رشته حقوق

شرایط اختراع درقوانین ایران

دانلود پایان نامه

شرایط اختراع

گفتار نخست : درقوانین ایران 

برای اینکه اختراع را بتوان در مراکز و سازمانهای صنعتی به ثبت رساند و آن را به جامعه ارائه داد ، قانونگذار شرایطی را پیش بینی نموده که این شرایط را می توان به دو دسته شرایط ماهوی و شکلی تقسیم بندی نمود :

الف ) شرایط ماهوی

برای شرایط ماهوی سه ویژگی را بر شمرده اند که عبارتنداز : جدید بودن[1] ، ابتکاری بودن[2] و کاربرد صنعتی داشتن[3] .

الف – 1 ) جدید بودن (تازگی داشتن) :

« منظور ازجدید بودن اختراع این است که اطلاعات مربوط به موضوع اختراع قبل از تاریخ تقاضای ثبت برای جامعه و یا حداقل بخشی از آن اعلان و افشاء نشده باشد ».[4] « با اعلان و افشای اطلاعات مربوط به اختراع به نحوی که یک فرد متخصص، بالقوه توان اعمال واجرای آن اختراع را داشته باشد وصف تازگی اختراع زائل می شود و غیر قابل حمایت خواهدبود ».[5] با این وصف دو وجه برای اختراع پیش بینی می شود : اول اینکه عدم فاش قبل از ثبت اختراع نباید صورت پذیرد دوم اینکه نباید به واسطه حق اختراع جامعه را  از آنچه بدان در دسترس داشته باشد ، محروم نمود و آن را منحصر به شخص واحد نمود . « در حقوق ایران ، چنانچه از مواد 26 و 27 و 37 بر می آید ، مقصود از جدید بودن ، افشاء نشدن اختراع قبل از تاریخ تقاضای ثبت آن است و الا اگر منظور قانونگذار را به صورت دیگری تفسیرکنیم ، اولاً : قید ابتکاری و جدید بودن در ماده 27  همان قانون و درست یک ماده بعد از آن که قانونگذار قید جدید بودن اختراع را شرط دانسته ، امری زائد محسوب خواهد شد و ثانیاً : ابتکاری بودن اختراع صرف نظر از ذکر آن در ماده 27  مذکوره از امور ذاتی و اصلی مفهوم اختراع است و موضوعی که فاقد ابتکار و تازگی باشد اختراع  نامیده  نمی شود ».[6] در ماده 27 که به بیان شرایط ثبت اختراع پرداخته است در بند 2 آن به جدید بودن پرداخته و بیان می کند : « کشف هر وسیله جدید یا اعمال وسایل موجود به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول صنعتی یا فلاحتی ».  در تبصره ماده 37 نیز تاکید بر این دارد که اختراع باید جدید باشد . در این تبصره مقرر شده  است : « هر اختراع یا هرتکمیل اختراع موجودی که قبل از تاریخ تقاضای ثبت خواه در ایران و خواه در خارجه در نوشتجات یا نشریات که در دسترس عموم است شرح و یا نقشه آن منتشر شده و یا به مورد عمل یا استفاده گذارده شده باشد اختراع جدید محسوب می گردد ».

ماده 2 قانون ثبت اختراعات ، طرحهای صنعتی و علایم تجاری هم اختراعی راقابل ثبت     می داند که حاوی ابتکار جدید باشد . بر اساس همین ماده « ابتکار جدید عبارت است از آنچه که در فن یا صنعت قبلی[7] وجود نداشته و برای دارنده مهارت عادی در فن مذکور معلوم و آشکار نباشد ».

قانون حمایت از حقوق پدید آورندگان نرم افزارهای رایانه ای در ماده 2 اشعار می دارد :     «در صورت وجود شرایط قانون ثبت علائم و اختراعات ، نرم افزار به عنوان اختراع شناخته می شود ». علت حمایت قانون از نرم افزارها ابتکاری بودن و کاربرد های صنعتی است که از آنها نام برده می شود .

« علت اینکه قانونگذار شرط جدید بودن را در اختراعات مطرح نموده این است که اولاً : از انحصاری کردن معلومات و موضوعاتی که در دسترس عموم قرار دارند جلوگیری گردد . زیرا انحصاری کردن این موضوعات سبب می شود که مردم از دست یابی به آنها محروم شوند . ثانیا : مخترعین تلاش و فعالیت های خود را صرف ابداعات و نوآوری هایی نمایند که قبلاً در دسترس عموم نبوده و واقعاً جدید تلقی گردد . ثالثاً : با تعیین شرط جدید بودن برای فعالیت اختراعی ، سرمایه های انسانی و مادی به جهتی سوق داده می شود که واقعاً جدید بوده و بتواند در جهت توسعه اقتصادی کشورها نقش داشته باشد».[8]

الف -1) جدید بودن و تازگی داشتن

بند ( ه ) ماده 4 به نکته ای اشاره نموده و آن عبارت است از اینکه فن یا صنعت قبلی عبارت از هر چیزی که در نقطه ای از جهان … مستفاد از این بند آنچه مشخص می شود این که باید تازگی را در معیار محدوده مکانی مشخص شود . بطور کلی برای اینکه معین شود اختراع در چه محدوده مکانی قرار گرفته است ، سه محدوده را برای آن منظور نموده اند .

الف 1 ) تازگی محلی ( سرزمینی )

« منظور از تازگی محلی این است که استفاده قبلی از اختراع و دسترسی به اطلاعات و جزئیات مربوط به آن صرفاٌ در کشور مورد در خواست ثبت ، سبب نفی تازگی اختراع می شود . در این نوع از تازگی با هدف تشویق و حمایت از صنایع داخلی ، تازگی به قلمرو داخلی محدود شده است ؛ یعنی اختراع تنها کافی است که در سطح داخلی کشورها تازگی داشته باشد و افشای اطلاعات مربوط به آن و یا استفاده از آن در خارج از مرزهای داخلی هیچگونه خللی به وصف تازگی و اختراع وارد نمی کند ».[9]

الف 2 ) تازگی مطلق

« منظور از تازگی مطلق آن است که موضوع اختراع نباید در هیچ نقطه ای از جهان مورد استفاده قرار گرفته و یا به هر نحوی افشا شده باشد . در حال حاضر تمایل قانونگداران به پذیرش اصل تازگی مطلق و کنار گذاشتن تازگی سرزمینی یا محلی است . بنابر این نظریه ، اختراع بایستی در سطح جهان تازگی داشته باشد و افشای آن به هر وسیله و یا استفاده از آن به  هر نحوی در هر نقطه ای از جهان موجب زایل شدن وصف تازگی اختراع خواهد شد . امری که با توجه به افزایش روز افزون وسایل ارتباطی و انعکاس سریع اطلاعات مربوط به هر نوع اختراعی شیوه ای مناسب بوده و در نتیجه تا حدودی مانع سوء استفاده فرصت طلبان در سایر نقا ط جهان خواهد شد ».[10]

در قوانین ایران هم در  قانون ثبت علائم واختراعات1310 و هم قانون جدید 1386 به این مهم تاکید داشته اند و اصل تازگی مطلق را مورد پذیرش قرار داده اند . در تبصره ماده 37 قانون ثبت علائم مقرر شده است : هر اختراع یا هر تکمیل اختراع موجودی که قبل از تاریخ تقاضای ثبت خواه در ایران وخواه در خارجه در نوشتجات یا نشرباتی که در دسترس عموم است شرح و یا نقشه آن منتشر شده و یا به مورد عمل یا استفاده گذارده شده باشد اختراع جدید محسوب می شود .

الف 3 ) تازگی نسبی

تعدادی ازکشورها از این نظام پیروی کرده اند که از جمله آنها  هند، ژاپن وکانادا می باشد .   « در تازگی نسبی ، در خصوص انتشار موضوع اختراع و استفاده از آن قائل به تفکیک شده اند و تنها در ارزیابی انتشار و افشای اسناد بررسی در سطح جهانی مورد توجه قرار می گیرد ؛  به عبارتی دیگر در این زمینه تازگی مطلق مبنا قرار گرفته لیکن در خصوص استفاده از اختراع قائل به نظام تازگی محلی بوده و معتقدند که استفاده از اختراع تنها زمانی زائل کننده وصف تازگی اختراع خواهد بود که در قلمرو داخلی کشور اتفاق افتاده باشد و استفاده قبلی آن در سایر کشورها  موجب زوال وصف تازگی اختراع نمی شود . بدین ترتیب  تازگی نسبی بدین معنا خواهد بود که استفاده قبلی اختراع درکشور مورد درخواست ثبت آن و وجود انتشاراتی در همان زمینه در هر نقطه ای از جهان موجب بی اعتباری وصف تازگی اختراع می شود .

 

زوال تازگی

طبیعتا ٌ همیشه نمی توان یک اختراع را تازه به حساب آورد و در قوانین زمانی برای آن     پیش بینی شده است . در دو مورد تازگی اختراع پایان یافته تلقی می شود :

الف) هنگامی که اطلاعات مربوط به اختراع در دسترس عموم قرار گرفته به نحوی که هر شخص می تواند با بکارگیری اطلاعات حاصله ، مجدداً به خلق آن شی بپردازد . نحوه افشاء و انتشار و چگونگی حصول آن توسط اشخاص مهم نیست بلکه مهم این است که اطلاعات فوق در دسترس عموم قرار گرفته است و شرط تازگی را از اختراع زائل نماید .

« البته صرف اطلاع عموم از وجود اختراع به معنای  نفی تازه بودن آن نیست بلکه باید شخص یا اشخاص مطلع با آگاهی از نحوه عملکرد اختراع ، آن را با توجه به نوع کاربرد آن در صنعت مورد استفاده قرار  دهند ».[11]

ب ) استفاده از اختراع قبل از تاریخ تقاضا یا در مواردی حق تقدم قبل از تاریخ حق تقدم است : از دیگر مواردی است که می توان برای زوال تازگی از اختراع ، بر شمرد . « استفاده از اختراع قبل از تاریخ تقاضا یا در مواردی حق تقدم قبل از تاریخ حق تقدم است. بنابراین اگر قبل از تاریخ تقاضای ثبت اختراع یا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم ، اختراع ادعایی مورد عمل و یا استفاده قرار گرفته باشد ، شرط تازگی اختراع از بین رفته و در نتیجه اختراع ویژگی و شرایط خود را برای ثبت از دست خواهد داد ».[12]

زوال وصف تازگی در تبصره ماده 37 قانون ثبت علائم و اختراعات مقرر شده است . در این ماده تصریح شده است : « هر اختراع یا هر تکمیل اختراع موجودی که قبل از تقاضای ثبت خواه در ایران و خواه در خارجه در نوشتجات یا نشریاتی که در دسترس عموم است شرح و یا نقشه آن منتشر شده و با به مورد عمل یا  استفاده گذارده شده باشد اختراع جدید محسوب نمی گردد ».

بنابراین در مرحله اول خود مخترع است که باید اطلاعات اختراع خود را به صورت محرمانه حفظ نموده و آن را از دسترس دیگران خارج نماید. بی شک افراد بی شماری در جوامع مختلف به دنبال مطامع منفعت طلبانه خویش بوده و برای رسیدن به اهداف شوم اقتصادی خود ، از هیچ کاری ابا نخواهند نمود اما در مرحله دوم دولتها نیز با وضع قوانین مستحکم تر وپیشگیرانه در این راه همراه خوبی برای مخترعین خواهند بود.

بر اساس بند ( ه ) ماده 4 قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری ، هر چیزی که در نقطه ای از جهان از طریق انتشار کتبی یا شفاهی یا از طریق استفاده عملی و یا هر طریق دیگر قبل از تقاضا و یا در موارد حق تقدم ناشی از اظهار نامه ثبت اختراع ، افشاء شده باشد را نمی توان به عنوان اختراع تلقی نمود. قابل ذکر است افشای اطلاعات بنابر قوانین ایران نباید در هیچ نقطه ای از جهان صورت پذیرفته باشد . ضمن اینکه باید توجه داشت که ایران دارای شرط تازگی مطلق می باشد .

 

استثنائات وارد بر زوال تازگی

الف) مهلت ارفاقی : مهلت ارفاقی مربوط به مواردی است که اقلامی که حاوی طرح هستند قبل از تسلیم تقاضا نامه فروخته شوند ، در نمایشگاه تجاری به نمایش گذارده شوند ، یا در یک کاتالوگ ، بروشور یا  آگهی تبلیغاتی منتشر شوند . طی این دوره ، می توانید محصول خود را در بازار بفروشید بدون اینکه جدید بودن آن از بین برود و کماکان تقاضای ثبت آنرا تسلیم کنید.

در قانون1310 در باره مهلت ارفاقی مقرره ای وجود ندارد اما در قانون ثبت اختراعات ، طرحهای صنعتی وعلائم تجاری در بند (ه) ماده 4 مقرر می دارد : « در صورتی که افشاء اختراع ظرف  مدت 6 ماه قبل از تاریخ تقاضا یا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم اختراع صورت گرفته باشد ، مانع ثبت نخواهد بود ». بنابر این بنظر می رسد مهلت ارفاقی استثنائی است برزوال تازگی اختراع. ماده 26 آیین‌نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری استفاده از مهلت ارفاقی مقرر در بند هـ ماده 4 قانون از جمله ناظر بر موارد زیر است :

1 – افشاء به دلیل یا در نتیجه سوء استفاده اشخاص ثالث یا ذی‌حق قبلی متقاضی انجام شده باشد؛

2 – افشاء در نتیجه شرکت در یک نمایشگاه رسمی باشد که در این فرض متقاضی باید گواهی شرکت در این نمایشگاه را که به تأیید مسئولان ذی‌ربط رسیده همراه با درج این مطلب که اختراع فقط در نمایشگاه مذکور به نمایش گذاشته شده است، ظرف 30 روز از تاریخ تسلیم اظهارنامه به مرجع ثبت تسلیم نماید.

تبصره : منظور از نمایشگاه رسمی نمایشگاهی‌است که توسط دولت یا ادارات ذی‌صلاح داخلی تشکیل می‌شود و یا توسط دولت یا اشخاص ذی‌صلاح در یک کشور عضو کنوانسیون پاریس و در سطح بین‌المللی برگزار می‌گردد. در فرض اخیر گواهی مسؤولان ذی‌ربط نمایشگاه رسمی باید به تأیید نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران رسیده باشد.

« افشای اختراع متقاضی یا ذیحق قبلی او ظرف مدت شش ماه قبل از تاریخ تقاضا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم موجب زوال تازگی اختراع نمی گردد . به عبارت دیگر ، اطلاق  مقرره هر نوع افشایی را توسط مخترع یا ذیحق قبلی در بر می گیرد . بنابر این حتی اگر افشای اختراع توسط خود مخترع یا ذیحق قبلی در نتیجه بی تجربگی و غیره هم باشد در حیطه استثنائات زوال تازگی قرار خواهد گرفت ».[13]

قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری از این ویزگی استفاده نموده که اجرای آن ، ساز و کارهای مناسب خود را می طلبد ، بر اساس آن مخترع می تواند حق تقدم خود را  شش ماه قبل از ثبت اختراع نیز محفوظ دارد .

در جهان دو سیستم اول ثبت[14] و اول اختراع[15] وجود دارد ، در سیستم اول ثبت که بر گرفته از حقوق اروپایی است ، حق مخترع از زمان ثبت اختراع محفوظ است ، درحالی که در سیستم اول اختراع  قبل از ثبت نیز یک مهلت ارفاقی سه تا دوازده ماهه را برای مخترع در نظر گرفته می شود . قانون فعلی با وجود قانون مصوب 1310 از این سیستم پیروی می کند.

ب ) ارائه اختراع در نمایشگاههای بین المللی : از دیگر استثنائات مترتب بر زوال تازگی ، ارائه اختراع در نمایشگاههای بین المللی است . این موضوع در قانون ثبت علائم و اختراعات و قانون ثبت اختراعات 1386 بصورت وضوح مطرح نگردیده است ، اما از آنجا که ایران از اعضای کنوانسیون پاریس محسوب می شود این  کنوانسیون درماده 11 مقرراتی را در این زمینه وضع نموده است . « کشورهای اتحادیه طبق مقررات و قوانین داخلی خود از اختراعات ، نمونه های اشیاء مصرفی ، طرحها و مدل های صنعتی و همچنین علائم صنعتی با تجارت که قابل صدور گواهینامه ثبت هستند و برای محصول در نمایشگاه های بین المللی رسمی        یا نمایشگاه هایی که در سرزمین یکی از آن کشورها تشکیل شده و از رسمیت آن شناخته شده عرضه می شود موافقت به حمایت موقت آن خواهند کرد ».[16]  بر این اساس شرایط زیر       می تواند این استثنا را بر زوال تازگی بوجود آورد :

1- کشورها  از مقررات و قوانین داخلی خود از اختراعات بهره ببرند .

2- اختراعاتی قابل ارائه باشند که قابلیت ثبت را داشته باشند .

3- در نمایشگاه های بین المللی به نمایش گذارده شوند .

4- حمایت از آنها موقت خواهد بود . بر اساس بند 2 ماده فوق حمایت موقت مهلت های مقرره در ماده 4 را اضافه نخواهد کرد .

چنانچه بعداٌ حق تقدم مورد ادعا قرار گیرد اداره صالح ثبت هر کشور می تواند ابتدای مهلت را از تاریخ ورود محصول به نمایشگاه احتساب کند .

« از آنجا  که ماده 9 قانون مدنی صراحت بر این دارد که مفاد معاهدات بین المللی که ایران به آن الحاق شده است در حکم قانون داخلی را دارا می باشد ، برای رفع هر گونه شبه ، ضروری به نظر می رسد که اطلاق قسمت اخیر بند (ه) ماده  4 قانون 1386 ، اختراعات نمایش داده شده در نمایشگاه های بین المللی را شامل گردیده و بنابر این می توان نتیجه گرفت که قانونگذار از روش دوم مذکور در فوق ، برای حمایت از اختراعات نمایش داده شده در نمایشگاه های بین المللی ، استفاده کرده اند که اقدامی مناسب به نظر می رسد ».[17]

 

ب ) ابتکاری بودن اختراع

اختراع باید علاوه بر نو بودن ارتقاء قابل توجهی را در حیطه خود موجب  شود ؛ بطوری که استنتاج آن توسط فردی با دانش متوسط در آن زمینه امری بدیهی محسوب نشود . به عبارت دیگر راه حل فنی را که اختراع برای حل مشکل پیشنهاد می کند باید نسبت به سایر راه     حل های احتمالی موجود ، مزیت قابل توجهی داشته باشد . در واقع اختراع باید بتواند در حیطه خود مشکلی را از مشکلات موجود که هنوز راه حلی ندارند ، حل نماید تا دارای گام ابتکاری باشد . « هر چند وصف ابتکاری بودن به عنوان شرط لازم به جهت حمایت از اختراعات ذکر گردیده است ، اما از آنجا که هیچ گونه محدودیت کمی در خصوص میزان خلاقیت و ابتکاری بودن یک اختراع تعیین نگردیده است ، لذا یک اختراع ممکن است بسیار ساده باشد ، لیکن بدیهی و معمولی تلقی  نشود ».[18]

 

معیار ابتکاری بودن اختراع

در قوانین مختلف برای ثبت اختراع ، دو روش را بکار گرفته اند : روش پیش آزمایی[19] و روش اعلامی . در روش پیش آزمایی ، ابتکاری بودن اختراع را با بکارگیری وسایل ، امکانات ، آزمایشات و تحقیقات گوناگون در مقایسه با اختراعاتی که درآن زمینه مسبوق به سابقه بوده است ، انجام می شود و در صورت محرز شدن اینکه موضوع مورد اختراع با اختراعات قبلی متفاوت باشد و صحت اختراع مورد تایید مجامع رسمی مربوطه قرار گرفته و نسبت به ثبت آن اقدام می شود . اما در روش های اعلامی ، ادعای مخترع بدون در نظر گرفتن صحت و سقم آن و بدون رسیدگی و مقایسه با آزمایش با اختراعات قبلی ، اقدام به ثبت اختراع میشود . این روش بنا بر ماده 27 قانون 1310 که مقرر  می دارد هر کسی مدعی یکی از امور ذیل باشد می تواند تقاضای ثبت نماید :

مطلب مشابه :  شیوه فرزندپروری سهل گیرانه

1 – ابداع هر محصول صنعتی جدید ؛

2 – کشف هر وسیله ی جدید یا اعمال وسایل موجوده به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول صنعتی یا فلاحتی .

آیین نامه اجرایی قانون حمایت از حقوق پدید آورنده گان نرم افزارها هم روش اعلامی را در پیش گرفته است در ماده 21 قانون مقرر شده است : « در صورتی که متقاضی مدعی اختراع نرم افزار باشد ابتدا با مراجعه به اداره مالکیت صنعتی اظهارنامه مربوط را اخذ و تکمیل و همراه با مدارک و مستندات به اداره یاد شده تسلیم و رسید دریافت می نماید ».

در این قانون با اندکی تغییرات در روش اجرایی در ایران که مراحل ثبت صورت می پذیرفت اداره مالکیت صنعتی موظف است پس از طی انجام تشریفات قانونی نسخه ای از اظهارنامه به همراه مستندات و مدارک مربوطه را جهت بررسی ، مقایسه و تایید یا عدم تایید فنی به     دبیرخانه شورای عالی انفورماتیک ایران ارسال نماید . این شورا پس از بررسی مراتب را به اداره مالکیت صنعتی اعلام تا مرجع مذکور اقدامات بعدی را جهت قانون ثبت علایم و اختراعات و طرحهای صنعتی به ثبت رسانده و ورقه اختراع را به نام مخترع صادر و اعلام نماید . اما با این حال که اختراع ثبت شده و سند اختراع صادر می شود مستفاد به ماده 36 که اشعار می دارد : « ورقه اختراع به هیچ وجه برای قابل استفاده بودن و یا جدید بودن و یا حقیقی بودن اختراع سندیت ندارد و همچنین ورقه مزبور به هیچ وجه دلالت بر این نمی کند که تقاضا کننده یا موکل او مخترع واقعی می باشد و یا شرح اختراع یا نقشه های آن صحیح است و اشخاصی ذی نفع می توانند نسبت به موارد مزبوره در محکمه ابتدایی تهران  اقامه ی دعوی کرده خلاف آن را ثابت نماید ».

 

ج ) کاربرد صنعتی داشتن

از دیگر شرایط ثبت اختراع می توان ، کاربرد صنعتی آن دانست . « ثبت اختراع که صرفا به امور تئوریک پرداخته و قابلیت استفاده عملی و تولید در صنعت را نداشته باشد را نمی توان به عنوان اختراع در مراجع قانونی به ثبت رسانید . ماده 27 قانون ثبت علائم و اختراعات در بند 2 کشف هر وسیله جدید یا اعمال وسایل موجود به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول صنعتی یا فلاحتی دانسته است . بر اساس این بند اختراع باید راه جدیدی را برای کسب نتیجه یا محصول صنعتی یا کشاورزی در پی داشته باشد. اگر این اختراع تنها به فرضیات و نظریات علمی پرداخته و علوم نظری اکتفا کند بر این اساس به عنوان اختراع قابل ثبت نمی باشد . همچنین همین شرط در ماده 2 قانون جدید نیز کاربرد صنعتی داشتن اختراع را بیان شده است : اختراعی کاربردی محسوب می شود که در رشته ای از صنعت قابل ساخت یا استفاده باشد و مراد از صنعت معنای گسترده آن است و شامل مواردی نظیر صنایع دستی ، کشاورزی و ماهیگیری و خدمات نیز می شود . « در خصوص بررسی وصف قابلیت استفاده در صنعت ابتدا باید معلوم شود که موضوع اختراع مرتبط با کدام شاخه صنعت بوده و سپس با توجه به شرایط به احکام و مقررات مرتبط با همان رشته مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد ».[20] هم چنین منظور از کاربرد صنعتی امکان استفاده از اختراع در صنعت موجود است و امکان استفاده از آن در صنعت و فناوری آینده آن را قابل حمایت نمی سازد ؛ زیرا تعیین و تشخیص امکان استفاده از اختراع در صنعت آینده کاری بس دشوار است . چرا که هیچ کس از پیشرفت های صنعت و فناوری در آینده اطلاعی ندارد تا قضاوت نماید که اختراع ادعا شده در آن کاربرد خواهد داشت یا نه ».[21] بنظر می رسد این دیدگاه با تعاریف بیان شده اختلاف فاحش داشته باشد آن هم در موردی که اختراع قابل ثبت باشد . اگر اختراعی دارای کاربرد صنعتی است به تحقیق که در همان زمان است نه اینکه برای آینده مطرح شود اما  اگر به عنوان یک ایده و نظریه باشد که آن اختراع نمی باشد و بنظر می رسد که این دیدگاه قابل نقد و بررسی بیشتر باشد . چنانکه ملاحظه می شود در قانون 1310 اختراع را به محصولات کشاورزی ( فلاحتی ) هم تعمیم داده اما در قانون ثبت 1386 به صنعت اشاره نموده و از محصولات کشاورزی قیدی بیان نکرده است . پرسشی که مطرح است این است که آیا محصولات کشاورزی شامل قانون اختراعات می شود یا خیر ؟ به استناد ماده 2 قانون اخیر     « قابل استفاده یا ساخت بودن اختراع ادعایی در صنعت به معنای گسترده و عام آن مورد نظر بوده که محصولات و فرآیندهای کشاورزی را نیز شامل می گردد و از جمله آنها صنایع دستی ، کشاورزی ، ماهیگیری و خدمات نیز می شود ».[22]

 

2 ) شرایط شکلی

علاوه بر شرایط ماهوی که برای ثبت اختراع بیان شد . شرایط شکلی هم برای ثبت آن مهم است. در تمامی کشورها و کنوانسیون های مرتبط ، شرایط شکلی نسبتاً مشابهی برای ثبت اختراع پیش بینی گردیده است . بر اساس ماده 26 قانون ثبت علائم و اختراعات که مقرر میکند : هر قسم اکتشاف یا اختراع جدید در شعب مختلفه … ، مطابق مقررات این قانون در اداره ثبت اسناد تهران به ثبت رسیده باشد . براساس ماده 20 نظام نامه قانون ثبت علائم تجاری و اختراعات ، برای ثبت اختراع باید اظهار نامه ای[23] که بیانگر اطلاعات زیر باشد تکمیل و پس از قید تاریخ و امضاء به اداره کل مالکیت تحویل گردد .

1- اسم و شغل و اقامتگاه و تابعیت مستدعی ثبت ؛

2- اسم و اقامتگاه وکیل او در تهران در صورتی که اظهارنامه توسط وکیل داده شده باشد ؛

3- موضوع اختراع به طور خلاصه و روشن ؛

4- مدتی که تقاضا کننده می خواهد در حدود ماده 33 قانون ثبت علائم و اختراعات برای اعتبار ورقه اختراع تخصیص دهد بدون هیچ قید و شرطی ؛

5- تاریخ و محل صدور و نمره ورقه اختراع در خارجه در صورتی که برای آن اختراع در خارج ایران ورقه صادر شده باشد ؛

6- اقامتگاهی که تقاضا کننده در تهران مطابق ماده  39 این نظام  نامه انتخاب می نمایند ؛

7- اسم و اقامتگاه شخص یا اشخاصی که مقیم در ایران بوده و برای دریافت کلیه ابلاغات مربوط به اختراعی که تقاضای ثبت آن می شود صلاحیت داشته باشد .

در ماده 21 ضمائم مورد نیاز برای ثبت اختراع را بیان نموده است که عبارتند از :

1 – توصیف مشروح اختراع یا وسیله جدیدی که برای آن تقاضای ورقه اختراع می شود ؛

2 –  نقشه جات و نمونه هایی که برای فهم توصیف مزبور لازم می باشد ؛

3 – قبض صندوق اداره ثبت اسناد که حاکی از پرداخت وجوه مذکور در ماده 32 قانون ثبت علائم تجاری و اختراعات باشد .

 

استثنائات ثبت اختراع

قانونگذار ایران در ماده 28 قانون ثبت اختراعات موارد ذیل را از حوزه اختراع خارج نموده و آنها را غیر قابل ثبت می داند :

1- نقشه های مالی

2- هر گونه اختراع یا تکمیل که مخل انتظامات عمومی یا منافی عفت یا مخالف حفظ الصحه عمومی می باشد .

3- فرمول ها و ترکیبات دارویی

الف ) نقشه های مالی :

به نظر می رسد منظور از نقشه های مالی ، ابداع و طرح جدید در خصوص نقشه های اعتباری و مالی باشد که از مصادیق آن می توان به فرمول ها و روش های حسابداری و رتق و فتق امور مالی یاد کرد . لذا  اشخاصی که در این زمینه ها ، ابتکاری را خلق نمایند نمی توانند آن را به عنوان اختراع ثبت نمایند . « نقشه های مالی به لحاظ اینکه فاقد خصیصه صنعتی و کشاورزی هستند و در صنعت و کشاورزی قابل تحقق و اعمال نیستند قانونگذار آن ها را از شمول حمایت خارج کرده است ».[24] چنانکه از ماده 26 مستفاد می شود در صورتی که این بند از ماده 28 در قانون هم ذکر نشده بود به جهت اینکه از نظر ماهوی با ماده 26 نیز شدیداً در تقابل است لذا نقشه های مالی را نمی توان در حیطه اختراعات ثبت و از آنها حمایت به عمل آورد . « به عبارت دیگر ، نقشه های مالی ممکن است برای صنعت و کشاورزی مفید باشد و در خدمت صنعت و کشاورزی قرار گیرد ولی غرض از اعمال و تحقق در صنعت و کشاورزی فقط قابلیت عملی و فنی اختراع در صنعت و کشاورزی است ».[25] اما در دیدگاهی دیگر که  نقشه های مالی را اعم از فرمول ها و روش های حسابداری می دانند ، چنین مصادیقی را واجد وصف کاربرد صنعتی دانسته اند . زیرا تصریح به استثنا را مؤید مشمول حکم اولیه بر مستثنا می دانند ».[26]

ب) هر گونه اختراع یا تکمیلی که مخل انتظامات عمومی[27] یا منافی عفت یا مخالف حفظ الصحه عمومی باشد :

از موارد مهمی است که در این قانون ودر قانون 1386 احصا شده است . اگر چه این اصل در هر کشوری خود دارای معنایی می باشد . اما در کشور ما تعبیر خاص خود را از نظم عمومی دارا می باشد .

ج ) فرمول ها و ترکیبات دارویی :

سومین مورد از موانع ثبت را فرم ها و ترتیبات دارویی بر شمرده اند. بند 3 ماده 28 به این موضوع به صراحت پرداخته است . اما دلیل صراحت بر ممنوعیت ثبت اختراع در این زمینه را به علت این دانسته اند که : « این ابداعات مخالف ، قابلیت آن را دارند که اختراع تلقی شوند و در صورتی که بند 3 مذکور وجود نداشت ، باید قائل به قابلیت ثبت آن می بودیم . در واقع

در این عدم امکان ثبت این ابداعات نه به خاطر فقدان شرط که به لحاظ عارض شدن مانع قانونی است ».[28] البته ترتیبات دارویی فوق شامل هم داروهایی می باشد که به طرق شیمیایی یا غیر شیمیایی  بدست می آیند . « در رابطه با این بند از ماده قابل ذکر به نظر می رسد اینکه ترتیبات دارویی اطلاق دارد و اعم از فرمول ها و ترتیبات دارویی که در دامپزشکی یا پزشکی مورد استفاده قرار می گیرد هم چنین عبارت قانون صرفًا ظهور در خصوص دواهایی که به طریق شیمیایی ساخته شده ندارد و شامل دواهای تهیه شده از طریق غیر شیمیایی هم می شود ».[29] قابل ذکر است آنچه که به عنوان منع در قانون آمده فرمولها و ترتیبات دارویی است نه نتیجه نهایی آن که دارو است می باشد و داروها قابل ثبت می باشند .

اما بطور کلی از مفاد ماده 27 چنین مستفاد می شود که هر اختراعی که در زمینه امور صنعتی و فلاحتی باشد قابل ثبت است و در صورتی که قابل استفاده عملی در بخش های کشاورزی و صنعتی نباشد قابل ثبت نخواهند بود  هر چند که در راه عملی شدن حائز اهمیت باشد .

براساس این شرط که در بند 2 ماده 28 ذکر شده در صورتی که شخصی تقاضای اختراعی را نماید که آن اختراع می تواند منافع عمومی را به خطر انداخته و یا باعث منافی عفت یا مخالف صحت عمومی جامعه گردد قانونگذار این نوع اختراع را فاقد ارزش حق اختراع دانسته است . موارد خلاف نظم عمومی در قوانین تمام کشورها و هم چنین کنوانسیون های بین المللی نیز مطرح است لذا بدیهی است بر گونه اختراعی که با اخلاق حسنه و نظم عمومی جوامع مختلف در تضاد باشد ، به عنوان اختراع ، قابل ثبت نباشد. این مهم با توسعه تکنولوژی درعرضه های مختلف از جمله بیوتکنولژی و نانوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت . برای مثال اگر چه نرم افزارهای رایانه ای به جهتی قابل ثبت هستند اما نرم افزارهای مخرب امروز در جامعه گسترش یافته و باعث آسیبهای جدی به اموال سایرین شده و با اخلاق عمومی در تضاد می باشد . این نوع نرم افزارها غیر قابل ثبت اختراع می باشند . وسایلی نیز که سلامتی انسان ، حیوان و چرخه غذایی انسان را آسیب پذیر نموده و باعث خسران به افراد و جامعه گردد نیز از موارد اختراع غیر قابل حمایت شناخته شده و قانونگذار ، ثبت اختراع آنها را نهی نموده است .

در قانون ثبت اختراعات 1386 در ماده 4 آن مواد زیر را از حیطه حمایت از اختراع خارج   می داند :

1- کشفیات ، نظریه های علمی ، روش های ریاضی و آثار هنری : ابتدا باید اذعان داشت که تفاوت هایی ماهوی میان اختراعات و اکتشافات می باشد ؛  اختراع هنگامی است که شخصی چیزی را بوجود می آورد که قبلا وجود نداشته است ؛ اما اکتشاف به معنی خلق چیزی     نمی باشد ، بلکه آن شی وجود داشته اما تا زمان کشف ، اشخاص به آن دسترسی نداشته و یا برایشان آشکار نشده و شناخته شده نمی باشد . لذا چون چیز جدیدی بوجود نیامده ، اختراعی هم صورت نپذیرفته است تا بتوان در حقوق اختراعات از آن حمایت شود. از نظریه های علمی و روش های ریاضی نیز به علت اینکه از شرایط ثبت اختراع ، بکارگیری اختراع در صنعت و کشاورزی است ، چنین استنباط می شود که این روشها بعلت عدم قابلیت و بکارگیری آنها در صنعت و کشاورزی مشمول  حمایت نخواهند بود ؛ در صورتی که اگر شخصی از طریق روش های ریاضی و نظریه های علمی به نتیجه ای دست یابد که این نتیجه در صنایع مختلف و کشاورزی عملاً بکار گرفته  شود آن نتیجه را می توان به عنوان اختراع ثبت و قابل حمایت دانست . « در مورد آثار هنری این نکته قابل ذکر است که اصولاً در همه کشورها آثار هنری در قالب کپی رایت یا حق مولف مورد حمایت قرار می گیرند . بنابر این با توجه به تفاوت ماهوی که بین حقوق مالکیت صنعتی و کپی رایت یا حق مولف وجود  دارد نیازی به ذکر آثار هنری در مبحث استثنائات مربوط به اختراعات وجود نداشت و این اقدام قانونگذار زائد و فاقد هر گونه آثار عملی است ».[30]

2- طرح ها و قواعد یا روش های انجام کار تجاری و سایر فعالیت های ذهنی و اجتماعی : همانطور که از شرایط ثبت اختراع بیان شد یکی از ویژگی های آن داشتن کاربرد صنعتی اختراع است بنابراین روش های تجارت بعلت اینکه منجر به خلق شی جدید نشده و هم چنین در صنایع و کشاورزی کاربردی نمی باشد از استثنائات حق اختراع محسوب گردیده است . بطور کلی روش های انجام کار ، روش های حل مسائل ریاضی و انجام بازی های فکری نمی توانند به عنوان ابزاری کاربردی در صنایع محسوب گردند . لذا  ابداع روش هایی برای بازی فوتبال ورزش های رزمی یا دیگر بازی ها بر خلاف قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علایم تجاری می باشد. اما در باب قید فعالیت های ذهنی و اجتماعی دو نکته زیررا ضروری دانسته اند :

« الف ) در طرح اولیه ای که سازمان ثبت تهیه کرده بود ، طرح ها و قواعد یا روش انجام کار تجارت و آن چه برای فعالیت های صرفاً بازی یا بازی کردن می باشند ، از حیطه حمایت از اختراع خارج شده بود  که در تغییرات کمیسیون قضایی عبارت و ” آنچه برای فعالیت های صرفاً فکری یا بازی کردن می باشند” حذف و به جای آن عبارت و “سایر فعالیت هایی ذهنی و اجتماعی” آمده است .

ب ) اضافه کردن اجتماعی در آخر بند زائد می باشد . چون با توجه به قوانین سایر کشورها و موافقت نامه تریپس ، هدف از این بند این است که طرح ها و قواعد و روش های مرتبط با فعالیت های فکری ، تجارت یا بازی از حیطه  حمایت اختراع خارج شود که به نظر عبارت “سایر فعالیت های ذهنی” کافی و وافی به مقصود است ».[31]

3-روش های تشخیص و معالجه بیماری های انسان یا حیوان : این روش ها اگر چه عنوان جدید و تازگی بودن را دارا  هستند اما به علت اینکه دارای کاربرد صنعتی نمی باشند در حقوق اختراعات شامل حمایت نخواهند شد ، هر چند ما دایره شمول صنعت را بتوانیم گسترش دهیم . این بند شامل فرآورده های منطبق با تعریف اختراع و مورد استفاده در    روش های مزبور نمی شود . با این وصف اگر روش های تشخیص و  معالجه ای دارای ویژگی های حق اختراع که بر شمرده شده است ، باشند ، روش فوق قابل حمایت به عنوان اختراع خواهد بود . از سویی دیگر از آنجا که منحصر کردن روش های تشخیص و معالجه بیماری های انسان و حیوان می تواند سلامت افراد جوامع بشری و یا حیوانی و گیاهی را به چالش بکشد ، حمایت از یک شخص به عنوان مخترع با چالش  های کمتری روبرو خواهد بود. از طرفی نیز عدم حمایت از مخترعین در این زمینه ها باعث رکود در تحصیل علوم و فنون جدید خواهد شد . لذا « این نو آوری ها را به سه دسته تقسیم بندی نمود ه اند :      ابزار های پزشکی روشهای تشخیص و درمان و نهایتا داروها در خصوص ابزار پزشکی تردیدی در قابلیت حمایت (با توجه به وصف صنعتی داشتن آنها ) وجود ندارد .

مطلب مشابه :  روانشناسی کودک

4- منابع ژنتیک و اجزا ژنتیک تشکیل دهنده آنها و همچنین فرآیندهای بیولوژیک تولید آنها.

با توجه به اینکه از شرایط ماهوی اختراع ، کاربرد صنعتی بودن اختراع است بنظر می رسد با عنایت به مفاهیم بکار رفته در علوم زیست فناوری فوق ، فرآیند های بیولوژیک و ژنتیک آن از حیطه اختراعات خارج گردیده اند . « بر اساس این بند ، میکروارگانیسم هایی را که از قبل در طبیعت وجود داشته اند مانند سلول های خونی ، ترادف های خاصی از DNA ، ژن ها و نظایر آن ازعرضه امکان دریافت ورقه اختراع استثنا می باشند ».[32]

بیوتکنولوژی[33] یا زیست فناوری : مجموعه  ای از فناوری هایی است که از طریق به کارگیری سیستمهای زنده و بیولوژیک موجودات زنده و یا مشتقات و ترکیبات از آنها ، در صدد تولید موجودات جدید و اصلاح شده و همچنین بهبود کالا و خدمات مورد نیاز بشر است . از آنجا که محصولات  و ابداعات این حوزه از دانش از طریق مداخله و اصلاح ارگانیسم های طبیعی صورت می پذیرد ، ممکن است قابل حمایت بودن آنها تحت عنوان اختراع مورد تشکیک و تردید واقع گردد و اختراع منصرف از ماهیت های طبیعی فرض شود و این محصولات به لحاظ فقدان کاربرد صنعتی قابل حمایت تلقی گردند .

5- آنچه قبلاً در فنون و صنایع پیش بینی شده باشد : از دیگر مواردی که بر شمرده اند توجه به دانش پیشین (صنعت قبلی) می باشد ، که بر مبنای آن مخترع باید گام ابتکاری خود را بر آن اساس قرار داده و اختراع جدیدی را ارائه دهد . بر اساس بند (ه) ماده 4 قانون حمایت از اختراعات 1386 فن یا صنعت قبلی عبارت است از هر چیزی که در نقطه ای از جهان از طریق انتشار کتبی یا شفاهی یا از طریق استفاده عملی و یا  هر طریق دیگر ، قبل از تقاضا و یا در موارد حق تقدم ناشی از اظهار نامه ثبت اختراع ، افشا شده باشد . در این بند به چند نکته باید توجه نمود :

الف) آنچه که مد نظر می باشد بحث اختراع بصورت جهانی مطرح می باشد و منظور قانونگذار بصورت ملی و منطقه ای نمی باشد .

ب) افشاء اطلاعات اختراع  چه به صورت کتبی انجام شده باشد و چه به صورت شفاهی انجام پذیرفته باشد تفاوتی نخواهد کرد . مهم افشاء اطلاعات اختراع بوده و نحوه و چگونگی آن برای قانونگذار مهم نمی باشد .

ج) افشاء صورت پذیرفته قبل از تقاضا تا مدت معین که در پاراگراف آخر همین بند بیان شده مقرر گردیده است : « در صورتی که افشاء اختراع ظرف مدت شش ماه قبل از تاریخ تقاضا یا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم اختراع صورت  گرفته باشد ، مانع ثبت نخواهد بود ».

6- اختراعاتی که بهره برداری از آنها خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی و اخلاق حسنه باشد : در این باره در قسمت پیشین مربوط به قانون 1310 به بیان آن پرداختیم.

7- نرم افزارهای رایانه ای : نرم افزارهای رایانه ای بی شک نقش بسیار زیادی در علوم کامپیوتری دارند .

سخت افزار بدون نرم افزار عملیاتی نخواهد داشت . حمایت از نرم افزار رایانه ای نیز بی گمان آسیب های جبران ناپذیری را به تولید کنندگان آن وارد خواهد ساخت . نرم افزارهای رایانه ای چنانچه در صنعت دارای شرایط لازم گردد ، از حمایت های حق اختراع برخوردار خواهد شد . اما تاکنون آنها تنها در مالکیت ادبی و هنری تحت حمایت قرار گرفته و با اختصاص قانون پدید آورندگان نرم افزار رایانه ای حمایت های قابل قبولی از آنها بعمل آمده است : « به اعتقاد گروهی وفق ماده دو قانون حمایت از حقوق پدید آورندگان نرم افزار   رایانه ای که مقررمی دارد  ”  در صورت وجود شرایط مقرر در قانون ثبت علائم و اختراعات 1386 ، نرم افزار به عنوان اختراع شناخته می شود ؛ چنانچه اثر نرم افزاری برخی شرایط ایجابی از جمله تازگی داشتن ، ابتکاری بودن کاربرد صنعتی داشتن و …. را دارا و نیز فاقد برخی شرایط سلبی نظیر مخالفت با اخلاق حسنه… باشد ،  می توان آن را به عنوان اختراع شناسایی کرد و تحت حاکمیت قانون حمایت از اختراعات و به طور کلی درزمره مالکیت های صنعتی قرار داد ».[34]

 

گفتار دوم : در موافقت نامه تریپس                 

بخش 5 موافقت نامه تریپس پیرامون حق ثبت اختراع اختصاص یافته است که شامل 8  ماده از ماده 27 تا 34  می باشد . این موافقت نامه به تعریفی واضح و روشن از اختراع و حق اختراع نپرداخته است . مستفاد از ماده 2 این موافقت نامه که مقرر داشته است : در خصوص  قسمت های 2‌ ، 3 و 4 آن ، اعضا موارد 1 تا 12 و 19 کنوانسیون پاریس 1967 را رعایت خواهند کرد . این کنوانسیون نیز تعریفی از اختراع ارائه نداده و در این زمینه ناقص می باشد . همچنین در بند 4  ماده 1 که به حق اختراع پرداخته هم تعریفی بیان نکرده و تنها به مصادیق حق اختراع  اشاره نموده است : منظور از ورقه اختراع ، انواع مختلف ورقه های اختراع صنعتی است که قوانین کشورهای اتحادیه آن را شناخته باشند . مانند ورقه ها اختراع وارداتی و ورقه های اختراع تکمیلی و ورقه های اختراع و گواهی تامه های الحاقی و غیره .

با توجه به عدم تعریف در این موافقت نامه بنظر می رسد علت عدم بیان ، پیشرفت سریع علوم و تکنولوژی و گسترده شدن دایره شمول حوزه اختراع باشد ؛ و این موضوع بیانگر انعطاف قانون در ارائه تعریف اختراع باشد . « به منظور دستیابی  به تعریف می توان از دو ویژگی یا عنصر استفاده کرد که در مجموع خصوصیت این دو ، حق اختراع را بازگو می کند . یکی عنصر مالکیت است و دیگری عنصری است که موضوع مالکیت می گردد. از آنجایی که موضوع مالکیت این نوع حق ناملموس و غیر مادی است ، لهذا می توان حق مالکیت فکری را به مالکیت بر این موضوع غیر مادی تعریف کرد . … بهترین مصداق این اسلوب تعاریفی است که سازمان جهانی مالکیت  فکری ، آنکتاد[35] و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه[36] ارائه نموده اند ، می باشد . روی هم رفته حق اختراع به این صورت تعریف شده است : « حق اختراع حق لازم الا جرایی است که بر اساس آن ، دارنده اش قانوناً  می تواند دیگران را برای مدت محدودی از استفاده ، ساخت و یا انتقال آن منع نماید . این اختیار را یک نهاد دولتی به عنوان حق شخصی که بتواند شرایط معینی را احراز نماید ، اعطا می کند ».[37]  در بند 1  ماده 27 تحت عنوان موضوع قابل ثبت اختراع پرداخته است : « قاعده  اصلی در خصوص حق ثبت اختراع این است که این حق برای هر گونه نوآوری و خلاقیتی قابل استفاده است و بدون هیچ تبعیضی برای همه انواع محصولات و فرآیندها قابل اعمال است به شرط آنکه شرایط لازم را برای اختراعی بودن داشته باشند ».[38]  « با رعایت مقررات بندهای 2 و 3 زیر ، حق ثبت برای هرگونه اختراعی ، اعم از محصولات یا فرآیندها در تمام رشته های فناوری وجوددارد ، مشروط بر اینکه این اختراعات ، تازه و متضمن گامی ابداعی بوده و دارای کاربرد صنعتی باشند . با رعایت بند 4 ماده 65 ،[39] بند 8 ماده 70 [40] و بند 3 همین ماده ثبت و برخورداری از حق ثبت بدون تبعیض از لحاظ محل اختراع ، رشته فناوری و اینکه محصولات وارد شده اند یا در محل تولید شده اند ، وجود خواهد داشت ».  چنانکه ملاحظه می شود با استفاده از این بند ، شرایط لازم برای ثبت هر گونه محصول یا فرآیند اختراعی ، داشتن شرایط زیر ضروری می باشد:

1- نو و جدیدبودن        2- ابداعی بودن         3- دارایی کاربرد صنعتی بودن  4- افشاء اختراع[41]

 

استثنائات ثبت اختراع        

در موافقت نامه مواردی اعلام شده است که علیرغم پذیرش آن بعنوان اختراع ، با وجود مصالح و شرایطی خاص ، فرد پدیدآورنده ( مخترع ) قادر به ثبت اختراع و استفاده انحصاری و بدست آوردن منافع مالی و معنوی خصوصی آن نمی باشد . بند 2 ماده 27 موافقت نامه به این موارد پرداخته است و مقرر می دارد :  اعضا می توانند از اختراعات قابل ثبت ، اختراعاتی را مستثنی سازند که ممانعت از استفاده تجاری آنها در قلمرویشان برای حفظ نظم یا اخلاق ، از جمله حفظ حیات یا بهداشت انسان حیوان یا گیاه برای اجتناب از لطمه جدی به محیط زیست ضرورت دارد . مشروط بر اینکه چنین استثنایی صرفاً به خاطر این نباشد که قانون شان چنین استفاده ای را منع کرده است. اگر چه بکارگیری چنین استثنایی در مورد خلاف نظم عمومی و اخلاق به علت اینکه دیدگاه های متفاوت و غیر همسانی وجود دارد ، می تواند برای کشورها در سطح ملی مشکلاتی را بدنبال داشته باشد . « در هر حال بند 2 ماده 27  موافقت نامه تریپس به امور امنیتی محدود      نمی گردد ، بلکه این مفهوم با مواردی از قبیل حفظ حیات انسان و حیوان و گیاه یا حفظ بهداشت این موجودات می شود و نیز در مورد اختراعاتی صادق است که ممکن است لطمات جدی به محیط زیست وارد کند . در هر حال کاربرد این استثنا مقید به دو شرط است : یعنی استفاده تجاری از اختراعی که مخالف نظم عمومی یا اخلاق حسنه و یا باعث لطمات جدی به محیط زیست شود می بایست مانع از ثبت آن شد و دیگر آنکه چنین استثناهایی صرفاٌ نباید از آن جهت باشد که با بهره گیری از آنها در قوانین ملی منع شده است ».[42]

لذا دفاتر ثبت اختراع دارای اختیار برای جلوگیری از تجاری کردن اختراع نخواهند بود و در قانون دفاتر دیگری برای آن پیش بینی نموده اند . در این زمینه موافقت نامه تریپس ضرورتی برای منع عملی در خصوص تجاری سازی نمی بیند و تنها وجود برنامه ریزی مدون ضرورت دارد . بنا بر این اگر اختراعی خلاف اخلاق و نظم عمومی و یا باعث آسیب به احوال انسان ها و دیگر حیوانات شود ، مورد پذیزش نخواهد بود و هیچ یک از نظام های خاص حمایتی از آن اختراع حمایت نخواهند نمود .

بند 2 نیز مقرراتی در این زمینه وضع نموده که عبارتند از :

1- روشهای تشخیص درمان و جراحی برای مداوای انسان یا حیوان که این استثنا منطبق با       خط مشی کلی تکنیک های نوین باید آزادانه ترویج یابد و عموم مردم و جامعه جهانی از آن استفاده کرده و ترویج آن به صورت فراوان گسترش یابد . « این استثنا انحصار طلبی در خصوص بخش بهداشت و درمان را به حداقل می رساند . در هر حال چنین حق اختراعاتی به جهت مشکلات که در زمینه بازدارندگی از نقض آنها وجود دارد چندان ارزش عملی ندارد . در هر حال در پرتو تحولاتی که در زمینه ژن درمانی صورت می گیرد ، این وجه از موافقت نامه از اعتبار زیادی برخوردار است ».[43]

2- گیاهان و حیوانات غیر از میکروارگانیسم ها ،و فرآیندهای اساساً بیولوژیک برای تولید گیاهان یا حیوانات غیر از فرآیندهای غیر بیولوژیک . « در هرحال طبق این بند ،کشورها تعهدی در قبال حمایت از گونه های گیاهی از طریق ثبت اختراع یا به وسیله یک نظام حمایتی خاص موثر یا ترکیبی از آنها وجود دارد که ترتیباتی بدین منظور را  مقرر خواهند داشت . لذا کشورها  اختیار دارند که نظام حمایتی خاص خود را به وجود بیاورند . ضمن اینکه تفسیر علمی اصطلاح فرآیند غیر بیولوژیک می تواند بیشتر اختراعات فنی مربوط به گیاهان و حیوانات را از حوزه ثبت اختراع خود خارج نماید ».[44]

 

[1] –  Novelty

[2]  – Inventive step

[3]  – Industrially applicability

[4]  – ابوالفضل نصر آبادی ، شرایط ماهوی شناسایی حق اختراع بررسی تطبیقی در حقوق ایران و موافقت نامه تریپس  ،مجله حقوقی دادگستری ، شماره 50-51 ،سال 1385 ، ص387

[5]  – حمیدرضا اصلانی ، همان ص 51

[6]  – ابوالفضل نصرآبای  ، همان ، ص 389

[7] – صنعت پیشین عبارت است از هرچیزی که در نقطه ای از جهان از طریق انتشارات کتبی یا شفاهی یا از طریق استفاده عملی یا از طریق دیگری ، قبل از تقاضا و یا در موارد حق تقدم ناشی از اظهارنامه ثبت اختراع ، فاش شده باشد .

[8] – ابولفضل نصر آبادی ، همان ، ص 397

[9] –  ابوالفضل نصر آبادی ، همان ، ص390

[10]  – ابوالفضل نصر آبادی ، همان ، ص391

[11]  –  ابوالفضل نصر آبادی ، همان ، ص392

[12] سید حسن میر حسینی ، همان ، ص123و124

[13]  – میر قاسم جعفرزاده وهمکار ، همان ، ص127-128

[14]  – file first to

[15]  – invent  first to

[17] – سید حسین میر حسینی ، همان ،  ص130

[18] – سید حسن میرحسینی ، همان ، ص 112

[19]  – Examination

[20] –  ابوالفضل نصر آبادی ، همان ، ص 400

[21] – سید حسن میر حسینی همان به نقل از میر قاسم جعفر زاده واصغر محمودی ص 120-121

[22] – ابوالفضل نصر آبادی،همان ،ص 402

 

1- Declaration

[24] – ابوالفضل نصرآبادی ،شرایط،های شناختن حق اختراع ، مجله حقوق دادگستری  51- 50 ، ص407

[25]  – نور الدین امامی ، همان ، ص123

[26]  – حمید رضا اصلانی، همان،ص58

[27] – Ordce Public

[28] – حمید رضا اصلانی ، همان ، ص 57

[29]  –  نورالدین امامی ،  همان ، ص  134- 135

[30] –  سید حسن میر حسینی ­، همان ، ص 149 – 150

[31] –  سید حسن میر حسینی ، همان ، ص 150

[32] –  سعید جیبا، نظام حق اختراع پس از پذیرش موافقت نامه راجع به جنبه های مرتبط به با تجارت حقوق مالکیت فکر تریپس ، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی ،  شماره 66 ، زمستان 1383 ، ص 159

[33]

[34] –  ابوالفضل نصرآبادی همان ص 406

[35] – Unctad

[36] – Oecd

[37]  – فیصل عامری ، جستاری پیرامون مقررات تریپس و برخی از جنبه های اقتصادی آن با ارجاع خاص به حق مخترع ، مجله پژوهش حقوق و سیاست ،  ص187

[38] –  ابوالفضل نصر آبادی ، همان، ص 389

[39] – تا جایی که یک کشور درحال توسعه عضو ، به موجب این موافقت نامه متهد به  تسری حمایت از ثبت محصول به زمینه هایی از فناوری می باشد که در تاریخ کلی اجرای موافقت نامه حاضر توسط عضو مزبور ، به نحو مذکور در بند 2 ، از آنها در قلمرویش حمایت نشده است ، می تواند اجرای  بخش 5 از قسمت 2 را در مورد زمینه های فناوری به مدت 5 سال دیگر تاخیر  اندازد .

[40] – در مواردی که یک عضو در تاریخ لازم الاجرا شدن موافقت نامه سازمان جهانی تجارت زمان ثبت ترتیبات حمایت از اختراع در مورد محصولات دارویی و کشاورزی شیمیایی را متناسب با تعهداتش به موجب ماده 27 فراهم نکرده باشد ، این عضو :

الف ) علیرغم مقررات قسمت 6 ، از تاریخ لازم الاجرا شدن موافقت نامه سازمان جهانی تجارت ، وسایلی فراهم خواهد آورد که بتوان برای اظهارنامه های ثبت چنین ابداعاتی تشکیل پرونده داد ؛ ب ) در تاریخ اجرای موافقت نامه حاضر ، معیارهای ثبت اختراع ، مقرر در این موافقت نامه را در مورد این اظهارنامه ها اعمال خواهد کرد ، به طوری که بتوان گفت معیارهای مزبور در تاریخ تشکیل پرونده درقلمروی آن عضو ، یا اگر تقدم مطرح بوده و تقاضا گردد ، در تاریخ اظهارنامه ای که مقدم است ، وجودداشته اند ؛

ج ) حمایت در قالب ثبت اختراع را طبق موافقت نامه حاضر از تاریخ اعطای حق اختراع و برای بقیه مدت حق اختراع که طبق ماده 33 این موافقت نامه ، از تاریخ تشکیل پرونده محاسبه  می شود ، برای آن بخش ازاظهارنامه های مزبور که با معیارهای حمایت مقرر در شق (ب) انطباق داشته باشد فراهم خواهد ساخت .

[41] – Disclosvre  of  the invention

[42] – سعید جیبا ، همان ، ص164

[43] –  سعید جیبا ، همان ، ص165

[44] – سعید جیبا ، همان ، ص165

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید