قابلیت اعتماد

قابلیت اعتماد

در تحقیقی تحت عنوان “مولر اول ماندیبل با مورفولوژی غیر عادی ریشه مزیال با CBCT: ارایه مورد” در سال 2010 توسط Krithikadatta و همکاران صورت گرفت، در بیماری با مولر اول سمت راست با 2 ریشه و 2 کانال، بر اساس ارزیابی با CBCT به منطور اطمینان از این مورفولوژی نادر، هیچ همبستگی بین اطلاعات حاصل از CBCT و تشخیص کلینیکی و رادیوگرافیک مشاهده نشد. آنها بر این مبنا ارزیابی تصاویر کلینیکی در کنار درک تصاویر رادیوگرافیک توصیه کردند (21).
در مطالعه ای که Blattner و همکارانش در سال 2010 تحت عنوان “کارایی CBCT به عنوان روشی دقیق در شناسایی حضور کانال های مزیوباکال در مولر های اول و دوم ماگزیلا:مطالعه ای پایلوت” صورت دادند، به بررسی حضور کانال MB2 در 20 دندان مولر اول و دوم ماگزیلا پرداختند. آنها برای این منظور از سه روش مختلف استفاده نمودند: رادیوگرافی پری اپیکال، CBCT و برش دهی کلینیکی دندان ها که استاندارد طلایی تشخیص MB2 می باشد. آنها مشاهده نمودند که CBCT حضور یا عدم حضور این کانال اضافی را در 95/78% نمونه ها به درستی تشخیص داد که از نظر آماری تفاوت معناداری میان توانایی CBCT و و استاندارد طلایی بررسی مورفولوژی کانال ها یعنی روش برش دهی کلینیکی مشاهده نگردید. آنها نتیجه گیری نمودند که CBCT استاندارد طلایی تشخیص کانال MB2 می باشد (22).
در مطالعه ای تحت عنوان “شیوع و تقسیم بندی مورفولوژیک ریشه های دیستو لینگوال در مولر های ماندیبل در جمعیت کشور کره” که توسط Song و همکاران در سال 2010 صورت گرفت،CT های مقطعی از 1775 بیمار کره ای با منشا منگولویید جمع آوری گردید و درصد وجود ریشه دیستولینگوال در دندان های مولر اول مشخص گردید (23).
Zheng و همکارانش در سال 2010 به بررسی مورفولوژی کانال در دندان های مولر اول ماگزیلا در جمعیت چینی با استفاده از CBCT پرداختند. آنها 775 تصویر CBCT از بیماران را مورد بررسی قرار دادند که در 627 مورد تنها یک دندان مولر اول مناسب برای بررسی بود و در 74 مورد دندان ها مولر اول به صورت دو طرفه مناسب بودند. آنها تعداد کانال ها و ریشه ها، وجود کانال های اضافی و میزان وجود کانال MB2 دو طرفه را مورد بررسی قرار دادند. ریشه ها به هم چسبیده در 71/2% مولر های یک طرفه وجود داشت. شیوع تعداد کانال به این صورت بود که در 31/0% دوکانال، 21/47% سه کانال، 40/50% چهار کانال، 75/1% پنج کانال و در 31/0% شش کانال مشاهده شد. کانالل های اضافی در 24/52% ریشه های مزیوباکال، 12/1% ریشه های دیستوباکال و 76/1% ریشه های پالاتال مشاهده شد. 11/71% کانال های MB2 در موارد دو طرفه متقارن بودند. آنها نتیجه گیری نمودند که CBCT روشی مناسب برای بررسی مورفولوژی داخلی دندان ها می باشد (24).
در مطالعه ای تحت عنوان” قابلیت اعتماد CBCT و سایر روش های رادیو گرافی در ارزیابی قبل از عمل مولر های سوم ماندیبل” که در سال 2010 توسط Suomalainen و همکاران صورت گرفت، 42 دندان به روش های مختاف مورد ارزیابی کلینیکی قرار گرفتند و مشخص گردید که روش CBCT نسبت به سایر روش ها از دقت و صحت بالا تری به منظور تعیین موقعیت دندان مولر سوم نهفته نسبت به کانال عصب آلویولار تحتانی و نیز مشخص سازی تعداد ریشه ها برخوردار است (25).
Baratto Filho و همکارانش در سال 2009 به بررسی آناتومی داخلی مولر های اول ماگزیلا با استفاده از سه روش ex vivo، بالینی و CBCT پرداختند. آنها در این بررسی وجود کانال های فرعی و محل آنها، تعداد فورامن ها و نیز تعداد کانال های غیر قابل ردیابی را ثبت کردند. در روش ex vivo 140 دندان مورد بررسی قرار گرفتند. در روش کلینیکی پرونده 291 بیمار که در دو سال گذشته تحت درمان ریشه در دانشکده قرار گرفته بودند بررسی شد. در بررسی CBCT 54 دندان بررسی شدند. آنها مشاهده نمودند که در روش ex vivo در14/67% موارد کانال چهارم مشاهده شد. 85/92% کانال های فرعی در ریشه مزیوباکال بودند که در 35/17% موارد قابل ردیابی تنها با استفاده از میکروسکوپ نبودند. در 30/65% کانال های فرعی یک فورامن مشاهده شد. در بررسی بالینی به ترتیب 26/53%، 35/0% و 35/0% دندان ها دارای 4، 5 و 6 کانال ریشه ای بودند. در 63/95% ریشه های مزیوباکال کانال اضافی وجود داشت که در 50/27% قابل ردیابی نبود. 38/59% موارد کانال اضافی یک فورامن وجود داشت. در بررسی CBCT 2، 4 و 5 کانال ریشه ای به ترتیب در 85/1%، 05/37% و 85/1% دندان ها مشاهده شد. در 90/90% دندان های مورد مطالعه یک فورامن مشاهده شد. آنها نتیجه گیری نمودند که استفاده از میکروسکوپ و نیز CBCT برای ردیابی کانال های اضافی بسیار ضروری هستند و CBCT برای شروع شناسایی مورفولوژی کانال ها در مولر اول ماگزیلا روشی مناسب است (26).
در مطالعه ای تحت عنوان “جستجوی شکل بندی کانال ریشه مولر اول ماندیبل در جمعیت تایوانی چینی” که در سال 2009 توسط Chen و همکاران صورت گرفت، از بین 183 دندان جمع آوری شده، توسط میکروسکوپ برشی بررسی شدند.در این مطالعه نوع مورفولوژی توسط تقسیم بندی Vertucci مشخص گردید و معلوم گردید که 20% دندان ها ریشه دیستال اضافی داشتند (27).
مطالعه ای تحت عنوان “مورفولوژی کانال ریشه ی دندان های مول اول و دوم دایمی ماندیبل در جمعیت اوگاندا” در سال 2009 توسط Rwenyonyi و همکاران صورت گرفت. در این مطالعه از 224 دندان مولر اول و 223 دندان مولر دوم ماندیبل استفاده شد. سپس از طریق رنگ آمیزی با جوهر هندی مشخص گردید که اغلب ریشه های مزیال از تیپ IV تقسیم بندی Vertucci و اکثر ریشه های دیستال تیپ I بودند.همچنین چسبندگی ریشه ها در دندان مولر دوم نسبت به مولر اول به طور مشخصی بیشتر مشاهده شد (28).
مطالعه ای تحت عنوان “مورفولوژی کانال ریشه ی دندان های مول اول و دوم دایمی ماندیبل در جمعیت اردن” که توسط Al-Qudah و Awawdehدر سال 2009 صورت گرفت، از 685 دندان مولر اول و دوم کشیده شده استفاده گردید.پس از اعمال حفره دسترسی، بافت پالپ توسط هیپوکلریت سدیم حل گردید و سپس جوهر هندی داخل کانال ها تزریق گردید.سپس به دنبال دکلسیفیه و دهیدراته نمودن دندان ها،تعداد کانال های هر ریشه،تعداد کانال های هر دندان، شکل کانال ها، تعداد و محل کانال های فرعی، حضور ارتباط بین کانالی مشخص گردید. اغلب دندان ها 3 کاناله(48%) و 4 کاناله(46%) بودند.همچنین ریشه های مزیال عمدتا از تیپ IV و ریشه های دیستال تیپ I بودند. به علاوه در 10% دندان ها ریشه C شکل وجود داشت (29).
Khraisat و Smadi در مطالعه خود در سال 2007 به بررسی اشکال مختلف مورفولوژی ریشه مزیوباکال دندان مولر اول ماگزیلا در یک جمعیت اردنی پرداختند. آنها در این مطالعه از تکینیک شفاف سازی بر روی 100 دندان کشیده شده استفاده کردند. آنها مشاهده کردند که در 32/77% از ریشه های مزیوباکال کانال دوم وجود داشته است. در این میان تیپ IV و II با شیوع 05/35% و 83/27% دارای بیشترین میزان شیوع بودند. در 86/28% موارد نیز کانال لترالی مشاهده شد که در بیشتر موارد در یک سوم اپیکالی ریشه بودند. در 11/37% موارد نیز ارتباط بین کانالی وجود داشت که بیشتر در یک سوم میانی ریشه بودند. آنها نتیجه گیری نمودند که شیوه MB2 در مولر اول ماگزیلا در جمعیت اردنی بالا می باشد و شایعترین مورفولوژی هم از نوع تیپ IV و II بود (30).
آشفته یزدی و حسنی در سال 1384 به بررسی بررسی آناتومی داخلی دندان مولر اول فک بالا پرداختند. آنها آناتومی کانالی 105 دندان مولر اول کشیده شده را با استفاده از تکنیک رنگ آمیزی با فوشین 1%بررسی نمودند. آنها برای تشخیص تعداد، نوع کانال، تعداد مدخل کانال نمای کف حفره دسترسی از سه روش بررسی مشاهده‌ای، بررسی کلیشه‌های رادیوگرافی و مقاطع عرضی استفاده کردند. آنها مشاهده نمودند که 100% ریشه‌های پالاتال و دیستوباکال تیپ I بودند. در حالی که 8/24% ریشه‌‌های مزیوباکال تیپ I، 4/32% تیپ II، 39% تیپ IIIو 8/3% تیپ IVبودند. در ریشه پالاتال در صورت وجود انحنا اکثریت موارد آن به سمت باکال بود. نمای کف کانال حفره دسترسی در 1/58% ذوزنقه، 5/30% مثلث، 8/4% بیضی، 8/2% متوازی‌الاضلاع و 8/3% ذوزنقه معکوس مشاهده شد. آنها نتیجه گیری کردند که در هنگام درمان کانال ریشه مزیوباکال دندان مولر اول فک بالا بهتر است فرض بر وجود کانال دوم گذاشته شود و همچنین احتمال خمیدگی ریشه پالاتال به جهت باکال زیاد می باشد که در رادیوگرافی قابل رویت نیست (31).
صادقی و صدر لاهیجانی در سال 1383 در مطالعه ای به بررسی آزمایشگاهی آناتومی ریشه های دندان های مولر فک بالا پرداختند. آنها از روش رنگ آمیزی و شفاف سازی استفاده نمودند. در این مطالعه تعداد صد دندان مولر اول و دوم فک بالا (هر کدام پنجاه دندان) برای تعیین تعداد کانال های ریشه و انواع آن و وجود کانال طرفی و فرعی مورد مطالعه قرار گرفتند. آنها مشاهده نمودند که شیوع انواع کانال در ریشه مزیوباکال مولر اول شامل 20% تیپ I، 32% تیپ II، 40% تیپ IV، 4% ن تیپ V، 4% تیپ VI، 30% کانال فرعی و 20% کانال طرفی، در ریشه دیستوباکال 90% تیپ I، 10% تیپ V، 22% کانال فرعی و 14% کانال طرفی، در ریشه پالاتال 92% تیپ I، 8% تیپ V، 30% کانال فرعی و 18% کانال طرفی بود. شیوع انواع کانال در ریشه مزیوباکال مولر دوم شامل 74% تیپ I، 14% تیپ II، 10% IV، 2% تیپ V، 32% کانال فرعی، 18% کانال طرفی، در ریشه دیستوباکال 94% تیپ I، 6% تیپ V، 20% کانال فرعی و 8% کانال طرفی و ریشه پالاتال دارای 100% کانال تیپ I، 30% کانال فرعی و 12% کانال طرفی بود. ریشه مزیوباکال در مولر اول 76% و در مولر دوم 24% دارای دو کانال بودند. درصد کانال نوع یک در ریشه دیستوباکال و پالاتال در هر دو دندان تقریبا برابر و بسیار بالا بود. آنها بر اساس نتایج مشاهده شده نتیجه گیری کردند که به دلیل شیوع انواع مختلف کانال در ریشه مزیوباکال مولرهای فک بالا می بایست در هنگام تهیه حفره دسترسی به دنبال کانال اضافی بود در غیر این صورت احتمال شکست درمان وجود دارد (32).
ضرابی و جلیل زاده در سال 1383 یک مورد دندان مولر دوم ماگزیلا با دو کانال در ریشه پالاتال را مشاهده و گزارش نمودند. آنها پس از تهیه حفره دسترسی دو اوریفیس را در ریشه پالاتال شناسایی کردند. آنها بیان نمودند که گزارش واریاسیون های موجود در مورفولوژی کانالی می تواند دندانپزشکان را نسبت به وجود این آنومالی ها در دندان ها آگاه سازد (33).
اقبال و همکارانش در سال 1381 به بررسی شیوع کانال های فرعی در دندان مولر اول بالا پرداختند. آنها در بررسی 60 دندان کشیده شده، در رادیوگرافی باکولینگوال از تمام دندان ها در 8.3% از دندان ها کانال دوم قابل مشاهده بود اما در رادیوگرافی مزیودیستالی این رقم به 50% افزایش یافت. پس از تهیه حفره دسترسی به طریقه معمول فقط در 28.3% از موارد مدخل کانال دوم کشف شد اما پس از گسترش حفره دسترسی با استفاده از یک فرز روند به میزان 41.7% به تعداد کانال های پیدا شده قبلی اضافه شد. آنها در نهایت با قطع ریشه از محل انشعاب ریشه ها 21.7% از کانال ها را کشف نمودند. کانال های اضافی در ریشه مزیوباکال در 58.3% موارد تیپ II و در 33.3% موارد تیپ III بودند و از 60 نمونه مورد مطالعه تنها 8.3% دندان ها یک کانال داشتند. آنها نتیجه گیری نمودند که دندان مولر اول بالا در بیشتر موارد دارای 4 کانال می باشد و ممکن است در کمتر از 10% موارد دارای 3 کانال باشد (34).
Alavi و همکارانش در سال 2002 در مطالعه ای به بررسی مورفولوژی ریشه و کانال دندانی در دندان های مولر ماگزیلا در جمعیت Thai پرداختند. آنها این مطالعه را بر روی 268 دندان انجام دادند. آنها با تزریق جوهر هندی به داخل سیستم کانالی دندان و سپس دمینرالیزه کردن دندان ها به شمارش تعداد ریشه ها و مورفولوژی هر ریشه، تعداد کانال ریشه ای در هر ریشه، تعیین نوع مورفولوژی بر اساس تقسیم بندی Vertucci و شمارش کانال های اضافی پرداختند. آنها مشاهده نمودند که تمامی مولر های اول و دوم دارای 3 ریشه مجزا بودند. در حالی که مولر های سوم در نیمی از موارد دارای سه ریشه مجزا بودند و در بقیه موارد سه ریشه به هم پیوسته یا ریشه مخروطی داشتند. اکثر ریشه های دیستوباکال (1/98% – 100%) و پالاتال (100%) دارای کانال تیپ I بودند. بیش از نیمی از کانال های مزیوباکال در مولر اول (65%) و مولر دوم (56%) دارای 2 کانال بودند. بیشترین نوع مورفولوژی ریشه مزیوباکال در مولر اول از نوع IV بودند. نوع مورفولوژی این ریشه در مولر دوم بسیار متنوع بود و بیشترین تنوع در مولر سوم مشاهده شد. در 16% موارد کانال های اضافی مشاهده شد. آنها بر مبنای نتایج حاضل از مطاللعه خود بیان نمودند که ریشه مزیوباکال دارای بیشترین تنوع در مولر های ماگزیلا جمعیت Thai می باشد و در بیش از 50 درصد مولر های اول کانال مزیوباکال دوم وجود داشت (35).
Ng و همکارانش در سال 2001 به بررسی مورفولوژی ریشه و کانال دندانی در دندان های مولر ماگزیلا در جمعیت Burmese پرداختند. آنها از 90 دندان مولر اول، 77 مولر دوم و 72 مولر سوم در این مطالعه استفاده نمودند. در این مطالعه از رنگ آمیزی با جوهر هندی و دکلسیفیکاسیون دندان ها توسط اسید نیتریک 10% استفاده شد. آنها تعداد ریشه ها و موفولوژی هر یک، تعداد کانال ها در ریشه، تقسیم بندی Vertucci هر کانال ریشه ای و تعداد کانال های فرعی را ثبت نمودند. تمامی مولر های اول و دوم دارای سه ریشه مجزا بودند. در حالی که مولر های سوم در 25% دارای سه ریشه مجزا و در 31% موارد سه ریشه به هم چسبیده بودند و در بقیه موارد دارای اشکال دیگر اتصال ریشه ها به هم بودند. اکثر ریشه های پالاتال (100%) و دیستوباکال (96%) دارای یک کانال بوده و به تیپ I تقسیم شدند. مزیوباکال دو ریشه به ترتیب در 68%، 49% و 39% مولر های اول، دوم و سوم بودند. در این کانال تیپ II و IV شایعترین نوع مورفولوژی کانالی بودند. بیشتر ریشه ها در تمامی مولر ها دارای یک فورامن اپیکالی بودند. تنها در مولر سوم چهار فورامن اپیکالی هم مشاهده شد. کانال های لترای در یک سوم اپیکالی شایعتر بودند. بر مبنای نتایج مشاهده شده آنها نتیجه گیری نمودند که ریشه های مزیوباکال دندان های مولر اول و دوم ماگزیلا جمعیت Burmese در بیش از 50% موارد دارای کانال اضافی هستند. در حالی که ریشه های دیستوباکال و پالاتال عمدتا یک کانالی بودند (1).
Al Shalabi و همکارانش در سال 2000 به بررسی آناتومی کانال های ریشه ای در مولر های اول ودوم ماگزیلا بر روی جمعیت ایرلندی با استفاده از تکنیک شفاف سازی پرداختند. آنها 83 دندان مولر اول و 40 دندان مولر دوم ماگزیلا کشیده شده را دمینرالیزه نمودند و تعداد ریشه ها، شیوع چسبیدگی ریشه ها، موقعیت آناستوموز های بین کانالی و تعداد اپیکال فورامن ها را بررسی نمودند. 11% مولر های اول ماگزیلا و 43% مولر ها دوم ریشه های به هم چسبیده داشتند. کانال MB2 در 58% مولر های دوم و 78% مولر های اول مشاهده شد. 62% مولر های اول و نیمی از مولر های دوم دارای دو اپیکال فورامن بودند. یک ارتباط معنادار و معکوس میان سن و وجود آناستوموز های بین کانالی و نیز کانال های اضافی وجود داشت. آنها نتیجه گیری نمودند که در جمعیت مورد مطالعه درصد بالایی دارای MB2 بودند که شیوع آن و نیز شیوع آناستوموز ها با افزایش سن کاهش یافت (36).
Wein و همکارانش در سال 1999 در مطالعه ای به طبقه بندی انواع کانال ریشه ی مزیوباکال مولر اول ماگزیلا در جمعیت ژاپنی پرداختند. آنها در این مطالعه از 200 دندان مولر اول ماگزیلا استفاده نمودند. سپس ریشه های دیستوباکال و پالاتال برای سهولت در تعیین مورفولوژی بریده شدند. پیش از کار از هر دندان در دو جهت عکس رادیگرافی تهیه کردند. سپس هر دندان تا فایل 15 فایل شد و در حالتی که ورودی یک کانال دیگر یافت شد یک فایل 08 در آن قرار داده شد. سپس عکس پس از کار در همان دو جهت گرفته شد. آنها مشاهده نمودند که از 293 دندان وارد شده به مطالعه، 123 دندان (42%) تیپ II، 89 دندان (4/30%) تیپ III و 10 (4/3%) تیپ IV بودند. آنها اینگونه نتیجه گیری نمودند که شیوع کانال دوم در ریشه مزیوباکال در جمعیت ژاپنی مشابه سایر نژاد ها بالا می باشد (37).
Fogel و همکارانش در سال 1994 به بررسی شکل بندی ریشه مزیوباکال در دندان مولر اول ماگزیلا با استفاده از تلسکوپ جراحی، هد لامپ و یک تهیه حفره مدیفیه برای بررسی بر روی 208 دندان به صورت بالینی پرداختند. در 148 (2/71%) دندان ها ریشه مزیوباکال دارای دو کانال بود که در این میان 66 دندان (7/31%) دارای دو فورامن اپیکالی مجزا (تیپ III طبقه بندی Wein) و 82 دندان (4/39%) دارای دو کانال به هم چسبیده (تیپ II طبقه بندی Wein) بودند. در 60 دندان (9/28%) تنها یک کانال دندانی شناسایی شد (38).
(4-1) بیان مساله
هدف درمان ریشه دبریدمان کامل کانال ریشه ای و حذف کامل میکروارگانیسم ها و محصولات جانبی آن ها از سیستم کانال ریشه و سیل موثر سیستم کانال می باشد.این هدف بدون آگاهی کامل از مورفولوژی کانال ریشه ای بدست نخواهد آمد(1).
یکی از علل شایع شکست درمان ریشه غیر جراحی، عدم توانایی درمان موثر تمامی کانالهای ریشه است. مطالعات فراوانی در مورد مورفولوژی کانال ریشه در جمعیت های مختلف ارائه شده است که مسلما از اهمیت زیادی برای اندودنتیست ها و دندانپزشکان عمومی که خواهان انجام درمان های ریشه هستند، برخوردار است (34).
دندان های مولر اول و دوم ماگزیلا از شایعترین دندان هایی هستند که نیازمند درمان ریشه اند. همچنین این دندان ها دارای پیچیدگی های آناتومیکی فراوان در سیستم کانال ریشه خود می باشند(3).
تاکنون از روش های مختلفی برای بررسی تنوع مورفولوژی کانال های دندانی استفاده شده است. یکی از روشهای نسبتا جدید برای تعیین مورفولوژی کانال ریشه توموگرافی سه بعدی (CT) میباشد.Cone Beam Computed Tomography (CBCT) قادر به ایجاد اسکن سه بعدی از اسکلت ماگزیلو فاسیال از جمله دندان ها با مقدار قابل توجهی دوز کمتر اشعه نسبت به CT معمول میباشد. با استفاده از CBCT می توان تصاویری از مقاطع مختلف یک جسم در پلن های اگزیال، ساژیتال، و کرونال تهیه نمود که با بازسازی سه بعدی می تواند در تعیین مورفولوژی و سایر خصوصیات جسم کمک کننده باشد. علاوه بر آن، CBCT روشی غیر تهاجمی بوده و نمونه های مورد مطالعه سالم باقی می مانند(9و12).

Share