سبز اندیشان امروز

معیارهای کالبدی

خلق نشانه ها و نمادهای شهری در نقاط مکث، مراکز اصلی و فرعی و یا در امتداد محورهای اصلیتر و سواره و پیاده به کنش متقابل بین آنها میانجامد و به این ترتیب نیروهای سازماندهنده در فضا را به جریان میاندازند. نمادها به ویژه با استقرار در تقاطع گذرها سیمای قسمتهای مخلتف شهر را از یکدیگر متمایز کرده و به تقویت حس جهتیابی و در نتیجه خوانایی کمک می‌کنند (حبیبی، 1382).
به کمک این معیار کشفی خلاق بین دو پیکر ایجاد شده و نیروهای انتقالی موجب انسجام و ساماندهی میشوند. در بسیاری از شهرها در غیاب عناصر نشانهای طبیعی نظیر کوه؛ برخی از ساختمانها، خیابانها و یا میادین مانند عنصری هویتبخش به اماکن یا هستههای شهری و یا حتی کل شهر عمل می‌کنند. این عناصر به تدریج در جریان شکلگیری شهر در طول تاریخ تقویت و یا تضعیف شدهاند. در شهرهای کهن ایرانی مسجد جامع، ارگ، بازار، میدان های اصلی و… چنین نقشی را داشتهاند.
این گونه عناصر از عملکردهای نمادین (symbolic) برخوردارند که هم از لحاظ کارکرد و هم از لحاظ بصری به دلیل خاص و بیهمتا بودن، توانستهاند به عنوان نمادهای شهری، ناحیه ای را دراطراف خود در سطح شهر تعریف نمایند.
( تصویر2-20 ) نشانه های شهری و نمادین
منبع : نگارنده، 1393
4- چارچوب نظری
با توجه به بررسیهایی که تاکنون انجام شده میتوان قانونمندی های کلی زیر را در شناخت و ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر مطرح نمود. این مطالب حاصل جمعبندی منابع موجود در این زمینه نظیر ” استخوانبندی شهر تهران – حمیدی، 1376″، ” شهرسازی و ساخت اصلی شهر- بذرگر، 1382″، ” مبانی طراحی شهری معاصر – بحرینی، 1388″، ” تاریخ شکل شهر – جیمز موریس، 1385″، ” طراحی شهرها- بیکن،1384″ میباشد.
( جدول شماره 2-11 ) قانونمندیهای ساماندهی استخوانبندی اصلی شهر – ویژگیهای کالبدی
ویژگیهای کالبدی
قانونمندیهای کلی
الف : اجزا و عناصر کالبدی
1: استخوانبندی اصلی شهرها از ابنیه، محوطه‌ها و عناصر کالبدی مختلف و متنوعی متشکل‌اند. عناصر متنوعی در شهرهای مختلف، استخوانبندی اصلی شهر را شکل می‌دهد. که عمده‌ترین آنها عبارتنداز:
عناصر و مجموعههای حکومتی و اداری، عناصر مذهبی، عناصر فرهنگی و …
2: عناصر با کاربریهای تجاری مثل بازارها، سراها، کاروانسراها، راسته‌های تجاری، از اجزای اصلی استخوانبندی شهر هستند.
3: فضاهای باز در اغلب شهرها از عناصر با اهمیت استخوانبندی به شمار می‌آیند. این گونه فضاها مشتمل بر فضاهایی چون میادین و فضاهای وسیع باز شهری و پارکها می‌باشد.
4: در شهرهایی که عناصر طبیعی به ویژه رودخانه وجود دارد، از اجزای اصلی استخوانبندی شهر محسوب می‌شود.
5: سایر عناصر استخوانبندی شهر، عناصر خدماتی مانند خدمات درمانی (بیمارستانها) و ادارت هستند.
6: راههای اصلی شهر، پیوند دهنده عناصر اصلی هستند و برخی از عناصر مربوط به جابجایی مانند پایانه‌ها، بزرگراهها نیز در استخوانبندی اصلی شهرها جای دارند.
ب : موقعیت قرارگیری در شهر
1 : موقعیت قرارگیری هسته اولیه استخوانبندی شهر در محل تقاطع راههای اصلی مواصلاتی شهر با منطقه می‌باشد.
2 : ابقای موقعیت مرکزی استخوانبندی در شهر در دو حالت اصلی اتفاق می‌افتد: در شرایطی که استخوانبندی اولیه شهر موقعیت مرکزی داشته و توسعه شهر در تمام جهات اتفاق می‌افتد و حالت دیگر وقتی است که جهت توسعه شهر با جهت توسعه استخوانبندی همخوانی دارد.
3 : استخوانبندی شهرها اغلب دارای موقعیتی مرکزی (مرکزیت هندسی) می‌باشند و به عبارت دیگر در مرکز ثقل شهر قرار دارند.
4 : مغایرت جهت توسعه شهر با استخوانبندی آن به تضعیف موقعیت مرکزی استخوانبندی در شهر منجر می‌شود.
5 : موقعیت عناصر طبیعی و جاذبه‌های آن در موقعیت استخوانبندی شهر موثر است.
ماخذ : نگارنده با برداشت از منابع، 1392
( ادامه جدول شماره 2-11 ) قانونمندیهای کلی ساماندهی استخوانبندی اصلی– معیارهای کالبدی

                                                    .