رشته حقوق

فعالیت جسمانی

دانلود پایان نامه

تصویر 4-22:باب بیست و نهم، اندر اندیشه کردن از دشمن، مأخذ: کتاب قابوسنامه
تصویر 4-23: باب نهم، اندر ترتیب پیری و جوانی، مأخذ: کتاب قابوسنامه
(4-1-6): سیمای پیکره های انسانی
آن چه که بیش از هر عنصر دیگری در نقاشی های کتاب قابوسنامه به چشم می خورد، وجود پیکره های انسانی و توجه خاصی است که تصویرگر یا تصویرگران این کتاب بدان ها داشته اند. به طوری که تصویری در این کتاب نمی بینیم که عاری از نمایش پیکره های انسانی باشد و این نکته به متن کتاب برمی گردد چرا که در هیچ یک از حکایات کتاب، حضور آدمی کمرنگ نیست و یا غیبت ندارد. «در اصل کتاب براساس بینشی انسان گرایانه و براساس طرح آدابی برای بهتر زیستن در جمع آدمیان تدوین شده است، لذا توجه به انسان و رفتار و منش انسانی او از عمده اهداف نویسنده می باشد. سیمای آدمی در نقاشی های این کتاب از ویژگی های عامی پیروی می کند که می توان آن ها را یک یک بر شمرد. صراحت بیان و تجسم در پیکره ها گویاست. تصویرگر با ساده ترین خط ها و به کار گیری توان های بالقوه این عنصر مهم بیانی به ترسیم سیمای آدمیانش که از اقشار و طبقات مختلف جامعه بوده و دارای احساسات و افکار متنوعی در متن حکایات هستند، پرداخته است. قامت کشیده آدمیان و دستانی که به سادگی در حرکت و جنبشند و به جهات گوناگون اشاره دارند با پاهایی استوار، محکم و پایدار که از زیر جامه های بلندشان بیرون زده است، ایستاده اند. تزلزلی در آن ها دیده نمی شود و اگر هم خم شده اند و یا سر به پایین برده اند، از سر رفتاری بزرگ منشانه است که مکرّر در متن کتاب بدان پند داده شده است» (محبّی،1384: 108). به هر حال برای ترسیم سیمای پیکره های انسانی می بایست وجوهی از آن را به طور مجزا بیان کرد مانند نمایش چهره، حرکات دست ها و اشارات انگشتان و نوع پوشش افراد که در این مرحله به توصیف آن ها در تصاویر این کتاب و سابقه تاریخی این نقش ها پرداخته می شود:
(4-1-6-1): نمایش و حالات چهره
در تصاویر قابوسنامه، ترسیم چهره ها را می توان به دو شیوه تقسیم بندی نمود: یکی چهره هایی با خطوط زاویه دار و در عین حال روان و دیگری رخساره هایی گرد تا حدی بیضوی که عمدتاً در شخصیت های زن به کار رفته اند. چهره ها به دو صورت نیم رخ و سه رخ ترسیم شده اند. چشمان درشت و نافذ با نگاه های دقیق و تیز در آن ها نشانده شده اند. ابرو و پلک ها دارای کشیدگی هستند تا حدی که در بعضی از چهره ها از صورت هم بیرون زده اند. بینی ها کشیده و متنوع هستند و در تشریح شخصیت های حکایات نقش مهمی ایفا کرده اند. دهان ها را عمداً با خطی باریک نشان داده اند ولی آن چنان ظریف نشانده شده اند که حالت و بیان های متنوعی از آن ها منتقل می شوند. دهان های باز با حالت های گوناگون نیز فراوان به چشم می خورند. محاسن به دو گونه ترسیم شده ند: یکی به صورت خطوط مارپیچ کوچک (مجعد) و دیگری به صورت نواری با خط های موازی مکرر. خطی در تمام چهره ها دیده می شود که هم می تواند سبیل تلقی شود و هم می شود آن را خط گونه به شمار آورد. خال بر روی گونه از مختصات تمامی چهره هاست که نوعی زیبایی زمانه خود بوده است. تنوع در پوشش سرها نیز به نوعی موقعیت اجتماعی افراد را بیان می کنند. نکته بارز در طراحی چهره ها این است که شخصیت پردازی در آن به گونه ای است که نمایش فردیت صریح است یعنی به خوبی می توان افراد طبقه پایین را از فرمانروایان و بزرگان و تاجران باز شناخت و این نشان دادن شخصیت افراد از ضروریات نقاشی های این کتاب است زیرا افکار و سلیقه های متفاوت اجتماعی و مکنونات احساسی و عقلی گوناگونی که در حکایات کتاب مطرح شده است، نمی تواند از توجه نقاش یا نقاشان آن دور نگه داشته شود. فرهنگ مسلط آن دوران نیز چنین روشی را اقتضا می کرده است (جدول4-1).
جدول 4-1: برخی از چهره های تصاویر کتاب قابوسنامه
شکل، حرکات و حالات چهره ها در تصاویر قابوسنامه
مأخذ: نگارنده
(4-1-6-2): حرکات دست ها و اشارات انگشتان
حرکات دست ها و اشارات انگشتان در تصاویر این کتاب نوعی ضرباهنگ و هماهنگی و هدایت بصری در تصاوی است که در کمتر نسخه هایی این چنین پر تأکید و فراوان به کار رفته است. با توجه به نحوه بیان حکایات و گفتگوهایی که در آن ها جاری است، حرکات دست ها و انگشتان به اصوات خاموشی بدل شده اند که نقاش به کمک آن ها مکالمه اشخاص را تجسم بخشیده است. تأثیر بصری این حرکات هنگامی بیشتر خواهد شد که در حین خواندن متن-که در کنار تصویر آمده است-به آن ها نگریسته شود. نکته دیگر این که حرکات دست ها و انگشتان خود به صورت نشانه هایی برای هدایت و تفهیم معنا و مفهوم نهفته در حکایات نیز به کار گرفته شده اند. در این جا باز هم توجه به حرکات دست ها و انگشتان را می توان در راستای جنبه های انسان گرایانه قابوسنامه که کتاب اندرز است بررسی کرد. بدین خاطر که انسان زنده و صاحب اختیار و اندیشه در رابطه با هم نوعان خود در اجتماع از فعالیت جسمانی بیشتری نیز برخوردار خواهد بود (محبّی،1384: 109)(جدول 4-2).
جدول 4-2: حالت کشیدگی انگشتان در تصاویر کتاب قابوسنامه
حرکات دست ها و انگشتان در تصاویر قابوسنامه
مأخذ: نگارنده
(4-1-7): نقش مایه های جانوری
آن چه که در تصاویر کتاب قابوسنامه از نقش مایه های جانوری مشاهده می شود نقش جانورانی مانند اسب، گوسفند و پرنده می باشد که تصویر اسب در رابطه با بازی چوگان از همه شناخته شده تر است و نقش پرنده و گوسفند محدودتر می باشد. اما در طراحی اسب می توان چنین اظهار داشت که تصویرگر، همانند نقش مایه های انسانی، نقش اسب را نیز تا بدان حد ساده کرده است که در نگاه اول حکایت از غیر حرفه ای بودن هنرمند در تصویرگری آن دارد و طرح کلی آن که نمایی از جلوه انتزاعی و غیر واقعی را به نمایش گذارده است که این مورد، باز هم بیانگر نوعی ویژگی بومیو محلی در طراحی حیوانات بوده است که بیش از همه در طراحی دم بارز می باشد. اما شایان ذکر است که نمایش حالات و حرکات اسب که بیش از همه با عقب و جلو گذاشتن پاهای آن مشخص است نمایشگر تلاش وافر هنرمند تصویر گر در طبیعی جلوه دادن نمایش این حیوان ارزنده به ویژه در بازی چوگان می باشد. علاوه بر این ها قابل توجه ترین بخش از ویژگی های طراحی اجزا و عناصر اسب ارتباط و هماهنگی هایی است که با طراحی اجزا و عناصر انسان دارد ویژگی هایی مانند طراحی موهای فر خورده و سفید رنگ برای یال اسب، طرح چشمان درشت و برجسته با ابرووانی کشیده تر از آن و طراحی ظریف و پر نقش اجزا و عناصر مربوط به آن مانند زین و لگام در مجموع تناسب خوش دستی ازطراحی این حیوان را در این کتاب به نمایش گذارده است. اما تصویر گوسفند تنها در حال غرق شدن ترسیم شده استکه آن هم به صورت تکه تکه تصاویری از دست و پا و سر گوسفند در آب نمایش داده شده است که خیلی قابل وصف کردن نیست ولی طرح پرنده با وجود محدود بودن بسیار واضح و خوشدست تصویرگری شده است چرا که با بال های رنگارنگ ترکیب زیبایی را به وجود آورده است (جدول4-3).

مطلب مشابه :  قوانین موضوعه

جدول 4-3: نقوش حیوانات در تصاویر کتاب قابوسنامه
بخش هایی از تصاویر قابوسنامه در نمایش نقش مایه های جانوری
مأخذ: نگارنده
(4-1-8): نوع پوشش افراد نقش شده در قابوسنامه
در تصاویر کتاب قابوسنامه به علت کم بودن عناصر محلی، نقش بیش ترین جایگاهش را در لباس افراد یافته است و یکی از مهم ترین عوامل تشخیص افراد از یکدیگر می باشد چون لباس هر فرد نقش متفاوت و مخصوص به خود را دارد بنابراین قبل از هر چیز بیان نوع پوشش افراد نقش شده در این کتاب ضرورت دارد که «شامل جامه های بلند بوده است که تا بالای پا را می پوشاند و بعضاً نیز بالاپوش های آستین کوتاهِ جلوباز بلند را شامل می شود. لازم به ذکر است که اکثر جامه های تصویر شده در کتاب، بسیار فاخرانه و مجلل هستند و با این که سراپای اشخاص را در بر گرفته اند اما با ظرافت خاصی رفتار و سکنات بزرگ منشانه ای را که شایسته چنین جامه هایی است را به تصویر در آورده است. در این رابطه این نکته حائز اهمیت است که لباس فاخر بر تن پوشاندن و انضباط در رفتار با آن پوشش، از اندرزهای پنهان و آشکار کتاب است. جنبه انسان گرایانه آن واضح است که در محیط اجتماعی و در تعامل با مردمان باید نهایت ادب، پاکیزگی و آراستگی ظاهر را رعایت نمود. این نکته در تمامی شخصیت های تصویر شده، آورده شده است تا جنبه تعلیمی آن تشدید گردد تا حدی که شخص طرار هم لباس آراسته و فاخر بر تن دارد» (همان : 109 و110).
(4-1-9): شرح نقش مایه های کتاب قابوسنامه
در تصاویر قابوسنامه بیش ترین چیزی که به دیده می نشیند نقش مایه هایی است که در جای جای تصاویر اعم از تن پوش ها و سرپوش ها، آثار معماری، و عناصر کاربردی مانند سریرها، فرش ها، پرده، زین و لگام اسب، کوزه ها و ظرف ها به کار رفته است تا جایی که حتی بافت آب و ابر و تنه درخت ها نیز از نوعی نقوش هندسی بهره مند شده اند. اما آن چه که تصاویر این کتاب را در زمینه کاربرد این نقش مایه ها از دیگر آثار هم دوره اش متمایز می کند فراوانی این نقوش بر روی پوشاک افراد می باشد و به دلیل این که بیش ترین موضوع متن این کتاب مربوط به اعمال انسانی می باشد و به تبع آن بیش ترین نقش مربوط به طراحی هیاکل انسانی است، فراوانی طرح انسان و نیز منقّش بودن تمامی پوشاک افراد، بیش از دیگر عناصر به دیده می نشیند لذا به دلیل تنوع نقش مایه های روی پوشاک و تکرّر این نقوش ابتدا به دسته بندی نقش مایه های به کار رفته در آن پرداخته می شود و تداوم کاربرد این نقش مایه ها را در دیگر آثار و عناصر تصاویر بررسی خواهیم کرد؛

مطلب مشابه :  دانشگاه شهید بهشتی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید