«تنگ تکاب» آریوی مهدی
و پشت بام گرگان
پرتگاه تیر کمان «آرش» کوچه دوست
و «پوریا»
نام آوری جوان نمی یابد، تا با او
کشتی بگیرد و زمین بخورد عمدا…» (همان، ص 1103)
توجّه به تیراندازی و از خودگذشتگی آرش و جان فدای آب و خاک کردن او، در ادب فارسی جایی بس وسیع باز کرده است و تصاویر بدیعی را به خود اختصاص داده است. آتشی نیز کمانداری او را تا سرحدّ مقام والایی ستایش کرده است.
2-1-3-4- آناهیتا :
اردویسوز آناهیتا، ایزد با نوی آب و با شخصیّتی بسیاربرجسته است که جای مهمّی درآیین های ایران باستان را به خود اختصاص می دهد و قدمت ستایش او به دوره های پیشین و حتی به زمان پیش از زرتشت می رسد.
«واژه ی اردویسور، صفت و به معنی توانا و فزاینده و آناهیتا، به معنی بی عیب و پاک اوست روی هم اَردویسوز آناهیتا، به معنی : آب پاک و توانای بی آلایش است.» (عفیفی، 1383، ص 430). دکتر ژاله آموزگار در کتاب تاریخ اساطیری ایران، «اردوی» را به معنی رطوبت آورده و گفته که در آغاز نام رودخانه ای مقدّسی بوده است و به پیروی از اصل شناخته شده ای در اساطیر، نام رودخانه شخصیّت خدایی پیدا کرده است.
آناهیتا که در فارسی به صورت «ناهید» به کار می رود هم نام ایزد آب است که در کتاب اوستا به صورت دوشیزه ای زیبا ، بلند قامت وخوش اندام وصف شده و هم نام رودی است به بزرگی تمام آب های روی زمین که از فراز کوه هَکر، به دریای فرا خکرت می ریزد و اقیانوس را به جوش و خروش درمی آوردوازاین روهزار و رود دریای دیگرمنشعب می شود و یکی از این رودها، سراسر هفت کشور زمین راسیراب می کند.درکنارهر یک از این رودها یا دریاها قصری هزار ستون با هزار دریچه ی درخشان برای ایزد آناهیتا برپا است. (همان، ص 430).
لازم به یادآوری است که در دو کتیبه که از اردشیر دوم، پادشاه هخامنشی بدست آمده، نام آناهیتا برابر اهورامزدا و مهر آمده و از آنها طلب یاری و پشتیبانی کرده است. این کتیبه ها یکی در شوش و دیگری در همدان بدست آمده است.
این ایزد بانو با صفات نیرومندی، زیبایی و خرمندی به صورت الهی عشق و باروری نیز در می آید، زیرا چشمه ی حیات از وجود او می جوشد و بدین گونه «مادر خدا» نیز می شود، به عنوان ایزد بانوی باروری، زنان در هنگام زایمان برای زایش خوب و دختران برای یافتن شوهر مناسب به درگاه او استغاثه می کنند. او نطفه ی مردان را پاک می کند و زاهدان زنان را برای زایش آماده می سازد.
تندیس های باروری را که به الهه ی مادر موسوم هستند و نمونه هایی از آن از تپه ی سراب کرمانشاه (با قدمتی در حدود نه هزار سال ق، م) و در کاوش های ناحیه ی شوش به دست آمده است، تجسمی از این ایزد بانو می دانند. او همتای ایرانی «آفرودیت» الهه ی عاشق و زیبایی در یونان و «ایشتر» الهه ی بابلی، به شمار می رود.
آناهیتا، گردونه ای با چهار اسب سفید دارد. اسبهای گردونه ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند. او در بلندترین طبقه ی آسمان جای دارد و بر کرانه ی هر دریاچه ای خانه ای آراسته با صد پنجره ی درخشان و هزار ستون تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اورمزد، باران و برف و تگرگ را فرو می باراند. او خدای محبوبی است و همیشه علاقه و احترام عمیق پیروان بسیاری را به خود جلب کرده است. (آموزگار، 1387، صص 22-25).
غیر از کتیبه هایی که ذکر شد، از معابد آناهیتا نیز در نوشته های مورخان یونانی و ایرانی سخن رفته است. با وجود دیرینگی و نفوذ پرستش «میترا» در ادوار پیش از ظهور زرتشت، بعدها این ایزد در میان ایرانیان تا اندازه ای به فراموشی سپرده شد. اما در مقابل چنین جریان فکری و دینی، آناهیتا یا ناهید، چنان مقامی در باورهای ایرانیان به دست آورد که نه تنها پرستشگاه های بسیار زیاد و باشکوهی از او می بینیم، بلکه تندیس و نمادهای این زن ایزد در جای جای این سرزمین پهناور به جا مانده است.
آناهیتا نام یک پرستشگاه در شهر تاریخی و ویران شده ی بیشابور (مربوط به دوره ی ساسانیان) در غرب«کازرون» نیز می باشد. از میان پرستشگاه های ناهید، معابدی که در همدان، شوش و کنگاور بوده، که هنوز ویرانه های آن پابرجاست، از همه مجلل تر بوده اند.
در خارج از سرزمین ایران نیز پرستش این ایزد رواج داشته به خصوص در آسیای صغیر معبد آناهیتا از رونق و شکوه برخوردار بوده است.«روزدهم هر ماه وماه هشتم هرسال خورشیدی به نام فرشته ی آب هااست.»(عفیفی،1383، ص431).در فارسی به ستاره ی«زهره» که نمودار درخشندگی و زیبایی است، ناهید هم گفته شده است.
نمونه ی اشعاری که آتشی از این واژه استفاده کرده است :
«آناهیتا !
نه !

                                                    .