عملکرد اقتصادی

عملکرد اقتصادی

1-26- میوه
میوه کنجد به شکل کپسول بوده، رنگ کپسول ها از سبز تا ارغوانی تیره مشاهده شده است و ترتیب رسیدگی یا بلوغ کپسول ها از پایین به بالا می باشد. به هنگام رسیدگی انتهای کپسول ها باز شده سبب ریزش دانه ها و نهایتا افت محصول می گردد. ویژگی اخیر مربوط به واریته است و تحقیقات متعددی در راستای نیل به ارقام مقاوم به ریزش صورت گرفته است. هر کپسول محتوی 50 تا 100 دانه بوده و دارای قطر 5/2 تا 5/0 سانتی متر و طول 8 تا 5/2 سانتی متر می باشد.
1-27- دانه
محصول نهایی کنجد بذر دانه روغنی آن است که در کپسول های بالغ شده بسته به شرایط محیطی و ویژگی های ارثی به تعداد 50 تا 100 دانه یا بیشتر موجود است. رنگ دانه ها از سفید، قهربایی، قهوه ای متمایل به قرمز متفاوت است. وزن هزار دانه بین 2 تا 4 گرم بوده و بذر آن با توجه به شرایط محیطی و نوع رقم دارای 45 تا 62 درصد روغن می باشد. 10 تا 20 درصد وزن دانه را پوست آن تشکیل می دهد. رنگ دانه، مزه، طعم و مقدار فیبر موجود در بذر در همه مربوط به پوست دانه است که رنگ آن از سفید تا قهوه ای متغییر است. تیپ های دانه سفید معمولا پوست بیشتری دارند.
1-28- تراکم کاشت
به منظور به دست آوردن عملکرد بالا و کیفیت مطلوب، تعیین فاصله کاشت مناسب می تواند یک ویژگی مهم در برنامه های زراعی باشد . عملکرد دانه ، حاصل رقابت برون و درون بوته ای برای عوامل محیطی رشد است و حد اکثر عملکرد در واحد سطح هنگامی حاصل می شود که این رقابت ها به حداقل رسیده و گیاه بتواند از عوامل رشد موجود ، حداکثر استفاده را به عمل آورد (کوچکی و سرمدنیا، 1376). لذا حداکثر بهره برداری از عوامل لازم جهت رشد گیاه وقتی حاصل می شود که جمعیت گیاهی ، حداکثر فشار را بر تمام عوامل تولید وارد کند ، در نتیجه ، افراد جامعه گیاهی به علت رقابت بین بوته ها تحت تنش نسبتاً شدید قرار می گیرند (دونالد و دیلی، 1982). لذا در زمانی که حاصل خیزی خاک زیاد است ، بایستی تعداد بوته در واحد سطح را در مقایسه با ضعیف بودن حاصل خیزی خاک ، بیشتر در نظر گرفت (تانگ و کیگفا، 2000) در صورتی که عملکرد اقتصادی فقط شامل عملکرد دانه مح صول باشد بایستی فاصله کاشت مناسبی را انتخاب نمود که فراتر از آن به علت تراکم زیاد بوته، مواد فتوسنتزی به جای رشد دانه ، بیشتر ص رف رشد رویشی یا تنفس گیاه می شود (هاجی کریستودولو، 1991).
تراکم کاشت نیز اثرات بسیار زیادی بر عملکرد محصول در گیاهان دارویی دارد و مانند سایر تکنیکهای مدیریت کشاورزی با اهمیت میباشد. هدف از فاصله گذاری مناسب میان بوته ها آن است که ترکیبی مناسب از عوامل محیطی(آب، اقلیم، نور و خاک) برای حصول حداکثر عملکرد با کیفیت مطلوب تامین شود. از طرف دیگر، برای انجام عملیات داشت فضای کافی فراهم شود تا کیفیت محصول مطلوبتر گردد (کراک، 1999).
پاپری مقدم فرد (1378) تاثیر سه کود نیتروژن 0، 60 و 90 کیلوگرم در هکتار و سه سطح تراکم 10، 6/16 و 25 بوته در مترمربع بر عملکرد و اجزای عملکرد دو رقم کنجد بررسی و گزارش کرد افزایش نیتروژن به صورتمعنی داری باعث افزایش ارتفاع بوته، تعداد کپسول در بوته، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی میشود و همچنین افزایش تراکم از 10 به 25 بوته در متر مربع باعث افزایش عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و کاهش تعداد کپسول و شاخه در بوته می شود ولی تاثیری بر وزن هزار دانه و ارتفاع بوته ندارد .
بابایی ابرقویی (1381) در بررسی اثر سه سطح کود نیتروژن صفر، 60 و 120 کیلوگرم در هکتار و چهار سطح تراکم 6/16، 8/20، 33 و 6/41 بوته در متر مربع روس دو رقم کنجد گزارش کرد با افزایش تراکم بوته وزن هزاردانه، تعداد شاخه فرعی و کپسول در بوته کاهش و عملکردهای دانه و بیولوژیکی به صورت معنی داری افزایش می یابد و همچنین افزایش نیتروژن باعث افزایش تعداد کپسول و تعداد شاخه های فرعی در بوته، عملکردهای دانه و بیولوژیکی می شود ولی بر وزن هزاردانه و شاخص برداشت تاثیری ندارد. بهدانی و راشد (1377) تاثیر رقم و تراکم بوته بر عملکرد و اجزای عملکرد سه رقم کنجد ر ا در چهار سطح تراکم 20، 30، 40 و 50 بوته در متر مربع بررسی و گزارش کرده اند. به طوری که با افزایش تراکم بوته تعداد شاخه های فرعی و تعداد کپسول در بوته به صورت معنی داری کاهش و عملکرد دانه افزایش می یابد، ولی وزن هزار دانه تحت تاثیر تراکم بوته نگرفت. کامل و همکاران (1983) در بررسی اثر تراکم بوته بر عملکرد و اجزای آن گزارش کرده اند که بیشترین عملکرد دانه کنجد در تراکم 50 بوته در متر مربع به دست می آید. غفلتی و رحیمیان (1376) در بررسی چهار سطح تراکم 15، 5/27، 40 و 5/52 بوته در متر مربع بر عملکرد و اجزاء آن در چهار رقم کنجد گزارش کرده اند با افزایش تراکم بوته شاخص برداشت، تعداد شاخه های فرعی و تعداد کپسول در بوته به صورت معنی داری کاهش می یابد، ولی بر وزن هزار دانه و تعداد دانه در کپسول تاثیری ندارد.
نتایج مطالعات بهروز و همکاران (1388) بر روی کنجد شنان داد که اثر تراکم بوته روی عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، تعداد کپسول در بوته، تعداد شاخه و ارتفاع گیاه معنی دار بود، بیشترین عملکرد دانه با 1912 کیلوگرم در هکتار در تراکم 40 بوته در متر مربع به دست آمد. اثرات متقابل بین تراکم بوته و تقسیط نیتروژن خالص نشان داد که بیشترین عملکرد دانه با متوسط 2044 کیلوگرم در هکتار در تراکم 40 بوته در متر مربع با مصرف تقسیط شده نیتروژن به صورت 50-50-50 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص در سه مرحله به دست آمد.
افزایش تعداد بوته در واحد سطح تا حدود معینی سبب افزایش عملکرد گیاهان زراعی میگردد، ولی فراتر از آن ممکن است حتی باعث کاهش عملکرد گردد . شارما و همکاران (1998) گزارش کردند که بین تراکم های ٣٠٠ تا ۶٠٠ هزار بوته در هکتار کنجد اختلاف معنیداری در عملکرد دانه به وجود نیامد. بلاسوبرامانیان و همکاران (1996) نشان دادند که شاخهدهی در کنجد در تراکمهای کم بوته افزایش یافت، ولی تعداد کپسول در بوته کاهش یافت. غفلتی (1373) در خراسان دریافت که با افزایش تراکم بوته از ١۵٠ به ۵٢٠ هزار بوته در هکتار عملکرد دانه کنجد نیز افزایش یافت.
پاپری مقدم فرو و بحرانی (1384) تراکم بوته نیز روی عملکرد دانه، عملکرد بیولژیک، شاخص برد اشت و تعداد کپسول در بوته، تاثیر معنی داری داشت با افزایش میزان کود نیتروژنه و تراکم بوته عملکرد دانه افرایش یافت، به نحوی که بیشترین عملکرد دانه کیلوگرم در هکتار و شاخص برداشت در رقم زرقان با مصرف ٩٠ کیلوگرم نیتروژن و ٢۵ بوته در هکتار به دست آمد و بین ۶٠ و ٩٠ کیلوگرم کود نیتروژن اختلاف معنی داری وجود نداشت.
رضوانی مقدم و همکاران (1381) در بررسی خصوصیات مورفولوژیک، عملکرد دانه و روغن کنجد در تراکم های مختلف بوته و فواصل مختلف آبیاری تیمارهای مختلف تراکم تاثیر معنی داری بر کلیه صفات مورد مطالعه بجز ارتفاع بوته، وزن هزاردانه و درصد روغن داشت.
افزایش تراکم کاشت در برنج موجب افزایش تولید محصول می شود که تحت چنین شرایطی ، پنجه کمتری در کپه تولید می شود (ورقارا و همکاران، 1988). بلوچ و همکاران (2002) علت افزایش عملکرد دانه برنج در تراکم کاشت بالا را به زیادتر شدن تعداد خوشه در واحد سطح ذکر کردند. حمید السلام و الطاف حسین (2002) گزارش کردند که تعداد پنجه و پنجه های مؤثر در کپه ، در آرایش کاشت 15*25 سانتی متر مربع نسبت به 10*15دو برابر شد ، ولی برای تعداد دانه در خوشه ، بر عکس بوده است. همچنین با افزایش تراکم کاشت ، به علت رقابت بیشتر بین بوته ها، بر تعداد خوشه چه های پر نشده در خوشه افزوده می شود (فلاح آملی، 1384).
فصل دوم: مواد و روش ها
آزمایش مزرعهای در سال زراعی 1388 در مرزرعهای واقع در روستای باغدریق در شهرستان خوی واقع در 2 کیلومتری شمال این شهرستان اجرا شد. ارتفاع این منطقه از سطح دریا 1307 متر و طول و عرض جغرافیایی به ترتیب 45 درجه و 25 دقیقه شرقی و 37 درجه و 57 دقیقه شمالی است. به استناد آمار 36 ساله میانگین بارندگی سالیانه 296 میلیمتر و میانگین دمای سالیانه 13 درجه سلسیوس بوده است.
2-1-1- مشخصات خاک محل آزمایش
جهت تعیین برخی از خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک قبل از انجام آزمایش، نمونه خاک مزرعه جهت تجزیه به آزمایشگاه خاکشناسی ارسال گردید، که نتایج حاصل از تجزیه شیمیایی و فیزیکی خاک در جدول زیر درج گردیده است.
جدول 2-1- مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک محل آزمایش
عمق نمونهبردای خاک (cm)
درصد رطوبت وزنی (%)
وزن مخصوص ظاهری خاک (gr/cm 2)

Share