شکل (3-2) فرایند تحلیل در روش‏شناسی فرکلاف(فرکلاف، 1379: 172)
در روشتحلیل گفتمان، متون با توجه به اهداف تحقیق از سه جنبه قابل بررسی است: از حیث مضامین، روابط، و فاعلان اجتماعی. مضامین دال بر ویژگی‏هایی از متن است که نشان دهنده نمایی تجربه تولید‏کننده متن از جهان طبیعی یا اجتماعی است، روابط معطوف به ویژگی‏هایی است که در متن، دال بر روابط اجتماعی(ارزش رابطه ای) و بازتاب الگویی از روابط اجتماعی است. فاعلان ناظر بر ویژگی‏هایی از متن است که دال بر هویت فاعلان اجتماعی(ارزش بیانی) است(فرکلاف، 1379:172).
3-4- سئوالات تحقیق
بنابراین سؤال اصلی این پژوهش عبارت است از:
دال بازنشستگی در گفتمان‏های جمهوری اسلامی چگونه بازنمایی شده است وهر کدام از گفتمان‏هاچه آینده‏های بدیلی را برمی‏سازند؟
در راستای سوال اصلی، سوالات فرعی زیر مدنظر است:
1. دال بازنشستگی در قوانین برنامه توسعهو مصوبات مجلس شورای اسلامی (بعد از انقلاب) چگونه بازنمایی شده است؟
2. گفتمان‏هاچه آینده‏های بدیلی را برمی‏سازند؟
3-5-اصطلاحات روش‏شناسی تحلیل گفتمان
3-5-1- دال و مدلول
دو مفهوم دال و مدلول در نظریه لاکلاو و موفه نقش کلیدی دارد. دال‏ها، اشخاص، مفاهیم، عبارات، و نماد‏های انتزاعی یا حقیقی هستند که در چهارچوب‏های گفتمانی خاص، بر معانی خاص دلالت می‏کنند. معنا و مصداقی که یک دال بر آن دلالت می‏کند، مدلول نامیده می‏شود. مدلول نشانه‏ای است که ما با دیدن آن، دال مورد نظر برایمان معنا می‏شود(کسرایی و پوزش شیرازی، 1388: 363). مثلاً وجود فرصت‏های برابر برای دسترسی به اشتغال، یک علامت، نشانه، و به اصطلاح یک مدلول است که ما را به دال عدالت توزیعی رهنمون می‏سازد.
3-5-2- دال مرکزی
دال مرکزی، نشانه برجسته‏ای است که دیگر نشانه‏ها در سایه آن منظم مفصل‏بندی شده و انسجام معنایی کل گفتمان را حفظ می‏کنند(سلطانی، 1387:7).
3-5-3- دال شناور
درگفتمان‏های مختلف، دال شناورنشانه‏ای است که بر سر انتخاب معنای آن، رقابت وجود دارد زیرا، دال شناور بر روی انتخاب معانی گوناگون باز بوده و هر گفتمانی تلاش می‏کند تا به شیوه‏ای خاص، معنایی سازگار با خود را برای آن انتخاب کند(یورگنسن، 1389: 60). دال شناور در نزد لاکلاو و موفه دالی است که در حقیقت مدلول آن شناور است و گروه‏های مختلف برای انتساب مدلول به آن با هم رقابت می‏کنند. از این‏رو، عرصه سیاسی و اجتماعی در واقع عرصه کش‏مکش و نزاع میان دال‏های شناور است. مفهوم دال‏های شناور به این واقعیت اشاره دارد که دال‏های معین در بسترهای مختلف معانی مختلفی دارند(صفری شالی،1392: 152)
3-5-4- مفصل‏بندی
مفهوم مفصل‏بندی، عبارتت از کنشی است که رابطه را میان عناصر گوناگون ایجادمی‏کند به گونه‏ای که هویت آنها در اثر این کنش تغییر می‏کند. به عبارت دیگر، هویت یک گفتمان از طریق رابطه‏ای که میان عناصر گوناگون به وجود می‏آید، شکل می‏گیرد. لاکلاو و موفه، گفتمان رابه مثابه یک کلیت معنادار قلمداد می‏کنند، لذا به واسطه مفصل‏بندی در این فرایند، عناصر تشکیل‏دهنده، هویت فردی خود را فرو می‏گذارند تا به مثابه کلیتی از یک ساختار به حساب آیند(حسینی زاده، پیشین:198).
3-5-5- شناسایی فضای تخاصم یا غیریت
اولین گام برای تحلیل در چهارچوب نظریه لاکلاو و موفه، شناسایی دو گفتمان متخاصم استو یا دو گفتمانی که با هم رابطه‏ای غیریت‏سازانه برقرار کرده‏اند. گفتمان همواره به واسطه دشمن یا دیگری متمایز، هویت پیدا می‏کنند ونظام معنایی خود را بر اساس آن تنظیم می‏کنند(سلطانی، 1383).

                                                    .