رشته حقوق

نظام اسلامی

دانلود پایان نامه

حالت دیگر آن که، حکم منصوص قطعاً دچار تغییر یا منتفی شدن نشده باشد؛ در‌این موارد میتوان راهکار برونرفت از چالش مذکور را‌اینگونه تبیین نمود که استفاده از ادله نقلی در استنباط احکام از حیث محتوا تابع فهم عقلایی از مصالح قطعی اجتماع و مقاصد شریعت میباشد. چنین وجاهتی را برای عقل،‌اینگونه تبیین کردهاند: توجه به مقاصد شریعت و مجموعه دین، گاه باعث میشود که سند معتبر دیگری مانند عقل در کنار عموم یا اطلاق سندی چون روایت معتبر طرح شود و «مانع انعقاد عموم یا اطلاق روایت در مرحله حجیت» شود. از آنجا که درک عقل همانند مضمون روایت، سندی است از اسناد و یکی از ادله چهارگانه به شمار میرود در فرض تعارض با اطلاق یا عموم نص، بر آن مقدّم خواهد شد. بر‌این اساس، عقل و یافتههای عقلی از جنس منابع محسوب میشود نه از جنس مقاصد شریعت؛ لذا احکام حاصل از‌این منبع دارای وجاهت شرعی میباشند.
هرگز نباید‌این حقیقت را فراموش یا انکار یا حتی کمرنگ کرد که نص را از دریچه فهم اجتماعی و ارتکاز مشترک میان مردم باید فهمید و چه بسا چنین فهمی موجب توسعه یا تضییق نص میشود.‌این باور نه فقط در پی شیوع نقد به اخباریگری و بسط گفتمانهای تفسیر هرمنوتیکی در عصر حاضر، بلکه در لسان بسیاری از اسلامشناسان متقدّم نیز دیده میشود. برای مثال، شیخ طوسی نسبت به جواز تخصیص عمومات به دلیل عقلی میگوید: «اگر دلیلی اگرچه عقلی موجب علم شود، بایسته است که عمومات توسط آن تخصیص بخورد». به همین دلیل است که علامه خوانساری نیز در همین رابطه تأکید میکند که عقل گاهی «باید» عموم یا اطلاق برخی نصوص را تقیید کند یا در مفاد آنها توسعه بدهد؛ زیرا احکام که زمام آنها به دست عقل و عقلاست، حدود و قیود و گستره آنها نیز به دست عقل و عقلاست. در نهایت، در مواجهه با نصوص شرعیِ معارضِ مصلحت قطعی، در مرحله نخست در صورت امکان، نص قطعی با توجه به هدف حکم و اقتضائات اجتماعی تفسیر میشود و از ابتدا محدود و تفسیر خواهد شد. در غیر‌این صورت، با استناد به درک قطعی عقل نوبت به دلیل لبّی میرسد که صلاحیت تعارض با دلیل نقلی و غلبه بر آن را داراست.
در مقابل نظام اسلامی، تفکر غربی بر مبنای اصالت انسان و آثار آن، مصلحت را که نتیجه حکم در نظام پراگماتیستی است معیار حق و باطل میداند، و در واقع مصلحت در نظر‌ایشان همان سودی است که برای زندگی انسان وجود دارد. همین نگاه، مصلحت را عین حقیقت میداند. هرچند ممکن است در تعریفهای ارائه شده برای مصلحت به ویژه مصالح عمومی ضوابط مختلفی از سوی اندیشمندان غربی طرح باشد اما فصل مشترک همه تعاریف در قرن اخیر، نگاه سکولار به مصلحت است، که‌این خیر فقط در فضای زیستی و عینی انسان خلاصه میشود. ادعای انطباق مصلحت با حقیقت در نگرش سکولار غربی، نتیجه عملگراییِ افراطی و گرایش به نیازهای عینی و زیستی انسان است. اما از دیدگاه حقوق اسلامی، مصلحت به خیر و منافع دنیوی و اخروی تعبیر شده است؛ اگرچه در روش بین مذاهب تفاوت وجود. غربیان راجع به مصلحت عموتاً به مصالح فردی و مصالح عمومی به عنوان تقسیمبندی کلی اکتفا نمودهاند. در اندیشه غرب تا پیش از عصر پسامدرن کنونی، بحث از مصلحت محدود به فردی و اجتماعی دانستنِ آن بوده و همواره از مصالح اجتماعی دفاع شده است؛ هرچند امروزه امروزه‌این بحث در مقولههای کلانِ مربوط به مهندسی اجتماعی حقوق وسعتی بیش از گذشته یافته و مبانی آن دستخوش تغییر شده است.

مطلب مشابه :  اندازه گیری

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید