رشته حقوق

قواعد کلی مسئولیت حاکم بر آلودگی‌های جوی

دانلود پایان نامه

قواعد کلی مسئولیت حاکم بر آلودگیهای جوی

بنداول- قاعده Sic utere:

پیش‌بینی مسئولیت قهری به عنوان یک ابزار پیشگیرانه موثر در حوزه محیط زیست محسوب می‌شود.[1] مسئولیت قهری یا مسئولیت مدنی به معنای خاص هنگامی است که شخص از تعهدهای قانونی و عمومی سرپیچی می‌کند.[2] بنابراین، در صورتی که شخصی در اثر ایجاد آلودگی هوا به دیگری خسارت وارد می‌کند موظف به جبران خسارات وارده خواهد بود. ممنوعیت انجام اقداماتی که باعث انتشار دود و آلودگی هوا می‌شد سابقه‌ای طولانی داشته و زمینه‌های آن را می‌توان در قواعد حقوق رم یافت. برابر قاعده معروف «حق خود را چنان اعمال کن که سبب اضرار غیر نگردد» Sic utere tuo) (alienum non laedas و بر اساس این قاعده در حقوق قدیم مالک مسئول دود یا بویی بود که سبب ورود خسارت به اموال و اشخاص می‌گردید.[3]

 

الف – قاعده مزاحمتهای ناشی از مجاورت

قاعده دیگری که می‌توان آن را در سنت‌های حقوقی فرانسه یافت، ریشه در «نظریه مزاحمت‌های غیر عادی ناشی از مجاورت» یافت((Trouble anormal de voisinage. این نظریه ریشه در تاریخ یک جانشینی انسانی داشته و در پرتو «حقوق همسایگی» یا همجواری توسعه یافته است. در زمینه مقابله با آلودگی هوا و مشکلاتی از این دست نیز این نظریه و قاعده نقشی اساسی دارد. بر اساس این تئوری، مزاحمت‌های ناشی از مجاورت شامل کلیه اقداماتی می‌شد که باعث ایجاد مزاحمت نسبت به مجاورین می‌گردید. این مزاحمت‌ها در مورد هوا می‌توانست شامل اقدامات آلوده کننده‌ای نظیر انتشار دود، بو، ذرات گرد و غبار، سر و صدا و غیره … گردد، که به دنبال آن مسئولیت مدنی شخص مالک یا مجاور مطرح می‌گردید.[4] در رویه قضایی فرانسه موارد متعددی تحت عنوان مزاحمت‌های غیر عادی ناشی از مجاورت مورد شناسایی واقع شده است.[5] برای مثال، می‌توان به مواردی چون ممنوعیت کاهش امکان دید بر مناظر،[6] (حق منظر)، جلوگیری از کاهش امکان تابش آفتاب و نور[7] (بهره‌مندی از نور کافی)، ممنوعیت ایجاد آلودگی‌های صوتی و ارتعاشات[8] و همچنین پارس مداوم سگ‌ها در طول سال[9] (آلودگی صوتی و حق بر آرامش) و نظایر آن اشاره نمود.[10] در این میان از جمله موارد مربوط به آلودگی هوا می‌توان به خسارات ناشی از انتشار بو و دودهای آلاینده از بخاری‌ها و تأسیسات حرارتی اشاره نمود.[11]

 

ب – شرایط و روشهای جبران خسارات ناشی از آلودگی

1- لزوم ورود خسارات ناشی از آلودگی

ضرر یا خسارت در حوزه حقوق محیط زیست مفهوم وسیع‌تری از تلقی رایج از ضرر در حوزه مسئولیت مدنی دارد.[12] این امر به نوبه خود، مسائل بغرنج و پیچیده حقوقی مربوط به تعیین زیان دیده، ارزیابی خسارات و چگونگی جبران آنها را نیز مطرح می‌کند. این خسارات در زمینه آلودگی هوا می‌تواند شامل مواردی نظیر:

الف)- آسیب به اموال: ‌مانند ورود خسارات به محصولات کشاورزی ناشی از ذرات گرد و غبار و باران‌های اسیدی، همچنین آسیب به حیوانات، تیرگی و فرسودگی ساختمان‌ها.

ب)- آسیب به سلامتی: مانندبیماری‌های تنفسی، قلبی و عروقی و مسمومیت ناشی از گاز.

ج)- از دست رفتن منفعت مسلم: مانند عدم امکان بهره‌برداری بهینه از محصولات کشاورزی، کاهش تولیدات باغی در اثر آسیب به برگ‌ها و غیره …

ح)- آسیب به عناصر محیط زیست: نظیر گیاهان و جانوران و عناصر بی‌جان باشد.

احراز مسئولیت آلوده کننده فرع بر ورود خسارت است و در صورتی می‌توان اقدام به اقامه دعوای مسئولیت علیه آلوده کننده هوا نمود که از اقدامات نامشروع وی خسارتی وارد شده باشد. رویه قضایی ایران و فرانسه سرشار از آرایی است که برای ارتکاب برخی از اعمال خسارت‌زای ناشی از آلودگی هوا مسئولیت فعل ناشی از این قسم از آلودگی را بار نموده است.[13]

 

2- ارتکاب فعل آلاینده (فعل زیانبار)

مطابق اصول و قواعد مسئولیت مدنی ارتکاب هر فعلی که منجر به ورود خسارت گردد الزاماً به معنای مسئولیت مدنی شخص مرتکب نخواهد بود. بلکه علاوه بر وارد نمودن زیان باید آن عمل نامشروع باشد. بنابراین، در خصوص آلودگی هوا، در صورتی انجام اقدامات آلاینده مسئولیت شخص را به دنبال خواهد داشت که عمل غیر قانونی و نامشروع بوده و خسارت از آن عمل ناشی شده و فعل زیانبار تحت یکی از عناوین معاف کننده قرار نگیرد.

در رویه قضایی ایران و فرانسه ا فعال زیا نبار در زمینه خسارات ناشی از آلودگی هوا شامل موارد ذیل می‌شوند:

الف- از بین رفتن و کاهش تولید محصولات زراعی و باغی در اثر نشستن گرد و غبار ذرات منگنز ناشی از دستگاه‌های سنگ‌شکن معدن.[14]

ب- آلودگی هوای ناشی از ذرات سیمان[15]

ج- خسارات مربوط به بوهای بد ناشی از رستوران‌ها[16].

ح- خسارات ناشی از سیستم تهویه آشپزخانه‌ها که باعث انتشار بو، دود و ذرات بطرف همسایگان می‌گردد.[17]

د- خسارات ناشی از انتشار دود از راه‌های هوایی (دودکش‌های) پشت بام‌ها[18]

ذ- انتشار گرد و غبار و دود ناشی از کارخانه‌های سیمان[19]

ر- بوها، دودها و ذرات منتشره از کارگاه‌ها[20]

ز- آثار ذرات کربن ناشی از انبارهای سوخت[21]

ط- دودهای مضر ناشی از کارخانجات و صنایع[22] 0مانند آلودگی هوای اطراف منازل مسکونی و مزارع ناشی از ذوب سرب و فعالیت‌های معدنی مانند گداخت مواد

ظ- خسارات ناشی از ذرات منتشره از ترافیک شدید شوارع عام که بر اموال می‌رسد. و کامیون‌هایی که شن و ماسه بیش از ظرفیت حمل می‌کنند.[23]

و- انتشار بیش از حد بوها در اثر نقاشی ساختمان‌ها و «بوهای بد کمتر اسیدی»[24]0 که از اتاق نقاشی یک گاراژ منتشر می‌شود.[25]

ه- بوهای ناشی از پرورش حیوانات:[26] برای مثال بوی متعفن و مشمئز کننده ناشی از یک خوکدانی[27] یا خسارات ناشی ازمزاحمت‌های بویایی وسایرفوت منفعت‌های ناشی از خوکدانی به همسایه‌ها(نظیرکاهش مطلوبیت ودرنهایت ارزش اقتصادی املاک منطقه) و …[28] .

هنگامی که مسئولیت مدنی آلوده کننده با جمیع شرایط و اصول مربوط به مسئولیت مدنی احراز گردید.[29] از لحاظ حقوقی مسأله نحوه جبران خسارات ناشی از آلودگی هوا مطرح می‌گردد. در واقع پیش‌بینی ساز و کار حقوقی امکان جبران خسارات ناشی از آلودگی هوا یکی از تضمینات اساسی و در دسترس برای زیان دیده است.

 

بند دوم: روشهای جبران خسارت ناشی از آلودگی

طرق و نحوه جبران خسارات ناشی از آلودگی هوا نیز از روش‌های کلی جبران خسارات در حوزه حقوق مسئولیت مدنی تبعیت می‌کند.[30] با این حال با توجه به ویژگی‌های خاص خسارات ناشی از آلودگی هوا برخی از روش‌های جبران و الزامات ناشی از آنها به عنوان ضمانت حقوقی اهمیت داشته و مسائل حقوقی ویژه خود را دارند که در ذیل بحث می‌گردد.

 

الف- اعاده وضع به حالت سابق

در قلمرو حقوق محیط زیست، اعاده وضع به حالت سابق، بهترین و مناسب‌ترین روش جبران خسارت است. اما امکان این امر در خصوص آلودگی هوا همواره امکان‌پذیر نیست. به موجب ماده 9-162 کد محیط زیست فرانسه (اصلاحی 2008) تدابیر جبرانی برای خسارات وارده که آبها و گونه‌ها و سکونت‌گاه‌های مورد اشاره در شماره‌ی 2 و 3-الف ماده 1-161، با هدف اعاده‌ی وضع به حالت اولیه، منافع اکولوژیکی آنها ناظر به وضعیت اولیه منابع طبیعی و منافع اکولوژیکی آنها در زمان ورود خسارت است، که در فرض عدم ورود خسارت وجود داشت،‌با کمک بهترین اطلاعات در دسترس برآورد می‌شود. جبران اولیه خسارات[31] ناظر به کلیه اقداماتی است که منابع طبیعی و خدمات مورد اشاره در خط نخست را به حالت اولیه یا نزدیک به حالت اولیه اعاده می‌نماید. امکان جبران از طریق احیاء طبیعی نیز باید مد نظر قرار گیرد. در صورتی که جبران اولیه خسارات برای اعاده وضع به حالت نخستین یا نزدیک به چنان حالتی میسر نگردد، اقدامات مربوط به جبران تکمیلی خسارات[32] به منظور تأمین سطحی از منابع طبیعی یا خدماتی که برای آن تدارک دیده شده به اجرا در می‌آید. این اقدام می‌تواند در سایر مواردی که منافع مردم مرتبط با خسارت است به اجرا در آید. این سوال اساسی مطرح است که چگونه می‌توان در زمینه جبران خسارات ناشی آلودگی هوا از این روش استفاده نمود و دادرس در چه مواردی اختیار دارد به این روش جبران خسارت توسل جوید. باید گفت از آنجا که هدف اصلی در این روش برگرداندن وضعیت به حالت قبل از آلودگی است، در صورت امکان اعاده وضع به حالت سابق، این روش در حقوق محیط زیست از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این امر می‌تواند از طریق «ترمیم»((Restitution ، «احیاء» Restauration)) ، «پاک‌سازی»( Nettoyage des pollutions) ، «بازسازی»( Nettoyage des pollutions) و اقداماتی از این قبیل صورت گیرد. برای مثال، پاک کردن ساختمان‌های آلوده به دود و دوده یا ترمیم ساختمان‌هایی که در اثر آلودگی‌های مستقیم جوی آسیب دیده‌اند یا کاشتن درخت جدید به جای درختان خشکیده و احیاء سازه‌هایی که در اثر حوادث آلودگی آسیب دیده‌اند، از مصادیق این روش هستند. اما در برخی موارد نظیر خسارات وارده بر رشد گیاهان، خسارات وارده بر سلامتی اشخاص مانند بیماری‌های صعب‌العلاج تنفسی و یا انقراض نسل یک گیاه یا حیوان در اثر آلودگی هوا و کاهش تولید محصولات کشاورزی امکان توسل به این روش بعید است. استفاده از این روش در حوزه حقوق محیط زیست می‌تواند هم به عنوان «ضمانت حقوقی» پیشرفته و هم به عنوان یک «تعهد» بر شخص مسئول آلودگی بار شود.[33] در شکل ضمانت حقوقی در قالب سه دسته ضمانت مدنی، کیفری و اداری[34] در قوانین پیش‌بینی شده و بر شخص مسئول آلودگی تحمیل می‌گردد. بنابراین قاضی دادگاه مدنی می‌تواند به صورتی کاملاً آزاد، ضمانت اعاده وضع به حالت سابق را به عنوان یکی از طرق جبران خسارات ناشی از آلودگی‌هوا برگزیند.[35] آزاد به این معنا که بر خلاف مواردی که اعاده وضع به حالت سابق معمولاً به عنوان یک ضمانت کیفری در قوانین جزایی پیش‌بینی می‌شود.[36] این امر در قوانین مدنی به صراحت پیش‌بینی نشده و از اصول کلی حاکم بر نحوه جبران خسارات می‌باشد.

مطلب مشابه :  عوامل ژنتیکی

 

ب- از بین بردن منبع ضرر

از بین بردن منبع ضرر بخشی از تدابیر پیشگیرانه است که امروزه در پرتو اصل مشهور «احتیاطی» مورد توجه نظام حقوقی فرانسه قرارگرفته[37]وازنوآوری‌های لایحه 2005مسئولیت مدنی فرانسه به شمارمی‌رود.

[38]. گاهی از بین بردن منبع ضرر و توقف و یا جلوگیری از فعالیت‌های آلوده‌ساز می‌تواند بعنوان یک روش پیشگیرانه اتخاذ گردد. به موجب ماده 3-162 کد محیط زیست فرانسه، در مواردی که خطر قریب‌الوقوع خسارات وجود دارد، متصدی بدون فوت وقت و به هزینه خود تدابیر پیشگیرانه‌ای Mesures de prevention  را به منظور جلوگیری Empecher  یا محدود کردن Limiter  اثرات آن اتخاذ خواهد نمود.[39] در صورت باقی بودن خطر، بهره‌بردار بدون فوت وقت، محتوا و نتیجه اقدامات پیشگیرانه اتخاذی را به اطلاع مقامات پیش‌بینی شده در شماره 2 ماده‌ی 2-165 خواهد رساند. این موضوع در زمینه آلودگی هوا می‌تواند شامل اقداماتی نظیر تعطیل، تخریب و انتقال اماکن آلاینده، اصلاح سیستم‌های تهویه و پخش آلاینده‌ها و … گردد. برای مثال، شخصی که برای اضرار همسایه با ایجاد شومینه غیر متعارف باعث انتشار دود و بو به ملک همسایه می‌شود در این فرض مالک شومینه در برابر خسارات و مزاحمت‌های وارده بر همسایه مسئولیت قهری دارد و ممکن است محکوم به جبران خسارت از طریق بر چیدن شومینه گردد. در رویه قضایی فرانسه در یک مورد مالک خانه‌ای که از بخاری خانه وی به طرف پنجره همسایه دود منتشر می‌نمود به بلندتر کردن لوله بخاری یا مناسب نمودن آن بر اساس ماده 18 حکم 22 اکتبر 1969 مربوط به رعایت استاندارد و نحوه نصب لوله‌های بخاری محکوم گردید.[40]

 

ج- جبران نقدی خسارت

در اغلب موارد بدلیل شکل و ماهیت خسارت وارده امکان جبران خسارات عینی آلودگی هوا وجود ندارد و امروزه شایع‌ترین روش جبران خسارات، جبران نقدی آنهاست که از طریق پرداخت مبلغی از ناحیه شخص مسئول آلودگی به شخص زیاندیده صورت می‌گیرد. اصولاً پرداخت خسارات نقدی ناشی از امکان تقویم آن به پول است. همین امر باعث شده است که در خصوص مبانی، رژیم حقوقی و نحوه تقویم و ارزیابی خسارات در حوزه محیط زیست و خسارات ناشی از آلودگی اختلافات و بحث‌های گوناگونی مطرح شود.[41] همین مساله در خصوص خسارات ناشی از آلودگی هوا به دلیل ویژگی‌های خاص خسارات از جمله عمومی بودن کالای زیست محیطی، عدم ورود در بازار و غیر مستقیم بودن خسارات، با شدت بیشتری مطرح است. با این حال برخی از اقتصاد دانان با ارائه مدل‌های مختلف سعی در تخمین میزان خسارات آلودگی هوا جهت جبران موقتی خسارات نموده‌اند.[42]

 

د – تعهد به عدم آلودگی

امروزه با گسترش تخریب محیط زیست و توجه ویژه دولت‌ها به حفاظت از آن قیود و شروط مربوط به رعایت اصول زیست محیطی در برخی از قراردادهای عمده و قراردادهایی که در آنها احتمال تخریب محیط زیست و آلودگی هوا می‌رود گنجانده می‌شود و با عنوان «تعهدات زیست محیطی» طرف قرارداد شناخته می‌شوند. در قراردادهای «بی‌اوتی» (ساخت، بهره‌برداری و واگذاری) ((BOT: Build, Operate, Transfer که در ایران در وزارتخانه‌های نفت، نیرو و وزارت راه و ترابری رایج می‌باشد شروط زیست محیطی و لزوم رعایت آنها از جمله تعهدات کنسرسیوم است و شروط مربوط به حفظ محیط زیست از شروط رایج این قراردادها بوده که مطابق آن کنسرسیوم موظف به رعایت اصول محیط زیست می‌باشند و در صورتی که از عمل وی به محیط زیست، اشخاص و اموال، خسارت زیست محیطی وارد گردد، مکلف به جبران خسارات وارده به اشخاص و اموال است و تخلف گسترده این تعهدات می‌تواند یکی از دلائل فسخ قرارداد محسوب شود.[43] در همین زمینه و در یک مورد در فرانسه پیمانکاران به علت بی‌نظمی حاصل از نصب لوله‌های بخاری مسئول شناخته شده‌اند.[44] علاوه بر این، تعهدات مربوط به رعایت شرایط و ضوابط زیست محیطی از جمله عدم ایجاد آلودگی در مواد 27-411 کد روستایی نسبت به مستأجرانی که از زمین بهره‌برداری می‌نمایند، پیش‌بینی شده است. همچنین، در قراردادهای اکتشاف نفت در سواحل و در خشکی نیز یکی از مواردی که به مثابه یک تعهد زیست محیطی بر پیمانکاران بار می‌شود، عدم ایجاد آلودگی‌های آب، هوا و خاک و دفع پسماندها است.

1.Marilena, Uliescu, “La responsabilite pour les dommages ecologiques”, Revue international de droit compare, 1993, volume 45 n 2, p382.

2- کاتوزیان، ناصر،‌دوره مقدماتی حقوق مدنی، وقایع حقوقی، یلدا 1371، ص 9.

  1. Cario, A, International Environmental Law Reports, Cambridge University Press, 1999, vol, l. p 299.

4 .Trouble de voisinage. Sur: <www.droit quotidien/pages/%2 ornubriques/voisinage.html.

5- برای بررسی بیشتر تئوری حقوق همسایگی و مزاحمت‌های ناشی از مجاورت ر.ک: انصاری، مهدی، «بررسی نوآوری‌های لایحه قانون مسئولیت مدنی فرانسه (2005)، فصلنامه اطلاع‌رسانی حقوقی، معاونت حقوقی ریاست جمهوری، ش 19 و 20، پاییز و زمستان 88، صص 99-97. و نیز در مورد آلودگی هوا و حقوق مدنی به زبان فرانسه ر.ک: -.Francois Bianchi, Pollution atmospherique et droit prive, Etude des moyens d’action contre la pollution atmospherique en droit prive, Lausanne, edition Payot, 1989, 357 pp.

  1. Diminution de la vue sur un payage (Cass-Civ. 3,3 novembre 1977, GP 1978. Somm. 21, DS 1978. 434).

[7] . Diminution de l’ensoleilement et de la lumiere (Cass. 18 juillet 1972, DS 1974. 73).

[8] . Bruits et vibrations (Cass. Civ. 2, 19 fevrier 1992, Bull, civ. 11 n 60).

[9] -Emanations d’odeurs ou de fumes polluantes (Cass. Civ. 3, 23 fevrier 1982, GP 1982.

1- رای دیدن نمونه‌های بیشتری از این قبیل آرا، قضایی ر.ک: به کتاب غنی ذیل: (این کتاب در بخش مرجع دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی موجود است.) Lamarque, Jean, Code de l’environnement. Dalloz, 1998, pp 1496-1499.

  1. Des emanations d’odeurs ou de fumes polluants (Cass. Civ. 3,23 fevrier 1982, GP 1982. 2. Pan 225; Civ, 11, 16 mai 1994, Bull. Civ. Iin 131) op. cit et voir, Lamarque, Jean, Code de l’environnement, Dalloz, 1998. pp. 1027-1035 et 1496-1499.
مطلب مشابه :  مقایسه و تطبیق اجمالی مواد اعلامیه جهانی با اعلامیه اسلامی

3- ماده دوم قانون اوت 2008 (ماده 1-161 کد محیط زیست) با پذیرش این رویکرد خسارات زیست محیطی را اینگونه تعریف نموده است: «بر اساس عنوان حاضر منظور از خسارات وارده بر محیط زیست هر قسم تخریب مستقیم یا غیر مستقیم قابل اندازه‌گیری بر محیط زیست است که شامل: 1-ایجاد خطر خسارات شدید بر سلامتی انسانی یا آلودگی خاک‌ها که ناشی از تولید مستقیم یا غیر مستقیم و آلودگی در سطح یا در خاک و ارگانیزم‌ها و یامیکرو ارگانیزم‌ها نماید. 2-تأثیر شدیدی بر وضعیت اکولوژیکی، شیمیایی، با کیفیت یا ظرفیت اکولوژیکی آبها بجز موارد پیش‌بینی شده در عنوان هفتم ماده 1-212 کد محیط زیست بگذارد. 3-تأثیر شدیدی بر حفظ، بهبود وضعیت حفاظتی مطلوب گونه‌ها بگذارد. 4-تأثیر بر خدمات اکولوژیکی، به معنای تأثیر بر نقش حفاظتی خاک‌ها، آب‌ها، گونه‌ها و بهره‌مندی از یکی از منابع طبیعی یا بهره‌مندی عموم از آنها، به استثنای خدماتی که برای عموم توسط بهره‌برداران یا مالکین تدارک دیده شده است، بگذارد.

  1. La responsabilite du fait des pollution atmospheriques V. Lamarque, Jean op. cit. pp 1496-1499 et lamarque. Jean, Droit de la protection de la nature et de l’environnement, L.G.D.J, 1973, pp. 908-9.

1- دادنامه شماره 1393-16/12/83 کلاسه پرونده 81/461 ک/ب/ح دادگاه عمومی کهک.

2- حکم شماره 1107/20/مورخ 9/4/70 دادسرای عمومی تهران

3-La gene cause par les mauvaises odeurs odeurs provenant restaurant. (Civ d’une. 3e, 18 dec 1973, Bull. Civ, 111 n 637, p467).

  1. Civ. 3e 4 fevr. 1976, D. 1976, ir, 124,1.
  2. Civ. Ler, mars, 1977. IR. 437.
  3. L’emison de poussieres et des fumes provenant d’un cimenteric. Civ. 2e, 28 janv 1971. et Civ, ler, 5 dec. 1973, Bull. Civ. 1, n 339, p 300.
  4. Les odeurs, les fumes, et la poussiere emanant d’un atelier. Civ. 3e, 6 juin 192. somm. 187.
  5. Thribunal de Grande Instance. 12 juin 1973, A.J.P.I, 1974-424.
  6. Civ. 2e, 7 juin 1974, D 1974. 207.
  7. Civ. 2e, 23 fevr. 1977.
  8. Relents d’odeur legerement acidules
  9. Civ. 3e, 8oct. 1980.
  10. Les odeurs provenant d’un elevage d’animaux. Civ 2e, 22 janv. 1970.
  11. Les odeurs naucabondes provenant d’une porcherie.
  12. Lamarque, Jean. Op. cit. pp. 1496-1499 –

15-درتفصیل آراء صادره و سایر مصادیق مربوط به آلودگی های جوی‌؛ رویه قضایی فرانسه ر.ک:

 

1- اصول و شرایط مربوط به احراز مسئولیت مدنی ر.ک به کاتوزیان، همان منبع.

2- بر اساس تقسیم‌بندی رایج و مطابق اصول کلی مربوط به جبران خسارات، نحوه و روش‌های جبران خسارت به دو دسته جبران عینی        lareparation en nature و جبران نقدی la reparation pecuniare انجام می‌گیرد. در شکل اول گفته می‌شود که خسارات به گونه‌ای جبران شود که گویی از اصل زیانی به بار نیامده است که شامل مواردی چون اعاده وضع به حالت سابق و توقف و تعلیق فعالیت آلاینده می‌شود. و در جبران نقدی ارزشی معادل آنچه که از دست رفته است به زیان‌دیدگان پرداخت می‌شود. رک: کاتوزیان، منبع پیشین، و در خصوص روش‌های جبران خسارت آلودگی در حوزه محیط زیست ر.ک: قندیل، سعیدالسید، آلیات تعویض الاضرار البیئیه، دار الجامعه الجدیده للنشر، جامعه طنطا، کلیه الحقوق، 2004 صص 99-100

 

[31] -La reparation primaire

[32] -Reparation complementaire

  1. Prieur, Michel, Droit de l’environment, Dalloz, 2001, p 896.

2- در حقوق فرانسه استفاده از حکم اعاده وضع به حالت سابق علاوه بر اینکه یک ضمانت مدنی است بعنوان یک ضمانت اداری نیز رایج است. برای نمونه استاندار این اختیار را دارد تا بر اساس ماده 53 قانون دوم فوریه 1995 و ماده 25 قانون 30 ژوئن 2000 (مواد 27-581 و 28-581 کد محیط زیست فرانسه) مربوط به تأسیسات طبقه‌بندی شده به این روش توسل جوید و حکم به اعاده وضع به حالت سابق نمایدنقل از:PrieurMichel, op. cit. p. 897

[35] -Prieur, op cit. pp. 896-7

4- اعاده وضع به حالت سابق صرفاً به عنوان یک ضمانت مدنی مطرح نیست بلکه به عنوان یک ضمانت اداری یا کیفری نیز کاربرد دارد. برای مثال در حقوق ایران می‌توان به حکم مقرر در قسمت اخیر ماده 690 قانون مجازات اسلامی راجع به کیفر جرم تخریب محیط زیست و منابع طبیعی اشاره نمود. در حقوق محیط زیست فرانسه نیز تأکید بر استفاده از این روش به عنوان یک ضمانت کیفری به صورت وسیعی رایج است. برای مثال در ماده 41 مصوبه 30 اکتبر 1961 (ماده 68-241 کد روستایی از بخش مقرراتی) مربوط به پارک‌های ملی،‌و ماده 32 مصوبه 25 نوامبر 1977 (ماده 47-242 کد روستایی از بخش مقرراتی) راجع به ذخیره‌گاه‌های طبیعی که برای قضاوت امکان محکومیت شخص مسئول به بازگرداندن طبیعت آسیب دیده به همانگونه که از قبل بوده‌اند و در زمینه ذخیره‌گاه‌های طبیعی حکم به بازگرداندن به وضعیت پیشین، مقرر گردیده است. همین راه حل در زمینه جرائم موضوع قانون 2 می 1930 مربوط به اماکن (ماده 19-341 ک.م.ز.ف) و قانون 31 دسامبر 1913 مربوط به بناهای تاریخی و قانون مربوط به تأسیسات طبقه‌بندی شده (ماده 9-514 ک.م.ز.ف)، مواد 7-363 و 14-363 کد جنگل مربوط به جرائم علیه جنگل، ماده 24 قانون 15 ژوئیه 1975 مربوط به پسماندها (ماده 46-541 ک.م.ز.ف) پیش‌بینی شده است. بنابراین در صورتی که در اثر آلودگی هوا خساراتی به بناهای تاریخی،‌ اماکن، ذخیره‌گاه‌های طبیعی و سایر عناصر محیط زیست وارد آید قاضی فرانسوی این اختیار را دارد که شخص به اشخاص مسئول را به اعاده وضع به حالت سابق محکومننماید. ر.ک       Prieur, Michel, Droit de l’environnement, Dalloz, 2001, pp. 896

5- به موجب این اصل در مواردی که با توجه به شناخت های علمی زمان امکان بروز خسارات غیر قطعی وجود داشته باشد و ممکن است اثر     نامطلوب بر محیط زیست بگذارد، مقامات عمومی با اعمال اصل احتیاطی و در حوزه صلاحیت خود بر این امر نظارت نموده و آیین‌هایی را جهت ارزیابی خسارات اتخاذ نموده و اقدامات مناسب و موقتی به منظور جلوگیری از وقوع خسارت تدارک خواهند دید. (ماده 5 منشور اساسی محیط زیست فرانسه مصوب 2005) ‌

1- انصاری، مهدی، منبع پیشین، صص 99-97.

2-  ماده 10 قانون اوت 2008 همچنین مقرر می‌دارد که به منظور اتخاذ تدابیر پیشگیرانه در املاک خصوصی، متصدی باید مقدمتاً اجازه مکتوبی  را از مالکان، صاحبان واقعی حقوق و دارندگان حق و یا در موارد مقتضی از دارندگان حق انتفاع تحصیل نماید. همچنین می‌تواند در موارد مقتضی با این افراد قرارداد پیشگیرانه (آینده‌نگرانه) با محتوای اخذ اجازه یا تأدیه خسارت به دلیل اسکان در آنجا انعقاد نماید. در صورت فقدان توافق مناسب یا در مواقع اضطراری، اجازه ممکن است توسط رئیس دادگاه شهرستان یا قاضی منتخب توسط وی ارائه گردد.

 

  1. Civ. 3e 23 fevr 1982, Gaz. Pal. 1982.2.225, Lamarque, op. cit. p1496, n

4- اصولاً فرمول ریاضی دقیقی برای تقویم عناصر زیست محیطی وجود ندارد و این امر تابعی از اقتصاد بازار است. بویژه با توجه به این رویکرد که محیط زیست و عناصر آن دارای ارزش ذاتی هستند و نمی‌توان آسیب به آنها را به پول تقویم نمود. به همین دلیل نیز در خصوص نحوه قیمت‌گذاری عناصر زیست محیطی اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد. گروهی قیمت‌گذاری عناصر زیست محیطی را فاقد اعتبار و غیر قابل اطمینان می‌دانند و گروهی دیگر بر مبنای آنچه که در واقعیت می‌گذارد نه تنها قیمت‌گذاری را نفی ننموده بلکه ارزیابی دقیق آنرا حربه‌ای بر علیه سوء استفاده از عناصر زیست محیطی می‌دانند. برای دیدن نظرات مخالف و موافق و همچنین روش‌های تقویم خسارات زیست محیطی ر.ک: ترنر، آر، ک، اقتصاد محیط زیست، ترجمه دکتر سیاوش دهقانیان و دیگران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، 1374 صص 94 به بعد.

1- ر.ک: خوش‌اخلاق، رحمان و مرتضی حسن‌شاهی، «تخمین خسارات وارده به ساکنان شیراز به دلیل آلودگی هوا»، مجله تحقیقات اقتصادی، ش 61، پاییز و زمستان 81، صص 60-56.

2- شیرودی، دکتر عبدالحسین، قراردادهای ساخت، بهره‌برداری و واگذاری، پردیس قم دانشگاه تهران و شرکت مهندسی توسعه نفت، 1384، ص 113.

  1. Lamarque, Jean, Code de l’environnement, Dalloz, 1998, p. 1496 v.
برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید