زیست است؛ نگرشی حقوقی که در فرهنگ دینی اسلام بسیار ریشه دارتر از رشتهای به نام حقوق محیط زیست به عنوان رشتهای جوان با عمری در حدود 30 سال است که در خانواده حقوق بینالملل متولد شد و رشد و نمو پیدا کرد و حقوق داخلی و ملی کشورهای مختلف را نیز تحت تأثیر قرار داد.
بهتر است برای استخدام از کسانی استفاده شود که به منطقه آشنا هستند و در آن کار کرده، آموزشهای لازم را دیدهاند استفاده شود، زیراکه این افراد احترام به طبیعت و بهبود شیوههای حفاظتی، پیشگیری از تخریب، انهدام و آلودگی محیط زیست، مشارکت مردم درحفاظت از ارزشهای زیست محیطی، تغییر در الگوی مصرف جامعه، توجیه اقتصادی و صرفهجویی در هزینههای احتمالی، استفاده از فنآوری سازگار با محیط زیست، کمک به برنامهریزی در جهت مدیریت محیط زیست، آیندهنگری و تعهد در قبال نسلهای آینده، تضمین اجرای قوانین زیست محیطی و گسترش عدالت آشنا هستند.
افزایش تحقیقات و مطالعات زیست محیطی در عصر کنونی که به عصر ارتباطات و گسترش و توسعه آن مشهور است، تحقیقات و مطالعات تخصصی بالاخص در زمینههای مختلف زیست محیطی از جایگاه و اهمیّت بسیار بالائی برخوردار است. نیروی متخصص با، بالابردن درک علمی جوانان و بالابردن سطح فرهنگ عمومی مردم، میتواند زمینه سوء استفاده عدهای را در تخریب منابع خدادادی و سرمایههای ملی فراهم نماید. به همین دلیل توسعه مباحث علمی و تقویت درک علمی جوانان در زمینه محیط زیست باید در دستور کار مدیریت محیط زیست قرار گیرد، تا از طریق ارتقاء بنیه علمی جوانان در زمینه محیطزیست موجب تعدیل رفتار غیر معقولانه آنان نسبت به طبیعت و ایجاد وجدان بیدار زیست محیطی گردد. هدف از افزایش درک علمی را، درک پایهای و آگاهی جامع انسان از رابطه او با نظامهای طبیعی و بهبود محیط زیست و همچنین تقویت توان تحلیل و پیشبینی که برای درک بهتر اثرات زیست محیطی توسعه لازم است عنوان میکند. به کارگیری افراد مجرب وکارآزموده باعث ایجاد سیاستها و اهداف آموزشی و همچنین اطلاعات مربوط به راهکارهای اجرایی و شیوه های آموزش محیط زیست میشود، و با تشکیل جلسات، نظرات آنان را اخذ و از طریق گردآوری بحثهای گروهی اولویتهای آموزشی را جمع بندی، مینماید.
بند سوم: اصلاح و تقویت سیاستهای جنایی موجود درباره محیط زیست
حقوق کیفری با تعیین و انتخاب جرم انگاریها و ضمانت اجراهای مناسب، به تمامی اهداف خود نائل نمیشود. بلکه باید در کنار موضوعات فوق، سیاست منسجم و منظمی جهت تعقیب دعاوی زیست محیطی نیز داشته باشد. برای این که این مهم عملی گردد، نخست باید سیاستهای تعقیب دعاوی زیست محیطی سالانه تعریف و تبیین شود و دوم ضابطین دادگستری متخصص در این زمینه وجود داشته باشد و همواره از آموزشهای تخصصی لازم برخوردار شوند. سوم قضات تخصصی و مراجع قضایی تخصصی مخصوصاً در مناطقی که محیط زیست بیشتر در معرض خطر هستند، ایجاد شود و در این زمینه همواره آموزشهای لازم وجود داشته باشد تا قضات کیفری با حساسیت موضوع آشنا گردند و نسبت به این جرائم واکنش لازم و مناسب از خود بروز دهند. چهارم باید نحوه اعلام و گزارشدهی جرائم مذکور اصلاح شود و بالاخره سازمانهای غیر دولتی بتوانند نقش خود را در این زمینه به خوبی ایفاء کنند.
برای اصلاح و تقویت سیاست جنایی می توان موارد زیر را پیشنهادکرد:
نخست- ضابطان دادگستری خاص برای کشف و تعقیب جرائم زیست محیطی: ضابطان دادگستری در یک تقسیم بندی کلی براساس جرائمی که تعقیب میکنند و ماهیت وظایف و اختیاراتی که بر عهده دارند به دو دسته عام و خاص تقسیم میشوند. ضابطان عام صلاحیت کشف و تحقیق در مورد کلیه جرائم دارند مگر مواردی که قانونگذار استثناء کرده باشد و ضابطان خاص مأمورانی هستند که صلاحیت کشف و تحقیق در مورد جرمی ندارند، مگر آنکه قانونگذار آن را مشخص کرده باشد.
خوشبختانه قانونگذار ایرانی با درک ضرورتهای اجتماعی، در قوانین مختلف ضابطان خاص را برای کشف و تعقیب جرائم زیست محیطی اختصاص داده است. به موجب ماده 15 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مأمورین سازمان که از طرف سازمان مأمور کشف و تعقیب جرائم مذکور در این قانون میشوند درصورتی که وظایف ضابطان دادگستری را در کلاس مخصوص زیر نظر دادستان عمومی گذرانده باشند، از لحاظ اجرای قانون موصوف و قانون شکار و صید در ردیف ضابطان دادگستری محسوب میشوند. نکته قوت این ماده آن است که وجود تعلیم و آموزش توسط دادستان در این ماده الزامی است، البته با توجه به مهم و خطیر بودن وظایف ضابط، شایسته بود که قانونگذار جزئیات صلاحیت و احراز وصف ضابط بودن را مشخص میکرد و همچنین احراز ضابط بودن را منوط به أخذ مجوز از سوی دادستان شهرستان میکرد؛ زیرا در حقیقت، این مأموران به لحاظ کشف جرم و تعقیب، تحت نظر دادستان انجام وظیفه میکند. بنابراین، ارتباط میان آنها و دادستان باید سازمان یافته تر و منظم تر باشد. از سوی دیگر برای حسن انجام وظایف مربوط به ضابطه بودن، شایسته بود که تشویق و یا تنبیه دادستان مربوطه در قبال وظایف آنان در پرونده آنها ثبت و منشاء اثر میشد.
دوم- برگزاری دورههای آموزش خاص برای ضابطان و قضات: اگر قوانین مربوط به محیط زیست با دقت و با توجه به اصول و اهداف نظام حقوقی کیفری تهیه و تنظیم شوند، اما متصدیان اجرایی از قبیل ضابطان و قضات به اهداف قوانین مربوط، اعتقاد و باور نداشته باشند، نظام عدالت کیفری در نیل به اهداف خود دچار گسست شده و عملاً در این حوزه توفیقی بدست نمیآید. چنانچه، در رویه قضایی کشور در جرائم زیست محیطی بر مسامحه و ارفاق استوار است و یکی از دلایلی که باعث چنین وضعیتی شده است آن است که در اذهان قضات و ضابطان دادگستری، ارزشهای زیست محیطی، چندان مهم و چشمگیر جلوه نمیکند.
بنابراین، به استفاده از ابزارهای کیفری در جهت حل معضلات زیست محیطی، تمایلی بروز نمیدهند و شاید از نظر آنان موضوعات زیست محیطی به اندازه سایر در کنار سایر « جرائم محیط زیست» مهم نباشد. در حالی که، امروزه ارزشهای اساسی، چون حق حیات قرار گرفته است. بنابراین، با توجه به فنی بودن این جرائم و با توجه به اینکه دانشجویان حقوق و ضابطان دادگستری در طول دوران تحصیل خود کمتر با این حوزههای فنی آشنا میشوند، ضروری است که دوره آموزشهای کوتاه مدت و بلند مدت برای آنان اجرا شود، سیاست جنایی قضایی کشور نیز همگام با سایر زمینهها در این حوزه رشد کند.
سوم- مشارکت سازمانهای غیردولتی در جرائم زیست محیطی: امروزه سازمانهای غیردولتی از دو جهت به نظام عدالت کیفری در راستای تحقق اهداف خود کمک میکنند. از یک سو، آنان با ایفای وظایف خود در زمینه اعلام و گزارش جرائم، نظام عدالت کیفری را در کشف و تعقیب جرائم کمک میکنند و از سوی دیگر با نقشآفرینی خود در فرایند کیفری به بزه دیدگان خاص یاری میرسانند. در کنار اقدامات مذکور با حساس سازی افکار عمومی و تبلیغات و اطلاع رسانی به موقع خود، نقش مهمی در حمایت از محیط زیست میتوانند ایفاء کنند. هراندازه بسترهای فرهنگی و اجتماعی لازم در جامعه موجود باشد، نظام عدالت کیفری با سرعت و کیفیت بیشتری به اهداف خود نائل میشود. بدین ترتیب به منظور حفاظت و حمایت از محیط زیست نیازمند تشکلها و ساختارهای سازمان یافته مردمی جهت تکمیل برنامههای دولتی هستیم. این تشکلها میتوانند با توجه به ارزشهای فرهنگی و اجتماعی کشور، زمینه مشارکت موثر مردم را برانگیزند. برای اینکه مشارکت سازمانهای غیردولتی در کشور ما نهادینه شود باید مقررات و قواعد خاصی برای اداره و نحوه حضور آنها در فرآیند کیفری و جرائم زیست محیطی اختصاص داد.
بند چهارم: تلاش برای از بین بردن زمینههای ناامنی و ناآرامی درکشور
با توجه به زیانی که در اثر جنگ بر محیط زیست وارد میشود و با اذعان به این که حفظ محیط زیست از مسائل و موضوعهای مهم جهانی است و نقش مهم و تأثیرگذاری بر حیات مادی و معنوی بشر دارد، از این رو همکاریهای بینالمللی برای حفظ محیط زیست به وجود آمد .همکاریهای بینالمللی به طور رسمی برای بهبود محیط زیست به زمان تأسیس ملل متحد باز میگردد، هر چند که قبل از آن نیز همکاریهای بینالمللی وجود داشته است، چنان که حقوق و قوانین بشر دوستانه به دوران شکلگیری سازمانهای بینالمللی بر می گردد، ولی در نظام حقوقی اسلام به پانزده قرن پیش باز میگردد که حضرت محمد (ص) پایه گذار آن بود.
بطور کلی، برای حمایت از محیط زیست در جنگها دو نوع قواعد و مقررات حقوقی وجود دارد، یک نوع قواعد و اصول عام که از آنها میتوان به نفع حمایت از محیط زیست استفاده کرد؛ چه در دوران صلح و چه در دوران جنگ، نوع دوم قواعد و اصولی است که در خصوص حمایت از محیط زیست در جنگهای مسلحانه وارد شده است و این دو نوع از قواعد و اصول قرنها پیش از شکل گیری اصول و قواعد بشر دوستانه در متون دینی و اسلامی آمده است و نیز این دو نوع قواعد و اصول در میثاق نامهها و اعلامیههای بینالمللی به چشم می خورد. در این جا به اختصار به بررسی و اثر گذاری این دو نوع قواعد بر محیط زیست در حقوق بشر دوستانه اسلامی و بینالمللی میپردازیم.
الف- قوانین عام: در اسلام قواعد و اصول زیادی وجود دارد که به خوبی از محیط زیست و مسائل زیست محیطی در دوران جنگ حمایت میکند که به پارهای از آنها اشاره میشود.
1- استفاده بهینه از طبیعت برای عموم انسان: از دیدگاه اسلام تمام پدیدههای طبیعی برای انسان که اشرف مخلوقات و خلیفه خداوند در زمین است، خداوند طبیعت را در تسخیر بشر قرار داده تا به شیوه صحیح و مناسب از آن بهره ببرد. استفاده بهینه از طبیعت به حفظ طبیعت بستگی دارد، در صورتی که بشر کمر به نابودی طبیعت ببندد، موجب محرومیت نسلهای بعد از این مواهب الهی میشود. استفاده و بهره برداری بهینه از طبیعت و حق داشتن نسلهای بعدی به مواهب و نعمت گسترده الهی، بشر را ملزم به رعایت حفظ محیط زیست میکند، این نکته اختصاص به دوران صلح ندارد، بلکه اصل استفاده همه انسانها از طبیعت، بشر را ملزم میکند که در جنگها طوری عمل کند که موجب محرومیت نسلهای بعدی از طبیعت نگردد؛ زیرا منابع طبیعی برای عموم انسانها است.
2- اصل پرهیز از وارد کردن خسارت به دیگری در اسلام قواعد و اصول زیادی نظیر قاعده «لاضرر»، قاعده «ضمان»، اصل بهداشت و نظافت و مانند آنها وجود دارد که زمینه و بستر خوبی برای حفظ محیط زیست به شمار میرود. قاعده «لاضرر» در دین اسلام قلمرو بسیار وسیعی دارد، و تمامی زوایای زندگی بشر را دربر می گیرد. از جمله موارد ضرر، تخریب محیط زیست و آسیب رساندن به زندگی فردی و اجتماعی انسان است.
3- قاعده صلح و پرهیز از طغیان و خون ریزی: امروزه هیچ کس نمیتواند نقش زیانبار جنگهای بین المللی و منطقهای را در تخریب محیط زیست و اثرات سوء آنها را بر زندگی انسانها منکر شود. جامعههایی که محیط زندگی آنها در اثر جنگ نابوده شده و ساکنان آنها در معرض انواع بحرانهای روانی و جسمی قرار گرفته اند، بیشمارند. بیگمان اهتمام به صلح و پرهیز از طغیان و خون ریزی کمک بزرگی به حفاظت از محیط زیست است. خوشبختانه در اسلام حفظ صلح و پرهیز از اختلاف، طغیان و خون ریزی بیش از هر مکتب دیگری مورد توجه قرار گرفته است تا جایی که کشتن یک انسان به ناحق و همچنین فساد و طغیان مثل کشتن تمام جهانیان شناخته شده است.
4- اهتمام به عمران و آبادانی: اسلام اهمیّت ویژهای به عمران و آبادانی داده است. ترغیب و سفارشهایی که در خصوص عمران زمین، توسعه زراعت و حفاظت و حمایت از آنها وارد شده بیشمار است.
ب ـ قوانین خاص: نوع دوم، قواعد و اصول خاصی است که در نظام حقوقی اسلام و در متون دینی، و نظام حقوق بشر دوستانه بینالملل در ضمن معاهدهها و کنوانسیونها و آرای دیوان دادگستری بینالمللی برای حمایت از محیط زیست در دوران جنگ و منازعات مسلحانه ذکر شده است . در ابتدا به اصول و مقررات بشر دوستانه اسلام برای حفظ محیط زیست در دوران جنگ اشاره و سپس به کنوانسیونهای ناظر به حمایت از محیط زیست در دوران جنگ پرداخته میشود.
مقررات بشر دوستانه اسلام برای حفظ محیط زیست در جنگها از جمله مقررات بشر دوستانه اسلام برای حمایت و حفاظت از محیط زیست در جنگها که در شرایط دوران جنگ صادر شده موارد زیر است:
منع قطع درختان و از بین بردن درختان میوه دار جز در موارد اضطرار، منع سوزاندن نخلها و بوستانها، منع سوزاندن و از بین بردن مزرعهها و کشتزارها، از بین بردن بهائم و حیوانات، منع پرتاب و انتشار زهر در مناطق دشمن و سرزمینهای مشرکان، منع آسیب رساندن به دهقانان و کشاورزان، منع کشتار پیرمردان، زنان، کودکان، اسیران و غیر نظامیان، منع بی حرمتی به اجساد و مثله کردن آنها.
اصول و قواعد خاصی که حفظ محیط زیست و مسائل مربوط به آن را در دوران جنگ ومنازعات مسلحانه مورد ملاحظه قرار داده و کشورها را متعهد به رعایت آن دانسته عبارتند:
از بند 3 ماده 35 پروتکل شماره 1 ضمیمه کنوانسیونهای ژنو مصوب 1977م. که به موجب آن استفاده از ابزار و وسایل جنگی که به غرض خسارت گسترده و شدید از سوی متخاصمان یا یکی از آنها به کار گرفته میشود و به طور طبیعی محیط زیست را مواجه با خطر و آسیب دیدگی میکند و یا احتمال بروز تخریب محیط زیست برود، ممنوع شده است. امروزه مقررات بشر دوستانه ناظر به حمایت از محیط زیست شیوه عرف بین المللی را به خود گرفته و برای همه کشورها الزام آور است، حتی برای کشورهایی که خود را متعهد در برابرآن نمیدانند.
این قوانین در صورتی میتوانند مانع زمینههای ناآرامی تخریب محیط زیست در دوران جنگ باشند که جامعه جهانی روی پنج نکته تکیه داشته باشد:
1 ـ تلاش برای لازم الاجرا کردن کنوانسیونهایی که حفاظت از محیط زیست را مورد توجه قرار داده است؛

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژه های کلیدیمقالات شمس، معرفت نفس

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید