رشته حقوق

منابع تاریخی

دانلود پایان نامه

بخش‌های جانبی و دنباله (پَسانی) سقف مسجد.
طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج5، ص‌1848- 1849.
سلطان زاده، مقدمه یا بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران، ص‌268.
ماوردی، احکام السلطانیه، ص237. برای آگاهی بیش‌تر،ر.ک: مکی، تمدن اسلامی در عصر عباسی، ص98. برخی بیان کرده‌اند که تفکیک شهر از غیر شهر بر اساس نظریۀ اسلامی برخورداری از مسجد جامع است: برای نمونه، اشرف، «ویژگی‌های تاریخی شهرنشینی در ایران»، ص‌13. این در حالی است که منابع تاریخی از مسجد جامع سخن نگفته‌اند بلکه «حق منبر داشتن» را بیان کرده‌اند. چنان که مقدسی دربارۀ شهرهای مصر توضیح می‌ دهد: «مدینه‌های مصر بسیار نیستند زیرا که بیش‌تر مردم قبطی هستند و بنابر قانون ما، شهر جز با منبر عنوان مدینه نگیرد». احسن‌التقاسیم، ص‌275. وی همچنین دربارۀ «گوین» از شهرهای سیستان توضیح می‌دهد که «دژی استوار و بزرگ دارد و چون خارجی هستند، منبر ندارند و چنین است زَنبوک و فوقه (؟)»، احسن‌التقاسیم، ص‌445. این مسئله را نرشخی در تاریخ بخارا (ص‌16- 27) در توضیح پیرامون شهرها (دیه‌ها)یی که پیرامون بخارا هستند واضح‌‌تر بیان می‌کند، نور، طواویس، شرغ، زندنه، افشنه، بیکند و فربر، شارستان، بازار، کهندژ و مسجد جامع داشتند اما دیه خوانده می‌شدند و مردم بیکند تلاش بسیار کردند تا صاحب منبر شوند. چنان که مقدسی اشاره کرده است، بین «حق منبر» و ساختار مذهبی شهرها رابطۀ تنگاتنگی بوده است. شهرهایی که در آن‌ها تعداد زرتشتیان، مسحیان، یا پیروان مذاهب اسلامی مانند خوارج بیش‌تر از فرقۀ حاکم (اهل سنت) بود، با این مسئله مواجه بودند. از دیگر سو مکانِ مسجد جامع نیز برای اعطای حق منبر اهمیت داشت، چنان که مردم قم برای این که حق منبر را برای مسجد جامع خود به دست آورند بنای نخستین آن که « از سراءهای مجوسی بود» آن موضعِ آتشکده را خراب کرده، مسجد ساختند: برای آگاهی از تفصیل این واقعه، ر.ک: قمی، تاریخ قم، ص‌100- 116.
اشرف، «ویژگی‌های تاریخی شهرنشینی در ایران»، ص‌13. تکرار این مرحله بندی اما با اضافه کردن برخی نظریه‌ها در از شار تا شهر ارائه شده است: حبیبی، از شار تا شهر، ص‌43- 46.
از آن جا که زرتشتیان (که حاکم نیشابوری آن‌ها را «کسانِ کنارنگ» = حکمران ساسانی نیشابور خوانده است)، به دلیل تسلیم شدن و قبولِ پرداخت جزیه در راستای پیشگیری از تخریب آتشکده، اعتراض کردند «عبدالله بن عامر ایشان را دور از جامع، مکانی تعیین کرد، آن جا را کوچۀ آتشکده گفتندی». حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ص‌217.
قمی، تاریخ قم، ص‌101- 104. با این همه، مؤلف تاریخ قم بیان می‌کند که نخستین مسجد در این شهر در «قریۀ جمکران» بنا نهاده شد. از آن جا که کاوش‌های باستان شناسان، معبدی کهن را در آن جا شناسایی کرده‌اند، پیوند دو عبادتگاه مطرح اسلامی و باستانی مهم می‌نماید: قمی، تاریخ قم، ص‌110.
درم در بخش‌های گوناگون ایران واحد وزنی یکسانی نداشت و بر اساس درهم ساسانی بین 3 تا بیش‌تر از 4 گرم محاسبه می‌شد. ر.ک: والتر هینتس، اوزان و مقیاس‌ها در اسلام، ترجمۀ غلامرضا ورهرام (تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، 1368)، ص‌8- 10.
نرشخی، تاریخ بخارا، ص‌10، 62، 67.
نرشخی،همان، 67 – 69.
منزوی توضیح می‌دهد که کبیسه، به احتمال قوی «کنشت؟» بودایی یا هنودیی بوده است نه کنیسۀ یهودی یا کلیسای مسیحی: احسن‌التقاسیم، ص‌397.
مسعودی این هفت خانه را چنین بیان کرده است: بیت الحرام، آتشکده (بتخانه!) در اصفهان، بتخانه ای در هند، بتخانۀ نوبهار، خانۀ غمدان در یمن، خانۀ کاوسان (کاوس شاه) در فرغانه، بتخانه ای در «علیای ولایت چین»، مروج الذهب، ج1، ص‌587- 592: در واقع به نام هفت ستاره خوانده می‌شدند.
برای آگاهی کلی دربارۀ این بتخانه پس از اسلام، ر.ک: مفتاح، جغرافیای تاریخی بلخ و جیحون و مضافات بلخ، ص‌91- 98.
بارتولد، تذکرۀ جغرافیای تاریخی ایران، ص‌66.
برای آگاهی درباره اسلام آوردن مردم آنجا، ر.ک: طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج15، ص6652؛ درباره تغییر کاربری کلیسا به مسجد، ر.ک: نرشخی، تاریخ بخارا، ص‌118.
برای آگاهی درباره اسلام آوردن ساکنان برخی از شهرهایی که سلطان محمود فتح کرد، ر.ک: گردیزی، زین‌الاخبار، ص185- 187.
نرشخی، تاریخ بخارا، ص‌30؛ رضا، «بخارا»، ص‌432.
برای آگاهی بیش‌تر از طرح این مسئله، ر.ک: یوسفی‌فر، ساختار اقتصاد شهری در ایران دورۀ سلجوقیان، ص‌162- 165 و 248- 250.
مقدسی، احسن‌التقاسیم، ص‌391- 411.
اصطخری، مسالک و ممالک، ص‌143؛ ابن‌حوقل، صوره الارض، ص‌77. وی بیان می‌کند که «در مسجد خوارج بیت المالی برای صدقات است(!)»؛ حدود العالم، ص‌128.
یعقوبی، البلدان، ص‌20. احمد اشرف به نقل از یعقوبی این رقم را اغراق آمیزتر بیان کرده است: شش هزار کوچه، سی هزار مسجد و ده هزار گرمابه! «ویژگی‌های تاریخی شهرنشینی در ایران»، ص‌20.
برای آگاهی از کاربرد این واژه در زبان های کهن ایرانی و غیرایرانی، ر.ک: حسن رضایی باغ‌بیدی، «بازار- ریشه‌شناسی واژۀ بازار»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی (تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1381)، ج11، ص 114.

مطلب مشابه :  پایان نامه حقوق : عدالت مالیاتی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید