شرایط آب و هوایی

شرایط آب و هوایی

توانایی پیشگویی دقیق مراحل نمو گیاهان می​تواند در تصمیم گیری​های مدیریتی، برای کشت به موقع و عملیات زراعی برای انطباق مراحل رشد ونمّو بحرانی گیاه جهت رسیدن به حداکثر کارایی مفید باشد (بور و همکاران، 1984). سطح زیرکشت سویا در دهه​های اخیر افزایش زیادی پیدا کرده است، اما اطلاعات کمّی در مورد تأثیر تاریخ کاشت بر اجزای عملکرد سویا وجود دارد (پدرسون و همکاران، 2004). تاریخ کاشت عامل مهمی است که بر طول دوران رشد رویشی و زایشی و توازن بین آن​ها، همچنین سایر عوامل تولید، کیفیت برداشت و در نهایت عملکرد تاثیر می​گذارد (بورد و ستیمی، 1986). انتخاب تاریخ کاشت مناسب یکی از فنون زراعی است که با رعایت آن حداکثر محصول به دست خواهد آمد. از آن​جا که طول مراحل مختلف نمو تابعی از دو عامل اصلی دما و طول روز است، ممکن است تاریخ کاشت را به نحوی تغییر داد که طول مراحل مختلف نمو گیاه با وضعیت دما و طول روز موجود طی فصل رشد انطباق مناسبی یافته و میزان رشد رویشی مطلوبی به دست آید (علی​نقی​زاده، 2008). تاریخ کاشت مناسب موجب بهره​گیری بهینه از عوامل اقلیمی نظیر دما، رطوبت، طول روز و همچنین تطابق زمان گل​دهی با دمای مناسب می​گردد (هاشمی​جزی، 2001). ترکیب مناسبی از ژنوتیپ و تاریخ​ کاشت در گیاهان زراعی یکی از مهم​ترین عوامل مؤثر در کسب عملکرد مطلوب و اقتصادی است. علاوه بر این، عوامل مختلف ژنتیکی نیز می​توانند در طول دوره رشد و نمو گیاهان دخالت داشته باشند (کان و گرابو، 1992 و صدیق و جلیف، 1984).
کشت دانه​های روغنی همیشه بخش مهمی از فعالیت​های کشاورزان را تشکیل می​داده است (احمدی و همکاران، 1373). تاریخ کاشت به دلیل حساسیت زیاد سویا به طول روز بیش از هر عامل دیگری بر بازدهی سویا مؤثر است. تاریخ کاشت بر ارتفاع، زمان رسیدن، اندازه بذر و عملکرد دانه تأثیر فراوانی دارد. بهترین زمان کاشت بسته به نوع رقم و شرایط منطقه متفاوت می​باشد ( کوچکی، 1373). کاشت در زمان مناسب باعث کنترل خسارت ناشی از سرمای دیررس بهاره و زودرس پاییزه، آفات، امراض و علف​های هرز شده و به دلیل استفاده از عوامل اقلیمی در تولید نظیر تطابق زمان گلدهی با درجه حرارت مناسب از اهمیت خاصی برخوردار است ( خواجه پور و کریمی، 1366).
به طورکلی اگر چه ارتفاع گیاه معمولا با تاخیر در کاشت کاهش می​یابد، (پرویز و همکاران، 1989 و پرویز و گاردنر، 1987 و بورد و ستیمی، 1986)، امّا تفاوت​های آن در میان ارقام، اغلب بوسیله تأخیر در کاشت کم می شود (توریی و برایگز، 1955).
عوامل موثر بر انتخاب تاریخ کاشت، شامل عوامل اقلیمی ( بارندگی، دما، نور و طول روز) و عوامل غیراقلیمی مانند رقم، آفات و بیماری​ها، علف​های هرز، تهیه بستر بذر و اقتصاد تولید می​شوند (خواجه​پور، 1992).
برنامه​ریزی صحیح و کار​آمد برای جهت​دار کردن تولید محصولات کشاورزی در سطوح کلان نیازمند تعیین پتانسیل مناطق مختلف برای پرورش و تولید گیاهان زراعی است تا بتوان براساس آن ضمن امکان​سنجی تولید محصولات کشاورزی و پهنه​بندی اراضی، چشم​اندازی روشن نیز فراسوی تحقیقات قرار داد (کامکار و همکاران،1387). مدل​ها نقش مهمی در ساخت داده​ها و ایده​ها دارند و قادرند نقاط ضعف دانش ما ر ا تعیین نمایند.
قابلیت پیش​بینی تغییرات سطح برگ نیز در مدل​های شبیه​سازی گیاهان زراعی دارای اهمیت است. پیش​بینی شاخص سطح برگ برای تخمین میزان تشعشع دریافت شده و تولید ماده خشک مورد نیاز است. همچنین پیش​بینی آن در تعیین توزیع تبخیر تعرق به تبخیر از سطح خاک و تعرق از گیاه مهم می​باشد (سلطانی و همکاران، b2006) .

فصل دوم
بررسی منابع
بررسی منابع
اثر تاریخ کاشت اولین بار به وسیله موئرس در آمریکا بررسی شد. او چند رقم سویا را در تاریخ​های​کشت متفاوت آزمایش کرد و مشاهده نمود که با تاخیر در کاشت از 25 اردیبهشت به 24 تیر، تاخیر بلوغ در ارقام دیررس 19 روز و در ارقام زودرس 52 روز بوده است(باختری و همکاران، 1382).
کن و گرابو (1992) اظهار داشتند که کشت زودهنگام ارقام زودرس سویا می​تواند تناوب برداشت و تطابق مناسب مراحل رشد و نمو با شرایط آب و هوایی را برای محصول بعد ایجاد کند . هم چنین، کاشت دیر​هنگام ارقام زودرس سبب کوتاهی رشد رویشی در مرحله شروع گل​دهی می​شود (کن و گرابو، 1992). بنا به گزارش استیل و گرابو (1997) و کن و همکاران (1997)، تاریخ کاشت زود ممکن است برای ارقام زودرس سویا مناسب نباشد. بنا به گزارش جانسون و میجر (1979) زمان کاشت مناسب در میان ارقام بسته به گروه رسیدگی آنها متفاوت می​باشد. تأخیر در کاشت سبب کاهش طول دوره نمو رویشی و زایشی می​گردد (رایمر و برنارد، 1988).
چوگان (1370) در بررسی​های خود در منقطه گرگان اظهار داشت که با تأخیر در کاشت طول دوره​ی رشد و عملکرد دانه کاهش می​یابد و باعث زودرسی می​گردد.
کن و همکاران (1997) اظهار داشتند که تجمع ماده خشک در چهار رقم سویای مورد آزمایش با تأخیر در کاشت از اوایل اردیبهشت تا اوایل تیر تقریباً دو برابر شد. اندرسون و واسیلاس(1985) در سویا نشان دادند که تولید بیش​تر ماده خشک در تاریخ کاشت​های زودهنگام به خاطر طولانی​تر بودن دوره رشد رویشی و زایشی می​باشد.
خادم همزه و همکاران (1383) در بررسی​های خویش در منطقه اصفهان اظهار داشتند که تأخیر در کاشت باعث کاهش ارتفاع گیاه، ارتفاع اولین گره از سطح زمین و عملکرد دانه می​شود، ایشان همچنین اظهار داشتند بهترین تاریخ کاشت سویا در شرایط آب و هوایی اصفهان نیمه اول خردادماه می​باشد. نظریان و همکاران (1373) گزارش کردند که با تأخیر در کاشت از 5 خرداد به 25 خرداد گلدهی زودتر انجام شد، در ضمن دوره​ی گلدهی و پر شدن دانه نیز کوتاهتر شد و نتایج عملکرد نهایی نشان داد که بیشترین عملکرد دانه در تاریخ کاشت اول (5 خرداد ) تولید شد.
بورد و همکاران (1999) اظهار داشتند که با تأخیر در کاشت تعداد گره بارور و غلاف کاهش می​یابد که نتیجه آن کاهش عملکرد دانه است. طالشی و همکاران (1381) در مطالعات خود در منطقه نکاء اظهار داشتند که تاریخ کاشت سی تیر با استفاده از رقم ویلیامز بالاترین عملکرد دانه را ایجاد کرد.
بورد و هال (١٩٨۴) نشان دادند که کاهش عملکرد در تاریخ​های کاشت نامناسب، بطورکامل در نتیجه تحریک گلدهی زودرس حاصل از روزهای کوتاه نیست، بلکه به تولید کم بذر بر روی شاخه​های فرعی، ناشی از محدودیت نمو این شاخه​ها نیز بستگی دارد. عوامل دیگری مانند کاهش طول دوره پرشدن دانه و کاهش شاخص سطح برگ و جذب نور مرتبط با گل​دهی زودرس نیز ممکن است درکاهش عملکرد در تاریخ​های کاشت دیر نقش داشته باشند.
مطالعات اگلی و همکاران (2000) نشان می​دهد که تاریخ کاشت بر عملکرد دانه ارقام سویا تأثیر می​گذارد و با تأخیر در کاشت عملکرد دانه کاهش می​یابد (ایگلی و همکاران، 2000). تأخیر در تاریخ کاشت روی طول دوره ی رشد رویشی و زایشی گیاه سویا تأثیر داشته و موجب کاهش عملکرد دانه می​شود. در این رابطه 20 روز تأخیر در کاشت، طول دوره​ی رویشی را 6 روز و طول دوره​ی زایشی را 7 روز به تأخیر می​اندازد (طباطبائی نیم آورد، 1374).
ارتفاع بوته، خوابیدگی و ارتفاع محل تشکیل غلاف از سطح خاک زمان رسیدگی با تأخیر در کاشت کاهش می​یابد و همچنین سه روز تأخیر در کاشت موجب یک روز تأخیر در رسیدن می​شود (عرشی، 1380).
کاشت​های اواسط فصل نسبت به کاشت​های خیلی زود و یا خیلی دیر بوته​های بلندتری تولید می​کنند پارکر و همکاران، 1981 و بتی و همکاران، 1982). در کاشت​های خیلی زود در اثر تاخیر در جوانه​زنی بذور و کاهش رشد گیاه در اثر سرمای اول فصل ارتفاع گیاه کاهش می​یابد (پارکر و همکاران، 1981) و در کاشت​های خیلی دیر به دلیل تاثیر طول روز و گلدهی زودرس، کاهش ارتفاع گیاه قابل پیش​بینی است (پرویز و همکاران، 1989).
بنا به گزارش دهقان (2007) و به نقل از آنجر و تاپسون (1982) تغییر در تاریخ کاشت ممکن است با تاثیر بر انطباق مراحل رشد گیاه با شرایط محیطی، در میزان رشد رویشی و زایشی و در نهایت عملکرد گیاه تاثیر بگذارد.
بررسی​های انجام​شده نشان می​دهد که تاخیر در تاریخ کاشت موجب کاهش تولید ماده خشک، شاخص دوام سطح برگ (LAD)، سطح برگ (LAI)، میزان رشد محصول (CGR) و در نهایت میزان فتوسنتز خالص (NAR) و عملکرد در گیاهان مختلف می​شود .(Srivastava and Srivastava, 1996)
بورد و هارویل (1999) نشان دادند که کاهش عملکرد در تاریخ​های کاشت نامناسب بطور کامل در نتیجه تحریک گل​دهی زودرس حاصل از روزهای کوتاه نیست، بلکه به تولید کم بذر بر روی شاخه​های فرعی، ناشی از محدودیت نمو این شاخه​ها نیز بستگی دارد.
محققان دیگری نشان دادند که کشت دیر عموماً از طریق افت شاخص برداشت، تعداد گیاه در واحد سطح و تعداد شاخه فرعی در بوته، عملکرد دانه سویا را کاهش می​دهد و تعیین یک دوره بهینه برای کاشت فقط می​تواند از طریق شناخت اقلیم محل، عوامل محیطی و خصوصیات ارقام امکان​پذیر گردد .(Scarisbrick et al., 1991) ایگلی و برونینگ (2000) در مطالعات خویش کاهش عملکرد دانه را با تاخیر در کاشت گزارش نمودند.
بورد و همکاران (1992) نشان دادند که با تاخیر در کاشت تعداد گره بارور و تعداد غلاف در بوته کاهش می​یابد که نتیجه آن کاهش عملکرد دانه است.
احمد امینی (1390) با بررسی بر روی ارقام مختلف گندم چنین اظهار داشتند که در تمامی ارقام مورد مطالعه دو فاز کاملاً مجزا در توزیع ماده خشک به اندام برگ، ساقه و اندام زایشی مشاهده شد. نقاط عطف یا نقاط تعیین ماده خشک شامل مرحله گل​دهی و رسیدگی (پر شدن دانه) بود، به نحوی که الگوی تخصیص ماده خشک در تمام ارقام و تمام تاریخ​های کاشت در دو محدوده گل​دهی و از گل​دهی تا رسیدگی تعیین شد. این نقاط عطف می توانند در مدل​های شبیه​سازی جهت کمی​سازی مقدار ماده خشک اختصاص یافته به هر کدام از اندام های​ساقه، برگ و اندام زایشی بسیار دارای اهمیت باشند. بدیهی است که با توجه به این که عملکرد کل ماده خشک و بالطبع عملکرد دانه (به عنوان متغیرهای وضعیت) در مدل​های روزانه مشخص می​شوند، بنابراین محاسبه میزان تخصیص ماده خشک به ویژه به برگ (برای محاسبه کسر جذب نور روزانه از رابطه مانسی – سایکی) و دانه (جهت محاسبه مقدار نهایی عملکرد دانه) نیازمند تعریف ضرایب تخصیص و نیز زمانی از مرحله نمو گیاه است که تغییر ضرایب رخ می​دهد. اطلاعات به دست آمده از این پژوهش می​تواند در این زمینه بسیار مورد استفاده قرار گیرند.

Share