یکی از مفاهیم مهم در ارتباط با یک تحقیق، موضوع روایی ابزار جمع آوری اطلاعات آن است. اطلاعات روایی مبین میزان قابلیت آزمون در تحصیل هدف های معین است. منظور از روایی این است که مقیاس و محتوای ابزار یا سوالات مندرج در ابزار دقیقا متغیرهای مورد مطالعه را بسنجند. بعبارتی مفهوم روایی مبتنی بر دو جنبه توأمان است: جنبه اول این که ابزار سنجه به صورتی طراحی نشده باشد که داده های مازاد بر اهداف تحقیق را گردآوری کند و جنبه دوم این که بخشی از داده های مورد نیاز تحقیق در محتوای ابزار تحقیق حذف نشده باشد (حافظ نیا، 1387). در مطالعات صورت گرفته بر انواع مختلفی از روایی تاکید شده است، منتهی عمده این مطالعات بر روایی ابزار تمرکز یافته اند. این در حالی است که ممکن است نوع نمونه گیری و شرایط نمونه تمام جنبه های مورد نظر از متغیرهای مورد مطالعه را پوشش ندهد و اصطلاحا ورودی های تحقیق را کانالیزه کند.
1-1-11-2-3) روایی مبتنی بر کیفیت نمونه گیری
برخی از محققین میزان تعمیم پذیری یافته ها را جزئی از روایی تحقیق می دانند. ایزاک و مایکل (1971) دو نوع روایی را برای تحقیقات تجربی نقل می کنند: روایی درونی و روایی بیرونی. «روایی درونی» اشاره به هشت نوع متغیر نامربوط دارد که عدم کنترل آن ها در طرح های تجربی موجب بروز اثراتی می شود که ممکن است با اثرات متغیرهای تجربی آمیخته شود (پیوست 5). روایی نوع دوم که از آن تعبیر به «روایی بیرونی» می شود معرف میزان تعمیم پذیری و «نمایندگی» یافته های تجربی می کنند. در واقع در روایی درونی محقق از خود می پرسد: آیا در این مورد معین و خاص عامل تجربی واقعا تفاوتی ایجاد کرده است؟ روایی بیرونی می پرسد: این اثر را به کدام یک از جوامع، محیط ها، متغیرهای تجربی و متغیرهای اندازه گیری می توان تعمیم داد؟ پیوست 5 روایی درونی و بیرونی و انواع آن را تشریح می کنذ.
2-1-11-2-3) روایی مبتنی بر ابزار( سنجه)
محققین متعددی این نوع از روایی را مدنظر قرار داده اند. تمرکز این نوع از روایی بر گویه های ابزار سنجش متغیرهای تحقیق است. این نوع روایی به سه دسته تقسیم می گردد: روایی محتوی، روایی معیار و روایی سازه.
روایی محتوی به این اشاره دارد که تا چه حد سوال های یک آزمون معرف محتوایی هستند که برای سنجش آن تهیه شده اند. هیچ گونه روش آماری برای تعیین ضریب روایی محتوایی وجود ندارد و محقق برای تشخیص این نوع روایی بایستی از قضاوت متخصصین و افراد خبره استفاده نماید (دانایی فرد و همکاران، 1387). روایی وابسته به ملاک وقتی ایجاد می شود که سنجه مورد نظر، افراد را بر اساس معیاری که انتظار پیش بینی آن ها می رود، متمایز سازد. این نوع روایی دو جنبه از ابزار را پوشش می دهد. جنبه اول شامل توانایی سنجه در تفکیک افراد مبتنی بر پیش بینی وضعیت عملکردی آتی آنان می گردد (روایی پیش بینی). آزمون های GRE که برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر از کارشناسی در بخشی کشورها همچون امریکا و کانادا گرفته می شود، نمونه ای از این آزمون ها هستند. این آزمون در زمان حال انجام می شود منتهی بر اساس ملاک هایی مبین استعداد و توانایی آتی فرد در تحصیل مقاطع بالاتر می باشد. جنبه دوم این نوع روایی، روایی همزمان است. این نوع روایی زمانی ایجاد می شود که یک سنجه (معمولا مقیاس دار) توانایی تفکیک افراد را مطابق با دنیای واقعی داشته باشد. آزمون های آئین نامه راهنمایی و رانندگی نمونه ای از آزمون های روا هستند که در آن نمادها و سنجه مقیاس-کوچک توانایی تفکیک افراد بر اساس مهارت های واقعی آنان در تشخیص و ادراک علائم دنیای واقعی رانندگی را دارند. روایی سازه (مفهوم) دلالت بر این دارد که نتایج بدست آمده از کاربرد سنجه ها تا چه حدی با تئوری هایی که آزمون بر اساس آن ها طراحی شده است، سازگاری دارد. این روایی از دو جنبه حائز اهمیت است. جنبه اول این نوع روایی، زمانی تحقق می یابد که نتایج (نمرات) بدست آمده از ابزار طراحی شده تحقیق با کاربرد ابزارهای موجود در تئوری های پیشین هماهنگ باشد و مورد تایید قرار گیرد. این جنبه از روایی سازه را روایی همگرا می نامند. جنبه دوم روایی سازه اندازه گیری می کند آیا کاربرد تجربی سنجه، همبستگی یک متغیر نامرتبط با متغیر تحقیق را (که بلحاظ نظری اثبات شده است) پایین نشان می دهد یا خیر. این جنبه از روایی را روایی تشخیصی (واگرایی) می نامیم. جدول 4-3 باختصار وضعیت ارزیابی انواع روایی در تحقیق حاضر را نشان می دهد.
ماهیت ارزیابی روایی نوع روایی وضعیت ارزیابی در تحقیق توضیحات
روایی مبتنی بر نمونه روایی درونی (8 مورد) عدم شمول با توجه به این که در تحقیق حاضر اندازه نمونه برابر با اندازه جامعه است، تحقیق حاضر از شمولیت این نوع ارزیابی روایی خارج است.
روایی بیرونی (4 مورد) عدم شمول
روایی مبتنی بر سنجه روایی محتوا ( ارزیابی آن توسط افراد خبره انجام شده است.
روایی وابسته به معیار روایی پیش بینی ( ماهیت تحقیق ارائه مدلی برای ارزیابی آمادگی سازمان در آینده است. بعبارتی عوامل حیاتی موفقیت و وضعیت فعلی آن ها؛ نمایی از وضعیت آتی سازمان (میزان آمادگی سازمان) در پیاده سازی ERP است.
روایی همزمان عدم شمول ملاک دیگری خارج از عوامل حیاتی موفقیت (موضوع فعلی تحقیق) در جهت تطبیق ارزیابی روایی نوع همزمان وجود ندارد.
روایی سازه عدم شمول با توجه به این که تحقیق حاضر مبتنی بر ارائه یک رویکرد و چارچوب مفهومی خود-ساخته جدید می باشد، در تئوری های موجود مدل یا سنجه های هماهنگ با این مدل جهت ارزیابی روایی سازه وجود ندارد.
جدول 4-3) ارزیابی وضعیت انواع روایی تحقیق
برای ارزیابی روایی محتوی مدل، پرسشنامه شماره 1، بین 10 نفر از افراد خبره دانشگاهی و صنعت ERP توزیع و پس از تکمیل جمع آوری شد. این پرسشنامه از پرسشنامه پیشنهادی مهرگان و زالی (1385) در ارزیابی روایی محتوی، اقتباس شده است. نتایج بدست آمده در جدول 5-3 نمایش داده شده است.
همانگونه که در جدول 5-3 نمایش داده شده است، روایی محتوای مدل در حد بالایی قرار دارد و حتی از نظر پوشش عوامل حیاتی موفقیتِ درگیر در پروژه پیاده سازی؛ تمامی خبرگان اذعان داشته اند که نمی توان عامل حیاتی ای را یافت که در ابعاد مدل پیشنهادی (اجزاء هر یک از ابعاد مدل) قابل طبقه بندی نباشد (متعلق به شق دیگری از ابعاد «تصمیمی گیری و برنامه ریزی» و «انواع مخاطرات ممکنه» است).
اجزاء روایی محتوی
ابعاد مدل قدرت اجزاء هر یک از ابعاد مدل
در سنجش مفهوم قدرت اجزاء هر یک از ابعاد مدل در اندازه گیری تمام جنبه های مفهوم وضعیت همپوشانی اجزاء هر یک از ابعاد مدل (سؤال معکوس) امکان عدم پوشش برخی از متغیرهای تحقیق (عوامل حیاتی موفقیت)
بعد اول)
جایگاه تصمیم سازی و برنامه ریزی 2/4 4 2/2 3/2
بعد دوم)

                                                    .