رشته حقوق

فرهنگ و جامعه

دانلود پایان نامه

همچنین حضرت على (ع) مى‏فرماید: «إذا ارتأیْتَ فافعلْ» (شیخ‌الاسلامی، 1385: ج 2/ 1043)؛ هر گاه نظر و تأمل کردى، عمل کن (یعنى در هر کارى نخست باید فکر کرد؛ آنگاه انجام داد). در جای دیگر میفرمایند: «لاخَیْرَ فی الْعَمَلِ اِلّا مَعَ الْعِلْمِ» (تیتمیآمدی، 1366: 1045)؛ هیچ خیری در کار و عمل نیست، مگر آنکه با علم و آگاهی توأم باشد.
لذا از منظر امام علی (ع)، علم و آگاهی است که باعث به نتیجه رسیدن کارها میباشد، زیرا هر کاری اگر بدون آگاهی انجام گیرد نه تنها بیاثر و قابل بهرهگیری نخواهد بود، بلکه هیچ خیری در چنین کارهایی نیست.
2-1-7-4. تناسب کار با شخص
با تحلیل سخنان حضرت در مورد مناسبات مورد نیاز در انجام کار، استنباط میگردد که یکی از مهمترین ملاکهای مدنظر ایشان، تناسب کار با عامل میباشد. ایشان میفرمایند: «فَلاَ تَحْمِلَنَّ عَلَى ظَهْرِکَ فَوْقَ طَاقَتِکَ»؛ بیش از تحمل خود، بار مسئولیتها بر دوش منه (نامه 31). و همچنین در جای دیگر میفرمایند: «لَقَدْ أَتْلَعُواأَعْنَاقَهُمْ إِلَى أَمْرٍ لَمْ یَکُونُوا أَهْلَهُ فَوُقِصُوا دوُنَهُ»؛ آنان برای کاری که در شأن آنها نبود سر برافراشتند و بیش از رسیدن به آن سرکوب شدند (همان، خطبه 219). و در مورد واگذاری امور به زنان میفرمایند: «وَ لاَ تُمَلِّکِ الْمَرْاءَهَ مِنْ اءَمْرِهَا مَا جَاوَزَ نَفْسَهَا، فَإِنَّ الْمَرْاءَهَ رَیْحَانَهٌ وَ لَیْسَتْ بِقَهْرَمَانَهٍ»؛ کاری که برتر از توانایی زن است به او وامگذار، که زن گل بهاری است نه پهلوانی سخت کوش (همان، نامه 31).
لذا یکی از توصیههای مؤکد حضرت برای بر عهده گرفتن کار این است که باید متناسب با ویژگیهای افراد باشد زیرا در غیر این صورت باعث هلاکت فرد میگردد.
2-1-7-5. داشتن وجدان کار
از جمله امور لازم و ضروری جهت انجام و پیشرفت در کارها داشتن وجدان کاری است، زیرا با بودن آن هر کسی در کار و حرفه‌اش موفق بوده و آن را خوب و درست به پایان میرساند. داشتن وجدان کاری موجب امنیت و آرامش میشود و صاحب کار نسبت به کارگر و مردم نسبت به صاحب کار اعتماد پیدا میکنند و در اثر آن کارها به نحو شایسته انجام میگردد (وزارت کار و امور اجتماعی،1381: 110). حضرت علی (ع) میفرماید: «وَ عَلَیْکَ بِالْصِّدْقِ فی جَمیعِ اُمُورِکَ تَنْجُوا مَعَ الْناجِحینَ غَداً» (محمودی، ج 1: 345)؛ بر تو باد به درستی و صداقت در تمام کارها و امور محوله، زیرا این امر موجب نجات تو خواهد شد.
حضرت در جای دیگر میفرمایند: «لَیْسَ مِنّا مَنْ غَشَّ مُسْلِماً اَوْ ضَرَّهُ اَوْ ما کَرَهُ» (متقیهندی، 1397: ج 4/ 60)؛ کسی که مسلمانی را فریب دهد یا به او ضرر رساند یا از در مکر و حیله وارد شود از ما نیست. وجدان کاری اقتضا میکند که انسان در هیچ کاری تقلب ننماید و به فرد دیگری ضرر نرساند و از در خدعه و مکر با کسی رفتار نکند، منافع عموم را در نظر بگیرد و تنها به سود شخصی خود فکر نکند.
2-1-7-6. در هنگام کار به یاد خدا بودن
یاد خدا، عامل بسیار موثری در انجام و پیشرفت کارها میباشد. امام علی (ع) به پیروانش میآموخت که کار و فعالیت را با نام خدا آغاز نموده و در حین اشتغال به آن نیز به یاد خدا باشند. یکی از روایاتی که از آن حضرت دراین‌باره نقل‌شده، روایت ذیل است: «السّوقُ دارُ سَهْوٍ وَ غَفْلَهٍ، فَمَنْ سَبَّحَ فیها تَسْبَیحهً کَتَبَ اللهُ لَهُ بِها اَلْفَ حَسَنَهٍ، وَ مَنْ قالَ: لاحَولَ وَ لاقُوَّهَ اِلا بِاللهِ کانَ فی جوارِ اللهِ حَتّی یَمْسی» (متقی هندی،1364: ج 4/28)؛ بازار محل فراموشی و غفلت است، پس هر کس در آن تسبیح گوید، هزاران حسنه برای او مینویسد، و هر که بگوید: لاحول و لاقوه الا بالله تا شب در پناه خداوند خواهد بود. در این روایت امیرالمؤمنین (ع) اهمیت و نتیجه یاد خدا بودن را هنگام کار و محل کسب یادآوری میفرماید و مردم را متوجه این امر میسازد که ذکر خدا و تسبیح او در محل کسب‌وکار و در هنگام انجام هر کاری دارای پاداشی درخور ارزش بوده و باعث ایجاد برکت در کسب‌وکار خواهد شد (وزارت کار و امور اجتماعی،1381: 151).
2-1-7-7. اخلاقمداری در کار
اخلاق کار، حوزهای از فرهنگ جامعه به شمار میرود که عقاید و ارزشهای مربوط به کار را در برمی‌گیرد و از قواعد کلی حاکم بر فرهنگ و جامعه تبعیت میکند (رجب‌زاده، 1376: 64). اخلاق کار، یعنی پذیرفتن مسئولیت در قبال کار روزانه و انجام آن به مناسبترین وجه ممکن. امام علی (ع) با علم به قرآن و سنت نبوی، در کلام گهربار خود به تشریح مبانی اخلاقگرایی در کار پرداختهاند.
از دیدگاه امام علی (ع) ارزش هر کار به اخلاقی بودنش است نه به زیادی آن. در حکمت نود و پنج نهجالبلاغه میفرمایند: «لایَقِلُّ عَمَلُ مَعَ التَقوی» هیچ عملی با تقوا کم محسوب نمیشود، و در ادامه میفرمایند: «وَ کَیفَ یَقِلُّ ما یَتَقَبَل» و چگونه کم به حساب آید چیزی که نزد خدا پذیرفته میشود؟
از نظر امام علی (ع)، کار اگر مرزها و حدود ارزشهای انسانی و الهی را محترم بشمارد، لازم و نوعی عبادت است. در این حالت است که کارگر، محبوب خدا خواهد بود. ایشان میفرماید: «اِنِّ الله عَزَوَجَل یُحِبُّ العَبد المُحتُرِفُ الاَمین» همانا خداوند، اهل حرفه و پیشه امانت‌دار را دوست دارد (کلینی، 1413: ج 5/113). تاکید بر تقوا، تعهد و امانت‌داری و … بیانگر نقش مهم و اساسی اخلاق در به ثمر رسیدن کار و تلاش است زیرا رعایت این اصول سعادت دنیا و آخرت انسان را فراهم میسازد (مشایخی پور،1390: 45). با تحلیل و بررسی سخنان حضرت، برخی از مؤلفه‌های اخلاق در کار عبارت‌اند از:
مشورت در کار: یکی از اساسیترین عناصر اخلاق کار، مشورت در کار جهت انجام مطلوبتر آن است. حضرت علی (ع) میفرمایند: «لایَستَغنِیَ العاقِلُ عَن المُشاوِره» (تیتمی آمدی، 1366: 190)؛ خردمند، از مشورت کردن بینیاز نیست. بدیهی است مشورت با افراد باید متناسب با دانش و تخصص آنان انجام شود. هرکسی صلاحیت مشاوره را ندارد. امام علی (ع) در سفارش‌هایشان به مالک اشتر نخعی، او را به مشورت بسیار با دانشمندان و حکیمان توصیه فرموده است (نامه/53).
کوچک نشمردن کار دیگران: از نظر اخلاقی، افراد نباید کار دیگران را کوچک شمرده و آن‌ها را مورد تحقیر قرار دهند، زیرا هر کاری دارای ارزش مربوط به خود میباشد و برای جامعه مفید و موثر است. امام علی (ع) نیز به کار هر شخصی اهمیت میدادند و آن را باارزش میدانستهاند و هیچ‌گاه کار کسی را کوچک نشمرده و با این روش موجب تقویت روحیه افراد میشدند. در بخشی از نامه حضرت به مالک آمده است: «ثُمَّ اعرِف لِکُلِّ امرِیٍ مِنهُم ما اَبلی، وَ لا تُقَصِّرنَّ بِهِ غایَۀِ بَلائِهَ!… وَ لا ضَعَۀُ امریٍ اِلی اَن تَستَصغِرَ مِن بَلائِهِ ما کانَ عَظیماً» (نامه 53)، وانگهی رنج و تلاش هر یک را عادلانه ارج بنه و به دیگری نسبت مده و در شناخت و بها دادن کوتاهی مکن. هرگز مباد که شرافت و شخصیت کسی تو را برانگیزد که کار و رنج خُردش را بزرگ بشماری یا گمنامی کسی برانگیزدت که کار بزرگ او را کوچک بینی.
بردباری در کار: یکی از لوازم موفقیت در کار بردباری و برقرار نمودن رابطه سالم با همکاران در مراتب و مراحل مختلف یک فعالیت جمعی است. در اصول کافی، به کسانی که در مرتبه بالاتری قرار دارند توصیه شده است که با همکاران خود صبور و بردبار باشند و با آن‌ها تندی نکنند (کلینی، 1413، ج 3: 322). برای ایجاد شرایط سالم و مناسب کار ضرورت دارد کسانی که صاحب قدرتند در هر مرتبه از مراتب قدرت از بهره‌برداری نفسانی از قدرت که نماد آن تضییع حق، و اعمال زور است بپرهیزند (همان: 215).
پای بندی به قراردادها و عهود: انسان ذاتاً وفاداری را دوست دارد و از پایبند بودن به تعهدات لذت می‌برد. پیامبر می‌فرمایند: «شرایط دینداری وفایبهعهد است» (مجلسی، 1404: ج 72 /198). در یک سازمان، برای تحقق اهداف سازمانی، باید فضایی به وجود آید که در آن اعتماد است. در سازمانی که کارمندان و مدیران به تعهدات خود وفادار و پای بند نیستند، بیاعتمادی و دروغ‌گویی رواج می‌یابد و در نتیجه باعث بی‌ثباتی، هرج‌ومرج، بینظمی، از بین رفتن اعتماد و … می‌شود.
تشکر و قدردانی: در یک نظام اداری اسلامی، باید، کارمندان و کارکنانی که به شایستگی کار می‌کنند، مورد تقدیر و تشکر قرار گیرند تا برای ادامه‌ی کار و خدمت، انگیزه پیدا کنند و با شوق بیشتر مشغول خدمت رسانی به مردم شوند و یا به آنان پست‌های حساس‌تر و مهم‌تر را واگذار کرد تا آن‌ها بتوانند قابلیت‌ها و توانمندی‌های خود را در انجام آن ارائه دهند. امام علی (ع) می‌فرمایند: «هرگز نیکوکار و بدکار در نظرت یکی نباشد، زیرا نیکوکاران در نیکوکاری بیرغبت می‌شوند و بدکاران در بدکاری تشویق می‌گردند، پس به هر کدام براساس کردارشان پاداش بده» (نامه/53).

مطلب مشابه :  ناخودآگاه جمعی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید