. نسخۀ مورد استفاده در این پژوهش با این مشخصات است:
ـ ابی‌عبدالله یاقوت بن عبدالله الحموی، معجم البلدان (تهران: مکتبه اسدی، 1965).
. این اثر با این مشخصات ترجمه و انتشار یافته است: ابوالفداء، تقویم‌ البلدان، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی (تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1349).
احمد بن نجیب بکران، جهان‌نامه، به کوشش محمدامین ریاحی (تهران: ابن سینا، 1342).
. سیدی علی کاتبی، مرآت الممالک، ترجمۀ محمود تفضلی و علی گنجه‌لی (تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1355).
. از این کتاب دو تصحیح رایج مورد استفاده قرار گرفته‌اند:
ـ حمدالله مستوفی قزوینی، نزهه ‌القلوب، تصحیح گای لیسترانج (لیدن: بریل، 1915). افست و چاپ در ایران؛ تهران: دنیای کتاب، 1362.
ـ حمدالله بن ابی‌بکر محمد بن نصر مستوفی قزوینی، نزهه ‌القلوب، به کوشش سیدمحمد دبیرسیاقی (قزوین: حدیث امروز، 1381).
. شهاب‌الدین عبدالله خوافی مشهور به حافظ‌ابرو، جغرافیای حافظ‌ابرو، تصحیح صادق سجادی (تهران: دفتر نشر میراث مکتوب و انتشارات بنیان، 1375).
. زکریا بن محمد بن محمود قزوینی، آثار البلاد و اخبار العباد، ترجمه جهانگیرمیرزا قاجار، تصحیح میرهاشم محدث (تهران: امیرکبیر، 1373).
. و. و. بارتولد، ترکستان‌نامه، 2 جلد، ترجمۀ کریم کشاورز (تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1352).
. Encycolopadia of Islam
. از آن میان است: غز، اسماعیلیه، ابومسلم، بیهقی، بلعمی، برمکیان، جیهانی، آل‌برهان، چغانیان، بخارا، فرغانه، بدخشان، اخسیکث و… .
. و. و. بارتولد، تذکرۀ جغرافیای تاریخی ایران، ترجمۀ حمزه سردادور (تهران: توس، چاپ سوم، 1386).
. همو، گزیدۀ مقالات تحقیقی، ترجمۀ کریم کشاورز (تهران: امیرکبیر، 1359). بخش نخست این اثر (ص1-90) با عنوان «جغرافیای تاریخی» به گستره جغرافیایی خراسان و ماوراءالنهر می‌پردازد.
. چنان‌که در توصیف ساخت اسکندریه‌های دورۀ اسکندر و سلوکیان بیان خواهد شد اسکندریه‌ای که در شرقی‌ترین بخش‌های ایران و در کناره‌های سیحون بنا نهاده شد به نام اسکندریۀ اقصی خوانده می‌شده است و مقدسی اگرچه از کناره‌های مدیترانه سفر خود را آغاز کرد، اما بخش‌های شمالی افریقا تا قلمرو سامانیان در خراسان را پیمود.
. بیشتر چنین سفر‌هایی به دلیل نیاز‌های حکومتی امیران یا دستگاه خلافت از اوضاع شهرها، مناسبات، نظام اداری، امور تجارتی و… انجام گرفته است. برای آگاهی از نمونه‌هایی چند، ر.ک: احمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد (ابن‌فضلان)، سفرنامه، ترجمۀ ابوالفضل طباطبایی (تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1345)، مقدمه مترجم ص اَ- یح.
برای آگاهی بیشتر دربارۀ سفرنامۀ ابن‌فضلان، ر.ک: کراچکوفسکی، تاریخ نوشته‌های جغرافیایی در جهان اسلامی، ص 149.
. ابودلف مسعر بن المهلهل الخزرجی، سفرنامۀ ابودلف در ایران، تصحیح ولادیمیر مینورسکی، ترجمه سید ابوالفضل طباطبایی (تهران: زوار، 1354). برای آگاهی بیشتر درباره سفرنامه ابودلف و برداشت‌های جغرافیایی از آن، ر.ک: 150ـ153.
. ابومعین ناصر بن خسرو قبادیانی مروزی، سفرنامه، به کوشش محمد دبیرسیاقی (تهران: زوار، چاپ ششم، 1375).
. برای آگاهی بیشتر، ر.ک: ناصرخسرو، سفرنامه، مقدمه مصحح؛ کراچکوفسکی، تاریخ‌نوشته‌های جغرافیایی در جهان اسلامی، ص 209ـ211.

                                                    .