فخرالدین علی صفی

2- مهم‌ترین اندیشههای کلامی در دیوان جامی چیست؟
3- مشرب کلامی جامی در دیوان اشعار او چیست؟
1-4- روش تحقیق
این پژوهش از نوع بنیادی است که به روش کتابخانه‌ای و با استفاده از شیوۀ تحلیلی – توصیفی انجام می‌گیرد. به این صورت که پس از مطالعۀ مباحث علم کلام، ابیاتی را که در دیوان جامی با این مباحث منطبق است استخراج کرده سپس به طبقهبندی این مفاهیم خواهیم پرداخت و آنگاه با بررسی آن‌ها بر اساس طرح پایان‌نامه به نگارش فصل‌ها اقدام خواهد شد.

فصل دوم
بررسی زندگی و احوال جامی
2-1- زندگانی جامی
تذکره نویسان، تاریخ ولادت جامی را سال 817 ه.ق و تاریخ وفات وی را سال 898 ه.ق دانستهاند.
خود جامی در قصیدۀ «رشح بال به شرح‌حال» تاریخ ولادت خود را این‌گونه ذکر میکند:
به سال هشت سد و هفده ز هجرت نبوی ز اوج قلّــۀ پرواز گاه عــــزّ قـــــدم
که زد ز مکّه به یثرب سرادقات جلال
بدین حضیض هوان سست کردهام پروبال
سرانجام جامی در سپیده‌دم 18 محرم و به نقل گروهی در 17 محرم و در سن هشتادویک‌سالگی چشم از جهان فروبست. در روز وفات وی «سلطان حسین میرزا همراه با امیرعلی شیر نوایی و همۀ امرا و دانشیان و عامۀ مردم هرات جنازۀ او را تشییع کردند و به عیدگاه بردند و بر او نماز کردند و سپس به خیابان آوردند نزدیک مزار شیخ سعدالدین کاشغری به خاک سپردند و هم سلطان و هم وزیرش به یاد جامی مجالس تعزیه بر پا کردند».
جامی فرزند نظام‌الدّین احمد دشتی از سرشناسان جام بود. خاندان وی در اصل از اهالی دشت اصفهان بودهاند که در قرن هشتم هجری به دلیل حملات ترکان و ناآرامیهای آنجا، آن مکان را ترک کرده و به خراسان کوچ کردند و در جام اقامت گزیدند. ایام کودکی جامی تا قبل از چهارده‌سالگی در جام سپری شد.
در باب لقب شاعر باید بگوییم که «اغلب تذکره نویسان، نورالدّین یادکرده‌اند، درصورتی‌که لقب اصلی مولانا، به‌تصریح فخرالدین علی صفی در رشحات و عبدالغفور لاری در تکلمه و برخی دیگر از تاریخگزاران، عمادالدّین است».
در باب تخلّص شاعر باید بگوییم در شعر «جامی» تخلص میکرد و خود جامی دریک قطعه علّت برگزیدن آن را بیان کرده است:
مولدم جام و رشحۀ قلمم
جرعۀ جام شیخالاسلامی است
لاجـرم در جریدۀ اشـــعار
بدو معنی تخلّصم جامی اســت
یکی از القابی که به نادرست به این شاعر برجستۀ زبان و ادب فارسی اختصاص دادهاند لقب «خاتم الشعراء» است. این شهرت ادبی در هیچ‌یک از نگارشهای تاریخی و ادبی زمان جامی دیده نمیشود و وجود شاعران بزرگی چون: صائب تبریزی، کلیم کاشانی، طالب آملی در تاریخ ادبیات کلاسیک این شهرت ادبی را برای جامی حفظ نخواهد کرد. شاید یکی از دلایلی که این لقب به این شاعر زبان و ادب فارسی داده‌شده این باشد که تاریخ شعر فارسی در پایان قرن نهم به‌گونه‌ای پایان‌یافته تلقی میشده و چون جامی در پایان تاریخ شعر فارسی قرار میگرفت به این لقب مشهور شده بود. قول دیگر بر انتساب شاعر به این لقب این است که وی را خاتم‌الشعرای سبک عراقی دانستهاند.
عبدالرّحمن در طول زندگی خود همواره موردتوجه مردم و فرمانروایان و خواص مملکت و حتی ممالک هم‌جوار بوده است. قدر و منزلت او به‌قدری بود که حتی گاهی بزرگان و وزیران برای حصول درخواستهای خود از شفاعت جامی در نزد پادشاه استفاده میکردند.

                                                    .