در جهان غرب گرچه از لحاظ تئوری و نظری توان جنس مؤنث را در انجام انواع مشاغل و حرفه ها پذیرفته اند! اما در مقام عمل، عدم آمادگی و پذیرش کارفرمایان و صاحبان صنایع در خصوص فعالیت زنان به اثبات رسیده و نارضایتی بانوان از تبعیض های موجود در انتخاب مشاغل و دستمزد نسبت به مردان قابل شهود است.
صاحبنظران برای تبیین وضع نامساعد زنان از حیث اشتغال و تبعیض موجود درعدم پذیرش آن ها توسط کارفرمایان به عنوان نیروی کار فعال و ثابت به طرح سه نظریه پرداخته اند:
1-بازدهی پایین کار
به عقیده کارفرمایان، مسئولیت های خانوادگی، نیروی جسمانی ضعیف، عدم آموزش فنی، عدم حضور در ساعات طولانی و غیبت از کار به صورت طبیعی از بازدهی کار زنان می کاهد.
2-تجزیه بازار کار
برخی معتقدند دو نوع شغل کاملاً متمایز در بازار کار وجود دارد؛
مشاغل خاص و کلیدی با امکان توسعه و پیشرفت؛ در این گونه مشاغل نیاز به ثبات کارگر و عدم جابجایی او و صرف وقت کافی است و در مقابل لازم است کارفرماسرمایه گذاری نماید، اگرچه متحمل هزینه بالا جهت پرداخت دستمزد و تأمین امکانات آموزشی و رفاهی بیشتر شود، ولی لازم است وضعیت نسبتاً خوبی برای کارمند یا کارگر خود فراهم نماید. بنابراین کارفرما باید افرادی را انتخاب نماید که ثبات و وقت کافی دارند و قادرند سود محل کار خود را به شدت بالا برند.
دسته دوم مشاغل ثانویه است که از لحاظ اهمیت اجتماعی در درجه پایینتری قرار دارند، این مشاغل دارای امکانات محدود و مزد پایین هستند و جابجایی افراد در آن ها خللی به کار ایجاد نمی نماید، در این مشاغل مراجعه زنان به دلیل عدم پایداریشان بیشتر است زیرا آنان نمی توانند وقت ثابت و طولانی را به کار اختصاص دهند، بدین روی به دنبال حرفه هایی می روند که راحت تر جابجا شوند، گرچه دستمزدشان پایین و امکاناتشان محدود باشد. کارفرمایان نیز به دلیل صرف هزینه پایین در به خدمت گرفتن آن ها، رضایت بیشتری دارند. ضمن آن که در برخی مشاغل حضور جنس مؤنث سطح سود را بالا می برد، مانند نقش زنان در برانگیختن مصرف گرایی اشخاص که اثر بسزایی دارد، لذا صاحبان سرمایه به گزینش آن ها در مشاغل ثانویه می پردازند.
3-توجه به تبعیض جنسیتی
عده ای دیگر بر این باورند که زنان به دلیل ضعف جسمانی و فکری در همه مراحل فردی و جمعی تحت تبعیت مردان هستند و مجبورند شغل حقیر خانه داری و مراقبت از فرزندان را بر عهده گیرند! و به دنبال فعالیت های اجتماعی نروند و اگر فعالیتی در جامعه داشته باشند،نوعاً منعکس کننده نقششان در خانه است. مشاغلی مانند نظافت، معلمی و پرستاری ..این نظریه زنان را فاقد استقلال و استعداد لازم در فعالیت هایی اجتماعی سود آفرین دانسته وتربیت و پرورش فرزندان را در بردارنده جایگاه ارزشی والای اجتماعی نمی داند.
بنابراین در جهان غرب ارزش فعالیت با ملاک های مادی سنجیده می شود و معیار گزینش اشخاص میزان سود و زیان تولیدات وی است. کارفرمایان در مشاغل حساس و مهم برای حفظ ثبات منافع کار و افزایش سود سازمان و جلوگیری از زیان های احتمالی به گزینش مردان یا زنانی با وقت آزاد روی می آورند. در مقابل برخی از زنان نیز در جوامع پیشرفته به علت تقویت گرایش منفعت طلبی حاضرند به رغم از دست دادن کانون خانواده یا ضعف نقش آن ها در خانه به مناصب بالای اجتماعی برسند و خود را از حقارت خانه و خانه داری نجات داده به منافع برترمادی دست یابند! اما متأسفانه در بدو ورود به جامعه با تبعیض جنسی مواجه می شوند و برای نجات از این تبعیض خود را گرفتار در دام نظرات مختلف دفاع از حقوق زن می بینند و هر روز یک ندا و یک خواسته را مطرح می سازند. در حالی که در آئین اسلام، اهمیت کار و فعالیت با معیارهای مادی و میزان سود دهی سنجیده نمی شود، بلکه به اهداف معنوی بیش از مقاصد مادی توجه می گردد. اسلام کار و فعالیتی را با اهمیت می داند که افراد را به هدف والای قرب الهی و انسانیت نزدیک سازد و مسبب سرکوبی فطرت و غرایز شخص نشود. از طرف دیگرهمت والای زنان و مردان را در ساختن پیکره ی جامعه اسلامی مؤثر می داند و از این نکته غافل نمی ماند که خانواده سالم زیربنای ایجاد جامعه ای سالم و رو به کمال است. از این رو فرد در انتخاب شغل خود باید حدود خانواده را رعایت نماید. زنان نیز به عنوان نیمی از جامعه اسلامی، نقش هایی بر عهده دارند که عملکرد صحیح آن ها و همبستگی شان با سایر اعضاء موجب نیل به اهداف جامعه و دستیابی به سعادت و آسایش تمام افراد آن می شود. این مسئولیت ها بر اساس نقش اصلی آن ها در کانون خانواده اولویت بندی می گردد. بدین خاطر گاه فعالیت اجتماعی آن ها به عنوان شغل اولیه است و گاه همین وظیفه برای آن ها به صورت شغل ثانویهجلوه گر می شود. گرچه لازم است به این موضوع دقت گردد که در هیچ یک از موارد نباید از توجه آن ها به اهمیت نقش شان در خانواده یا جامعه کاسته شود.
از دیدگاه اسلام اصلی ترین و مهم ترین نقش زن پس از ازدواج قبول تعهدات همسری و مادری است، تعهدی که مرد نیز به عنوان همسر و پدر آن را بر عهده دارد. زن در نقش مادری تعلیم و پرورش انسان ها را که متعالی ترین اهداف انسانی است، متقبل می شود. مسئولیتی که با هیچ معیار مادی قابل ارزیابی و سنجش نیست. این نقش مهم و کلیدی نباید کم اهمیت قلمداد شود و با مشاغل سودزا و مادی مورد قیاس قرار گیرد، به طوری که زنان جهت کسب مناصب بالای اجتماعی یا منافع برتر مادی هسته اصلی خانواده را نابود سازند! بنابراین اسلام مخالف حضور زنان در جامعه نیست، بلکه ملاک ها و میزان هایی برای ورود به جامعه جهت رفاه حال اعضای آن وضع نموده است. بدین روی اشتغال اصلی بانوان کسب علوم مورد نیاز جهت تربیت فرزند بر مبنای دستورات الهی می باشد و پس از ورود فرزندان به صحنه جامعه(مدرسه) مادران که تربیت فرزندان را در نهایت دقت انجام داده اند، می توانند در ساعات غیبت او در خانه، به حضور در جامعه بپردازند و در به حرکت درآوردن چرخه زندگی مؤثر باشند. البته حمایت دولت ها در این میان بسیار مهم می باشد که زمینه حضور نیمه وقت بانوان را در کارهایی فراهم سازد که روحیه مادری آن ها را خدشه دار نسازد. ولی متأسفانه برخی از بانوان به دلیل ناآگاهی از ارزش و قداست وظایف خانوادگی و رسالت مادری و عدم شناخت مبانی دینی به دنبال اشتغال و کارهای اجتماعی بدون قید و بند هستند و هدفشان از تحصیلات به دست آوردن شغل و کاری برای کسب درآمد است و حاضرند که تن به هر کار و فعالیت اقتصادی و اجتماعی در خارج از منزل بدهند اگرچه درآمد ناچیزی داشته باشد و اشتغال را یک ارزش و کمال می دانند و کارها و وظایف همسری و مادری را نوعی تحجر و عقب ماندگی برای خود محسوب می کنند. در حالی که امروزه اندیشمندان و متفکران غربی به این نتیجه رسیده‏اند که فقط کار خارج از خانه مصداق اشتغال نیست، بلکه کار در منزل هم فعالیت اقتصادی و مصداق اشتغال است؛ اما کاری پنهان است که دستمزد ندارد. تا همین اواخر در بخش عظیمی از ادبیات جامعه شناختی، کار بدون دستمزد، به ویژه کار زنان در محیط خانه، هرگز مورد ملاحظه قرار نگرفته بود.در صورتی که چنین کاری برای اقتصاد به اندازه اشتغال مزدی ضرورت دارد.
بنابراین اسلام اصلی ترین و مهم ترین نقش زن پس از ازدواج را قبول تعهدات همسری و مادری می داند، تعهدی که مرد نیز به عنوان همسر و پدر آن را بر عهده دارد. زن در نقش مادری تعلیم و پرورش انسان ها را که متعالی ترین اهداف انسانی است، متقبل می شود. مسئولیتی که با هیچ معیار مادی قابل ارزیابی و سنجش نیست. این نقش مهم و کلیدی نباید کم اهمیت قلمداد شود و با مشاغل سودزا و مادی مورد قیاس قرار گیرد، به طوری که زنان جهت کسب مناصب بالای اجتماعی یا منافع برتر مادی هسته اصلی خانواده را نابود سازند!
بنابراین اسلام مخالف حضور زنان در جامعه نیست،وجود نمونه های تاریخی فراوان از فعالیت های اقتصادی و اجتماعی زنان در قالب مشاغل مختلف نشانه تأیید کتاب و سنت برحضور پاک و دور از اختلاط بانوان در صحنه های اجتماعی و در قالب اشتغال یا تأمین نیازهای مشروع فردی و اجتماعی است. البته در این مورد فرقی بین زن و مرد نیست، بلکه آن چه مهم است، لزوم رعایت قوانین برای هر دو آن ها می باشد. در تأیید مطالب ارائه شده به ذکر نمونه های اجمالی از اشتغال زنان در عهد رسول خدا صلی الله علیه و آله پرداخته می شود، تا بتوان با رجوع محققانه و اندیشه ورزانه به متون اسلامی و تاریخ اسلام به ترسیم چهره ای از حضور زنان در مسائل اجتماعی دست یافت. اینک به برخی از این فعالیت ها در صدر اسلام اشاره می شود که عبارتند از:
مشارکت اجتماعی و اقتصادی زنان در صدر اسلام
اسلام احیاء کننده حقوق تمام انسان ها به خصوص زنان می باشد. دین اسلام در زمانی به وضع قوانین به نفع زنان پرداخت که زن از حداقل حقوق انسانی محروم بود و به عنوان شی‏ء با او رفتار می شد و حتی در سال 586 میلادی کنفرانسی در فرانسه برای بررسی این موضوع منعقد شد که آیا زن بشر است یا نه و در نهایت به این نتیجه رسیدند که زن بشری است که فقط برای خدمت به مردان خلق شده است. پس از ظهور اسلام ، تغییرات وسیعی در همه ارکان جامعه پدید آمد که یکی از این تغییرات ارزش دادن به زنان و احترام به هویت انسانی و جنسی او بود . در اسلام از نظر حقوق انسانی میان زن و مرد مساوات برقرار است و هیچ گونه امتیازی برای مردان نسبت به زنان به واسطه جنسیت(نه وظایف) آن ها در نظر گرفته نشده است. دین مبین اسلام ضمن پذیرفتن حضور اقتصادی زنان در جامعه و تاکید بر حق مالکیت آنان، از مردان خواسته تا تأمین مالی آنها را برعهده بگیرند تا بانوان بتوانند با خیالی آسوده به مسئولیت های خود در منزل بپردازند. براین اساس، زن نیازی به کار خارج از خانه ندارد و اشتغال برای او یک عمل انتخابی و اختیاری است. از نظر اسلام وی مجبور نیست برای خود یا خانواده‏اش کار کند و نفقه دادن از ناحیه مرد به زن واجب شرعی است. از نظر اسلام، زنان می توانند آزادانه زندگی نمایند یا هر شغل مشروعی را که بخواهند، انتخاب کنند و آن ها حق دارند، در صورت تمایل علاوه بر نقش های خانوادگی، همسری و مادری به نقش های اجتماعی و فعالیت های اقتصادی نیز بپردازند. اما این نقش ها نباید به نقش های اصلی زنان که همسری و مادری است، آسیب وارد کند . آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در این باره می فرمایند :” اسلام با کار کردن زن موافق است، بلکه کار را تا آن جا که مزاحم با شغل اساسی و مهم ترین شغل او، یعنی تربیت فرزند و حفظ خانواده نباشد، شاید لازم هم می داند. یک کشور نمی تواند از نیروی کار زنان در عرصه های مختلف بی نیاز باشد. اما این کار نباید با کرامت و ارزش معنوی و انسانی زن منافات داشته باشد . . .” از طرفی خانه داری از وظایف الزامی زن نیست، بلکه وی به صورت داوطلبانه و از روی احساس مشارکت در زندگی زناشویی به فعالیت در منزل می پردازد.
در دیدگاه اسلام زن و مرد در میدان های کار و تلاش و مسائل اقتصادی حق مشارکت داشته و از لحاظ تصرفات مالی وحقوقی از موقعیتی مساوی برخوردارند. اسلام محرومیتی برای افراد در زندگی اجتماعی براساس جنسیتشان قائل نیست. آن ها می توانند در ساختن جامعه، شرکت فعال نمایند، اما به شرط آن که اعمال خود را مطابق با قوانین و مقرارت خاصی قرار دهند و موجبات سلب آزادی و آسایش دیگران نشوند. بانوان به عنوان سازندگان جامعه از این مشارکت محروم نیستند. آن ها در خانه و خارج از آن می توانند کمک های مؤثری به جامعه داشته باشند.
آیات قرآن کریم نشان دهنده حضور اجتماعی زنان در کانون زندگی انبیاء علیهم السلام است با توجه به این که انبیاء مجریان دستورات الهی در بین خانواده و جامعه خود می باشند، لذا حضور زنان آن ها، در جامعه بیانگر آن است که بانوان همواره به طور مستقل«وَ لَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْیَنَ وَجَدَ عَلَیْهِ أُمَّهً مِّنَ النَّاسِ یَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِن دُونِهِمُ امْرَأَتَینْ‏ِ تَذُودَانِ قَالَ مَا خَطْبُکُمَا . . » و با حفظ حریم« . . قَالَتَا لَا نَسْقِى حَتىَ‏ یُصْدِرَ الرِّعَاءُ . .» می توانند در صحنه اجتماع حضور یابند و برای امرار معاش خود و خانواده شان تلاش نمایند، ولی تن به ذلت ندهند و در زمانی که سرپرست خانواده نتواند تأمین زندگی نماید، «. . وَ أَبُونَا شَیْخٌ کَبِیر» زنان می توانند به کارهای سخت نیز تن درهند. «قالَتْ إِحْداهُما یا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ. . » البته حضور آن ها در جامعه باید همراه با تعفف و تحجب و با محوریت حیاء و نجابت« فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشِی عَلَى اسْتِحْیاءٍ …» است و لازم است قانون حامی آنان باشد تا برخی از مردان حقوق آن ها را نادیده نگیرند.
علاوه بر آیات قرآن کریم و حضور دختران شعیب علیه السلام در صحنه کار و فعالیت، وجود نمونه های تاریخی فراوان از فعالیت های اقتصادی و اجتماعی زنان در قالب مشاغل مختلف در صدر اسلام و تقریر پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به آن، بیانگر جواز اشتغال بانوان می باشد؛ از جمله این مشاغل می توان به موارد زیر اشاره نمود:
1-1-تجارت
«خدیجه » همسر رسول خدا صلی الله علیه و آله زنی دوراندیش، عاقبت نگر، ثروتمند و صاحب اموال بسیار، بانویی تاجر و باشرافت و ثروتمند بود که از دو شوهر قبل خود ثروتی هنگفت به ارث برده بود. ایشان مردانی را برای انجام کارهای تجاری خویش گماشته بود که عمالش در تمام جزیره العرب به این امر مشغول بودند. زمینه آشنایی این بانو با محمد امین صلی الله علیه و آله از همین طریق بود. ایشان وقتی سخنانی در باره امانت، صداقت و اخلاق محمد مصطفی صلی الله علیه و اله شنیدند، فردی را به سوی آن بزرگوار فرستاد تا از جانب ایشان به امر تجارت بپردازد. چنانچه راویان آورده اند:« ان السیده خدیجه کانت ترسل فی تجارتها الی الشام جماعه باجر معین و قبیل زواجها بالنبی ارسلت الیه لیذهب فی تجارتها. . .» یکی دیگر از بانوانی که به تجارت مشغول بود «‌قیله»می باشد که به ام بنی انمار مکنی معروف است. همو در انجام قوانین صحیح این فعالیت سؤالاتی را از پیامبر اکرم می پرسد و ایشان به او پاسخ می دهند. از جمله این که وی می گوید: پیغمبرصلی الله علیه و آله وارد مروه شد و می خواست عمره ای انجام دهد، وقتی که من از ورودش به آن جا خبردار شدم، به حضورش رفتم و مطلب خود را با حضرتش در میان گذاشته و گفتم: ای فرستاده خدا! من زنی هستم که به کار خرید و فروش مشغولم(تجارت می کنم) وقتی کالایی را می خرم، خیلی کمتر از آن چه قیمت واقعی آن است و باید بدهم، می پردازم. پس از آن پیوسته با چانه زدن اضافه می کنم تا به قیمت واقعی آن برسم و آن گاه که بخواهم کالایی را بفروشم بیش از آن چه قیمت دارد، به مشتری می گویم، سپس کم می کنم تا به اندازه ای که باید بفروشم، می فروشم . آیا این کار عیبی دارد ؟
پیامبرصلی الله علیه و آله فرمود: این کار را نکن، هر وقت خواستی چیزی بخری، همان قیمت واقعی آن را در مرحله اول بده، فروشنده اگر راضی شد، می دهد و اگر هم راضی نشد، نمی فروشد و هرگاه خواستی چیزی را بفروشی قیمت واقعی آن را در همان مرحله اول به مشتری بگو، خواست می خرد و نخواست می رود. بنابر روایت مذکورمشخص می شود که پیامبر اکرم وی را از تجارت نهی نفرمود. بلکه نحوه تجارت و مقررات آن را به او تعلیم می دهد.
1-2-عطر فروشی
یکی از مشاغل زنان در صدر اسلام عطر فروشی بود. حولاء یکی از زنان عطر فروش می باشد. از انس بن مالک است که زنی عطاره در مدینه بود که حولاء نامیده می شد.وی برای خاندان رسالت، عطر می آورد. زینب عطاره نیز شغلش فروش لوازم آرایش به زنان بود. همین شغل (عطر فروشی)را ملیکه ام سائب دختر اقرع ثقیفه و اسماء دختر مُخَرِّبه تیمیمی مکنی به ام جلاسنیز داشتند.
1-3-شبانی

                                                    .