رشته حقوق

مفهوم و تعریف ایجاب در کنوانسیون، قانون و فقه

دانلود پایان نامه

مفهوم و تعریف ایجاب در کنوانسیون، قانون و فقه

فبل از این که مفهوم و تعریف ایجاب در کنوانسیون، قانون و فقه را طی دو گفتار بررسی کنیم، ابتدا به معنای لغوی آن می پردازیم.

معنای لغوی ایجاب به کسر همزه “واجب کردن،لازم گردانیدن،لازم کردن وپذیرفتن” است.[1]

گفتار اول:تعریف ایجاب در کنوانسیون

در کنوانسیون،برابر بند 1 از ماده 14 تعریفی که ازایجاب ارائه گردیده عبارت است از:”پیشنهاد انعقاد قرارداد به یک یا چند شخص معیّن،چنانچه به اندازه کافی مشخص و دالّ بر قصد التزام  ایجاب کننده در صورت قبول طرف مقابل باشد ایجاب محسوب است.”[2]

گفتار دوم:تعریف ایجاب در قانون و فقه

امّا در قانون مدنی تعریفی از ایجاب وجود ندارد.لکن، حقوقدانان تعاریفی از ایجاب ارائه داده اند که به شرح ذیل می باشد:

ایجاب عبارت است از:” اوّلین انشایی که معمولاً یکی ازدو طرف معامله،مقدّم بر دیگری انجام می‌دهد.”[3]و در ادامه گفته شده ایجاب در معنای مطلق کلمه نوعی ایقاع است که به تنهایی دارای اثر حقوقی نمی باشد، بلکه به کمک ترکیب با قبول می تواند موجد آثار حقوقی باشد.

ایجاب:” پیشنهاد انجام معامله است.اعلام اراده کسی است که، دیگری را بر مبنای معیّنی به عقد بستن می‌خواند،بدین گونه که،اگر پیشنهاد مورد قبول قرار گیرد،هر دو به مفاد آن پای بند باشند.”[4]البتّه، این دعوت ممکن است خطاب به شخص معیّن یا عموم باشد. مانند: موردی که پدری برای یافتن فرزند گمشده اش اعلان کند که هر کس او را بیابد مبلغی به عنوان پاداش دریافت می کند،که در این مثال خطاب عموم مردم است.

همچنین گفته شده:”از عبارت مذکور در ماده 183قانون مدنی(تعهد بر امری نمایند و مورد  قبول آنها باشد)معلوم می شود برای ایجاد تعهد باید کسی که متعهد می شود و در نتیجه آن آن مدیون می گردد قصد خود را اعلام کند و سپس طرف دیگر که متعهد له و منتفع از تعهد است آن را قبول نماید در اصطلاح حقوقی اعلام تعهد(در عقود عهدی) و یا اعلام تملیک (در عقود تملیکی)راایجاب گویند و اعلام پذیرفتن  را قبول.”[5]

مطلب مشابه :  نحوه مدلسازی

در فقه نیز نصّی در خصوص ایجاب وجود ندارد؛لکن فقهاء در عقود مختلف عقاید مختلف دارند. مثلاً: در بیع قصد انشاء بیع را ایجاب می دانند و عقیده دارند که باید ایجاب مقدّم بر قبول باشد.[6] نظر دیگری که در فقه پیشنهاد شده آن است که:” هر طرف موضوع عمده را در معامله پیشنهاد می کند ایجاب کننده است.مانند:فروشنده در عقد بیع و موجر در عقد اجاره.”[7]

همانگونه که گفتیم، در قانون مدنی ایران ایجاب به طور صریح تعریف نشده است؛ امّا از عبارت ماده 190 قانون مدنی که مقرّر نموده:“عقد محقق می شود به قصد انشاء به شرط مقرون بودن به چیزی که دلالت بر قصد کند.” چنین استنباط می گردد که سازنده عقد اراده انشایی است نه اعلام اراده؛منتهی اراده بطور مطلق سازنده عقد نیست؛ به عبارتی برای تشکیل عقد،  صرف قصد انشاء آن در ذهن مؤثر نمی باشد،بلکه برای خلّاقیّت اراده،تقارن آن با وسیله ای که آن را نشان دهد لازم است. ماده 14 کنوانسیون بیع بین الملل نیز پیشنهاد را وقتی ایجاب محسوب نموده که پیشنهاد کننده قصد التزام نسبت به محتوای آن را در فرض قبول طرف مقابل داشته باشد و به اصطلاح قصد انشاء قرارداد را داشته باشد. لکن کنوانسیون نیز بر این نظر است که چون تعیین و احراز قصد طرفین برای انعقاد قرارداد امر مشکلی است،لذا برای تشخیص قصد طرفین علاوه بر احراز دادگاه، از مقرّرات ماده 8 کنوانسیون هم می توان استفاده نمود. برابر ماده 8 کنوانسیون:” هرگاه یکی از طرفین به مؤدّای قصد طرف دیگر علم داشته باشد و یا جهل او مسموع نباشد،الفاظ و اعمال آن طرف دیگر باید مطابق قصد وی تفسیر گردد(بند 1 ماده 8) در صورت عدم شمول و قابلیّت اجرای قاعده پیشین ،الفاظ و سایر اعمال هر یک از طرفین محمول بر استنباط افراد متعارف از همان صنف در اوضاع و احوال مشابه است.(بند 2 ماده8) در مقام تشخیص قصد هر یک از طرفین یا تعیین استنباطی که یک فرد متعارف از آن خواهد داشت باید به اوضاع و احوال ذیربط از جمله: مذاکرات طرفین،رویّه معمول به آنان،عرف و عادت و اعمال بعدی آنان توجه کرد.(بند 3 ماده 8 کنوانسیون)”.

مطلب مشابه :  آموزش مهارت های اجتماعی

با توجّه به توضیحات مزبور چنین به نظر می رسد که مفهوم ایجاب در حقوق مدنی ایران شبیه مفهوم ایجاب در کنوانسیون است.

[1] -معین،دکتر محمد،منبع پیشین،صفحه 182.

[2] -صفایی،دکتر سید حسین و دیگران،حقوق بیع بین المللی،صفحه56،انتشارات دانشگاه تهران،1384.

[3] -شهیدی،دکتر مهدی،حقوق مدنی(تعهدات)،صفحه50،انتشارات مجد،1389.

[4] -کاتوزیان،دکتر ناصر،منبع پیشین،صفحه 282،

[5] -امامی،دکتر حسن،حقوق مدنی،جلد اول،صفحه196،انتشارات اسلامیه،1389.

[6] -نائینی،میرزا محمد حسین،کتاب المکاسب و البیع (تقریرات)،جلد دوم،صفحه 69،مؤسسه نشر اسلامی.(مقرّر:آیت ا…آملی)

[7] -میر فتاح،عناوین،صفحه221،به نقل ازکاتوزیان،دکتر ناصر،منبع پیشین،صفحه 324.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید