فواید و مضرات پیشگیری اجتماعی در جلوگیری از جرم حفاری

پیشگیری اجتماعی نیز همانند سایر انواع پیشگیری دارای نقاط ضعف و نقاط مثبتی است که با بررسی و مقایسه آنها می­توان به نتیجه قابل اعتمادتری از موفق بودن پیاده­سازی این نوع از پیشگیری رسید. به همین علت در ادامه فواید و مضرات پیشگیری اجتماعی از جرم حفاری و کاوش غیرمجاز مورد مطالعه و بررسی قرار خواهد گرفت.

الف: فواید پیشگیری اجتماعی از جرم حفاری و کاوش

1-انسان محوری

 

پیشگیری اجتماعی برخلاف پیشگیری وضعی که ابزار محور است با افراد بشر در ارتباط است و بجای استفاده از ابزار و وسایل در کاهش نرخ جرایم از افراد جامعه برای این کار کمک می­گیرد.

برخلاف پیشگیری وضعی، تدابیر پیشگیری اجتماعی به دنبال پیشگیری از جرم از طریق تحول اجتماعی به جای تغییر در محیط فیزیکی است . اقدامات پیشگیری اجتماعی ابزارهایی را برای کاهش رفتار مجرمانه از طریق تغییر شرایط اجتماعی برای جامعه فراهم می کند. هدف این پیشگیری تقویت الزامات عمومی، افزایش سطح کنترل اجتماعی و در نتیجه ممانعت از بزهکاری بالفعل یا بالقوه است[1].

پیشگیری اجتماعی نوعی پیشگیری انسان­محور است که برای انجام رسالت خود با آموزش به افراد جامعه از کودک تا کهنسال، از کمک همه آنها در پیشگیری از جرایم بهره می­گیرد. به این ترتیب مسئولیت پیشگیری از جرم نه فقط بر دوش پلیس و دستگاه قضایی، بلکه بر عهده تک تک افراد جامعه قرار می­گیرد. با نشان دادن ارزش میراث فرهنگی و آثار باستانی و تاریخی کشورمان به افراد، می­توانیم از کمک همه آنها در حفاظت از این میراث ارزشمند بهره بگیریم. این آموزش می­تواند به هر یک از راه­های ذکر شده در مطالب بالا صورت گیرد. آنچه که مهم است هدف از این آموزش می­باشد، و آن مشارکت همه افراد در سطح جامعه برای محافظت و نگهداری هر چه بهتر این آثار برای جلوگیری از غارت این سرمایه ملی است.

 

2-اثربخشی موثر و درازمدت

 

بر خلاف پیشگیری وضعی که تاثیر آن محدود به زمانی است که اقدامات این نوع از پیشگیری در حال انجام است پیشگیری اجتماعی از چنین شرایطی برخوردار نیست. در پیشگیری وضعی همانطور که گفته شد، تا زمانی می­توان به تاثیر آن در کاهش جرم امیدوار بود که اقدامات مربوط به آن در حال اعمال است و به محض قطع شدن هر گونه اقدام پیشگیری وضعی، بعید نیست که اثرات آن نیز از بین رفته و نرخ جرایم به میزان قبلی خود بازگردد. در حالی که از آنجایی که پیشگیری اجتماعی وابسته به فرد انسان و نه ابزار و وسایل خاصی است، این نوع از پیشگیری محدود به زمان استفاده از ابزار و اقدامات پیشگیری نیست و تا مدت­ها می­توان از فواید آن بهره­مند شد.

از آنجایی که پیشگیری اجتماعی با آموزش افراد جامعه آنها را از ارزش میراث فرهنگی مطلع می­کند و فرهنگ حفاظت از میراث ملی را در سطح جامعه گسترش می­دهد می­توان به ماندگار و همیشگی بودن اثرات این نوع پیشگیری امیدوار بود. زمانی که افراد از اهمیت حفظ آثار تاریخی خود و تاثیری که این آثار در حفظ هویت و فرهنگ یک ملت دارد مطلع شوند به صورت خودکار و بدون اعمال هیچ نیروی زوری به حمایت از این آثار اقدام خواهند کرد. ضمن اینکه با انتقال نسل به نسل این آموزش ها و ارزش­ها، می­توان به ماندگاری اثر این نوع از پیشگیری در حفظ میراث ملی کشور برای مدت­های طولانی امیدوار بود.

 

 

 

ب: مضرات پیشگیری اجتماعی از جرم حفاری و کاوش

1-اثربخشی دیرهنگام اقدامات پیشگیری اجتماعی

 

هرچند که پیشگیری اجتماعی از جرم اساسی­تر است لیکن مشاهده آثار و نتایج آن به مدت زمان کم و بیش طولانی نیاز دارد. ضمن اینکه با تغییر دولت سیاست­های پیشگیری از هر جرمی دستخوش تغییر شده و بسیاری از برنامه­ها به بهانه­های مختلفی بدون نتیجه رها می­شوند[2].

اقدامات و برنامه­هاى پیشگیرى اجتماعی براى این که اثر محسوسى بر کاهش آمار بزهکارى جامعه در زمینه جرایم علیه میراث فرهنگی و اصولاً هر نوع بزه دیگری داشته باشد باید قابل تسرى و اعمال در سطح وسیعى، نسبت به کلیه اطفال، نوجوانان، والدین، مربیان، و محله­ها باشد تا همه افراد در سطح جامعه بتوانند از این آموزش­ها بهره برند. در این صورت شناسایى اطفال، خانواده­ها و محله­ها و تهیه برنامه­هاى مناسب آنها و آزمایش این برنامه­ها در سطح کوچک قبل از تعمیم آن برکلیه موارد، نیاز به زمانى طولانى دارد. ضمن اینکه برخلاف پیشگیری وضعی که اثرات آن بلافاصله پس از اِعمال اقدامات این نوع پیشگیری محسوس و قابل ملاحظه است، در پیشگیری اجتماعی برای مشاهده نتیجه اقدامات صورت گرفته نیاز به صرف زمانی نسبتاً طولانی دارد.

پیشگیری از طریق آموزش آحاد جامعه، چاپ کتاب­هایی در زمینه حمایت از میراث فرهنگی، پیشگیری رشدمدار با تغییر محتوای کتاب درسی و سایر راهکارهای پیشگیری اجتماعی همگی جزو مواردی هستند که نتایج محسوس آنها تنها با گذشت زمان قابل مشاهده و سنجش است. لذا در این نوع از پیشگیری نباید امیدوار بود که بلافاصله پس از اِعمال اقدامات لازم، بتوان شاهد کاهش نرخ جرایم مربوط به میراث فرهنگی بود.

2-هزینه­بر بودن اقدامات پیشگیری اجتماعی از جرم حفاری و کاوش

 

براى اجراى برنامه­های مربوط به پیشگیری اجتماعی از بروز جرم حفاری و کاوش غیر مجاز در محوطه­های تاریخی و باستانی کشور باید دست به تربیت مربیان، جر­م­شناسان، روان­شناسان، متخصصان علوم تربیتى یعنى پرسنل تربیتى آموزش دیده زد که این امر نیز به نوبه خود نیاز به صرف زمان و در عین حال بودجه زیاد دارد. عملیاتى –اجرایى کردن این نوع پیشگیرى در سطح کلان مثلاً در سطح یک استان یا در سطح یک کشور امکانات مادى و نیروى آموزش دیده زیادى بسیار دارد[3]. چاپ کتاب و بروشورهایی جهت فرهنگ­سازی برای حفظ ارزش آثار باستانی، تربیت نیروهای متخصص و آموزش دیده جهت اشتغال در سازمان­های مردم­نهاد و آموزش همگانی به مردم و سایر اقدامات فرهنگی و اجتماعی جهت کاهش نرخ جرایم مربوط به میراث فرهنگی همگی نیاز به صرف بودجه و هزینه زیادی دارد، که البته در برابر تاثیر درازمدت و موثری که این نوع از پیشگیری می­تواند بر افراد جامعه و نرخ جرایم علیه میراث فرهنگی داشته باشد صرف چنین هزینه­ای معقول به نظر می­رسد.

[1] – محمدنسل، غلامرضا، پیشین، ص 57.

[2] – محمدنسل، غلامرضا، پیشین، ص 58.

[3] – چاله چاله، فرشید، «اصول و مبانی پیشگیری ازجرم»، مجله دادرسی، سال دوازدهم، شماره 68، خرداد و تیر 1387، ص 5.

 

                                                    .