رشته حقوق

مهاجرت در حقوق بین‌الملل

دانلود پایان نامه
  • مهاجرت در حقوق بین‌الملل

حقوق مهاجرت شاخه جوانی است ازدرخت نه چندان کهنسال حقوق بین‌الملل، ولی نباید از نظر دور داشت که در سایر شاخه‌های قدیمی‌تر این علم، پدیده مهاجرت دارای نشانه‌هایی، هرچند کمرنگ، بوده است. آنچه که واضح است میان حقوق مهاجران و حقوق مهاجرت تفاوتهای عدیده‌ای مطرح است، اگرچه ارتباط موضوعی این دو شاخه از حقوق را نمی‌توان نادیده انگاشت. این پژوهش بین این دو شاخه، قائل به تفکیک شده است.

حقوق مهاجرت به عنوان نهالی نوپا در حقوق بین‌الملل عمومی مورد توجه ویژه سازمان ملل متحد قرار گرفته است و به توصیه این مقام، سازمانی بین‌المللی نیز در راستای بررسی همه‌جانبه ابعاد این پدیده تأسیس گردید. اگرچه از تولد این رشته مستقل حقوقی مدت زیادی نیست که می‌گذرد ولی پدیده مهاجرت، دارای سابقه‌ای طولانی در سایر شاخه‌های حقوق بین‌الملل عمومی می‌باشد. از آن جمله می‌توان به دیدگاه حقوق بین‌الملل اسلام درخصوص پدیده مهاجرت اشاره نمود که مکرراً در منبع اصلی حقوق بین‌الملل اسلام؛ قرآن مجید، از اقدام به مهاجرت به نیکی تعبیر شده است که در این مبحث صرفاً این موارد را برخواهیم شمرد:[1]

  • در آیه 218، سوره 2 (البقره) قرآن کریم آمده است:

«آنان که ایمان آورده و کسانی که هجرت کرده و در راه خدا جهاد نموده‌اند آنان به رحمت خداوند امیدوارند، خداوند آمرزنده مهربان است».

  • در آیه 95، سوره 3 (آل عمران) قرآن مجید آمده است:

«پس پروردگارشان دعای آنان را اجابت کرد [و فرمود که] من عمل هیچ صاحب عملی از شما را از مرد یا زن که همه از یکدیگرید تباه نمی‌کنم، پس کسانی که هجرت کرده  از خانه‌های خود رانده شده و در راه من آزار دیده و جنگیده و کشته شده‌اند بدیهایشان را از آنان می‌زدایم و آنان را در باغهایی که از زیر [درختان] آن نهرها روان است درمی‌آورم. [این] پاداشی است که  از جانب خدا و پاداش نیکو نزد خداست.»

  • در آیه 8، سوره 59 (الحشر) قرآن کریم آمده است:

«[این غنایم نخست] اختصاص به بینوایان مهاجری دارد که از دیارشان و اموالشان رانده شدند خواستار فضل خدا و خشنودی [او] می‌باشد و خدا و پیامبرش را یاری می‌کنند. اینان همه مردم درست کردارند.»

  • در آیه72، سوره 8 (الأنفال) قرآن مجید آمده است:

«کسانی که ایمان آورده و هجرت کرده‌اند و در راه خدا با مال و جان خود جهاد نموده‌اند و کسانی [مهاجران را] پناه داده‌اند و یاری کرده‌اند آنان یاران یکدیگرند و کسانی که ایمان آورده‌اند ولی مهاجرت نکرده‌اند هیچگونه خویشاوندی [دینی] با شما ندارند مگر آنکه [در راه خدا] هجرت کنند و اگر در [کار] دین از شما یاری جویند یاری آنان بر شما [واجب] است مگر بر علیه گروهی باشد که میان شما و میان آنان پیمانی [منعقد شده] است و خدا به آنچه انجام می‌دهید بیناست.»

  • در آیه 41، سوره 16 (النحل) قرآن کریم آمده است:
مطلب مشابه :  منابع پایان نامه ارشد با موضوع تحلیل اقتصادی

«و کسانی که پس از ستمدیدگی در راه خدا هجرت کرده‌اند و در این دنیا جای نیکویی به آنان می‌دهیم و اگر بدانند قطعاً پاداش آخرت بزرگتر خواهد بود.»

  • در آیه22، سوره 24 (النور) قرآن مجید آمده است:

«… و سرمایه‌داران و فراخ دولتان شما نباید از دادن [مال] به خویشاوندان و تهیدستان و مهاجران راه خدا دریغ ورزند و باید عفو کنند و گذشت نمایند مگر دوست ندارید که خدا بر شما ببخشاید و خدا آمرزنده مهربان است».

همچنین تأثیر پدیده مهاجرت در حقوق بین‌الملل اقتصادی نمونه دیگری از ارتباط حقوق مهاجرت با سایر شاخه‌های کهن حقوق بین‌الملل عمومی است. تنها کاهش محدودیتهای تجاری کالاها در نیمه دوم قرن بیستم سبب غنی‌تر شدن جهان شده است. بنابراین کاهش محدودیت جابجایی افراد نیز می‌تواند نیرویی قوی در نیمه اول قرن بیست و یکم باشد.

مزیت‌های اقتصادی بالقوه مهاجرت برای جهان لیبرالیستی حذف موانع تجاری را ایجاد می‌نماید. این موضوع به ویژه هنگامی صحت دارد که جمعیت‌ها رو به کهولت پیش می‌روند و اقتصاد نیاز به کمک نیروی کار مهاجران دارد که بتوانند در جایگاه‌هایی که با کمبود مهارتها مواجه هستند این خلأ را پرنماید.[2]

ارتباط حقوق بین‌الملل بشر و حقوق مهاجرت دارای جایگاهی بس ویژه است، خواه از منظر رعایت حقوق بشر و نحوه گزینش مهاجران نگریسته شود و خواه از منظر رعایت حقوق بشر درمورد مهاجران پذیرفته شده در کشور مهاجرپذیر، این ارتباط مورد بررسی قرار گیرد.[3] افراد به طور گسترده به دلایل سیاسی، بشردوستانه، اقتصادی و زیست‌محیطی در حال جابجایی می‌باشند که جابجایی این افراد اثرات حقوق بشری هم برای مهاجران و هم برای کسانی که مهاجرت نمی‌کنند به همراه خواهد داشت. قوانین، مکانیسم‌ها و رویه حقوق بشر مستلزم این می‌باشد که سیاستهای مهاجرت تمامیت انسانی را حفظ نمایند و رویه‌های عادلانه و انسانی را تضمین گردانند. هنگامی که کشورها درگیر نحوه برخورد با افزایش مهاجرت هستند، این امر بسیار اهمیت دارد که چارچوب حقوق بشر به عنوان یک رکن مهم در امر سیاست‌گذاری مد نظر قرار گرفته شود.[4]

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان درمورد مسئولیت پذیری

برخورد حقوق بشر با موضوعات پیچیده مهاجرت با این امر ملازمه دارد که هر رویه، برنامه یا قانونگذاری درمورد مهاجرت می‌بایست متأثر از حقوق بشر باشد. به طور دقیق لازم است که یک چارچوب حقوق بشری جهت بررسی رویه قانونگذاری و برنامه‌ریزی مورد استفاده قرار گیرد، به کلام دیگر حقوق بشر یک بعد پیوسته از طراحی، اجرا، نظارت و ارزیابی رویه‌ها و برنامه‌های مهاجرت می‌باشد.

اعمال محدودیت بر حقوق مهاجرت تنها طبق شرایط مشخص شده در قوانین حقوق بشر توجیه‌پذیر است که از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  • محدودیت به منظور یک هدف مشروع و به نفع منافع عامه صورت پذیرد.
  • محدودیت دقیقاً به منظور حصول به اهداف دموکراسی باشد.
  • هیچ چاره یا ابزار دیگری جهت حصول به این اهداف موجود نباشد.
  • محدودیت خودسرانه نباشد، بدین مفهوم که به روشی غیرمنطقی یا تبعیض‌آمیز نبوده باشد.
  • محدودیت از لحاظ زمانی محدود باشد و مورد بازبینی قرار گیرد.

می‌بایست یادآور شد که مهاجران تنها به عنوان یک عامل کاری نمی‌باشند، بلکه آنها دارای انگیزه‌های انسانی، خانوادگی و بیش از هر چیز حقوق بشری هستند و بدین ترتیب می‌توان اذعان داشت حقوق بشر به عنوان قلب مباحث و رویه‌های مهاجرت است.[5]

در آخر می‌توان به ارتباط پدیده مهاجرت با حقوق دیپلماتیک و کنسولی اشاره نمود که از منظر اعمال هرگونه حمایت دیپلماتیک حائز اهمیت است.[6]

[1] – جهت مطالعه تفاسیر این آیات ر.ک. به: تفسیر فخر رازی و ابوالفتح رازی و مجمع البیان (شیخ طبرسی) و کشاف زمخشری و تبیان شیخ طوسی و المیزان فی شرح القرآن نوشته مرحوم سیدمحمدحسین طباطبایی به نقل از: ناصر کاتوزیان، مقدمه علوم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران، انتشارات شرکت سهامی انتشار، 1387، ص 114

[2]– Paul, Hunt, etc, op, cit., p. 11

[3]– Jeroen Temperman, 2009, “Universalization is an aid for immigration”, Seminar culture diversity and human rights, May 18, 2009, school of international relation, Tehran, Iran

[4]– Paul, Hunt, etc, op, cit., p. 13

[5] – سپیده غفاری نمین، قوق مهاجرت، تهران، انتشارات جنگل، 1389، ص 26

[6] – پرویز ذوالعین، حقوق دیپلماتیک، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه، 1384، ص 27

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید