رشته حقوق

شبکه های اجتماعی مجازی

دانلود پایان نامه

اما گفته های اعضای این شبکه ها نشان می دهد هرچند آشنایی گسترده و رسانه ای شدن مقوله ارتباطات در فضای شبکه های اجتماعی مجازی در ایران به 3-2 سال اخیر برمی گردد اما از آنجا که بالقوه آمادگی شان برای پذیرش فناوری روز بیشتر است، همراهی و حرکت آنان با فناوری های روز به طور کلی و عضویت و تعاملاتشان در این شبکه ها به طور خاص به این برهه زمانی معطوف نمی شود و برخی از آنان دیرزمانی است که زندگی در اینگونه فضاها را به همراه دوستانشان حتی از دوران نوجوانی تجربه نموده و تفاوتی بین کنشگری در فضای شبکه ها و فضای واقعی نمی بینند. برقراری روابط متعدد از هر سنخ، توسعه موضوعات مورد علاقه، مباحثه و گفتگوهای معمول محل کار، دانشگاه، ورزشگاه و مهمانی های خانوادگی و غیره در فضای شبکه های اجتماعی مجازی تا حد زیادی دیدگاه هایی که گذران وقت با اینترنت را سبب کاهش روابط اجتماعی فرد می دانند به چالش می کشاند. امین در اینباره می گوید:
« به هر حال آدما به ارتباط با هم نیاز دارن شرایطم یه جوریه که نمی تونی مدام به همه سربزنی یا تلفن کنیو خبر بگیری حتی اونایی که نزدیکن. خوب شبکه کمک می کنه در طول روز چند بار از هم خبردار می شیم. من 7 سال پیش تو یاهو 360 بودم بعد یکی از دوستام از استرالیا اومد اون فیس بوک بود و مدام می گفت بیا فیس بوک اونجا {استرالیا} هیچ کس یاهو 360 نیست و همه فیس بوکن بعد برام دعوت نامه داد و عضو شدم دوستامم بودن تا زمانی که بسته شد یه چند ماه رفتم شبکه «های فایو» ولی زیاد برام جذاب نبود و چند ماهی طول کشید تا بش عادت کردم، البته سرعت اینترنتم کمتر از الان بود نمی شد دائم آن باشم. مای اسپیس رو هم تو همون زمان عضو شدم تا اینکه فیس بوک اومد. چون امکاناتش بیشتر بود به نظرم زودتر معروف شد و تقریبا سریعتراز تجربه های قبلی، بچه ها همدیگرو خبر کردنو توش جمع شدن. »
معاشرت پذیری شبکه ای در فضای مجازی به جهت بهره گیری بیشتر از امکانات تصویری در بین کاربران تا حد زیادی تداعی کننده روابط حضوری و چهره به چهره بوده و این امر اقبال به فعالیت شبکه ای را فزونی می بخشد بطوریکه استنباط می شود در سایه ظهور شبکه های اجتماعی مجازی نیاز به ارتباط و تداوم تماس بواسطه استفاده از تلفن همراه نیز شکسته شده، مرزهای ارتباطات چهره به چهره به هم نزدیک تر شده و به زعم ویتل حفظ روابط از همیشه ساده تر می نمایاند. وایتل در سال های پایانی دهه 90 علی رغم اینکه در آن زمان هنوز اجتماعات مجازی در قالب های امروزی شکل نگرفته بودند، بر مبنای شواهد ارتقای تعاملات حلقه آشنایان، تسریع و تسهیل تماس میان کسانی که به نت دسترسی دارند از جمله اعضای خانواده، دوستان قدیمی، همسایه ها و اشخاص دیگری که بین آنها رابطه اجتماعی برقرار است، امکان ارتباط اجتماعی گسترده تر در کنار احتمال محدودتر شدن کاربر و جدایی افراد از جامعه واقعی را تحت عنوان «خاصیت دوقطبی» به عنوان مهم ترین پیامد ارتباطات نوین برشمرد (Whittle, 1997: 208-230). مضاف بر آن بودن در شبکه نوعی حس پیوند با دیگران و همیشه در دسترس بودن را در عین پویایی ارتباط برای اعضا به ارمغان می‌آورد که متفاوت از انواع پیشین معاشرت می باشد. صحبت های راحله نیز گویای این مطلب است:
«من برا برقراری ارتباط با افرادی که قبلن با ایمیل و اس ام اس باشون مرتبط بودم اصلن مشکلی ندارم خیلی راحت تر شدم و حتی ارتباطم با بعضیا بیشترم شده مخصوصا با اس ام اسی ها چون الان بیشتر در دسترسن و نمی خوان برا هر کدوم تایم جداگونه بذارم دارم تو وب کارای دیگه رو می کنم راحت هر چند تا می خوام پیام رو صفحه اونام می ذارم محدودیت جا هم که نیست کلن آپشنا بیشتره دستو دل آدم برا ارتباط با تعداد بیشتری بازه اما اونایی هم که قبلن اینترنتی و اس ام اسی نبودن تعدادشون کمه و بیشتر فامیلن که مث قبل هرازگاهی می بینمشون یا تلفنی احوال می گیرم».
چنین می نمایاند که در عصر جهانی شدن و در بستر الزامات و شرایط محیطی و کاری و غیره به همان اندازه که افراد به وجود دوستانشان در فضای واقعی نیازمندند به برقراری و تداوم این روابط در فضای مجازی نیز وابسته اند. صحبت های سحر گویای این مطلب است:
« از نظر من امکان ارتباط ساده و پیوسته مهم ترین حسن شبکه اجتماعیه. ما برای اینکه در مورد یک موضوع خاص مثل ادبیات صحبت کنیم لازمش اینه که جمع بشیم یه جایی وقت بذاریم از لحاظ مالی هزینه کنیم یه جایی پیدا کنیم، که همه جا بشیم، بیرون بریم، از خونه دربیایم و جمع بشیم یه جای خاص یکی بتونه بیاد یکی نیاد، جامون بشه، نشه، هزار تا اگه، اما و احتمال داره و… اما شبکه، راحت و بی دردسر این فضا رو فراهم کرده»
ضمن آنکه در فضای شبکه های اجتماعی مجازی به جهت تخت، هم سطح و افقی بودن روابط و عدم الزام به رعایت ملاحظات بین فردی فضای واقعی، سادگی ارتباط به حفظ دوستی های فضای واقعی که به شبکه راه یافته اند و به عبارت دیگر ارتباط میان فردی مستقل و بی تکلف در دنیای موبایل که بواسطه پیامک نیز تجربه شده و طی آن پیام متنی بر استرس صدا، موقعیت زمانی و مکانی فائق می آید، در ارتباط آنان در فضای شبکه مجازی تکرار شده و به تلطیف و تحکیم رابطه آنان کمک می کند. به تعبیرعلی رضا:
« فیس بوک روابط غیررسمی بین دوستا رو به شدت وسعت می ده، حرفها و شوخییایی که نمی تونی در دنیای واقعی به دوستات بزنی اونجا قابل انتقاله».
این در حالی است که معاشرت پذیری در سایت های شبکه اجتماعی بواسطه اینکه این سایت ها به کاربران اجازه‌ می‌دهند به دفترچه نشانی‌ها و پیوندهای دوستی یکدیگر دسترسی پیداکرده و تعاملات خود را گسترده تر سازند از دیگر شکل‌های ارتباط در جوامع مجازی متمایز شده و جذابیت می یابد. در تشریح اینگونه روابط از طریق سایت های شبکه اجتماعی که ارتباط‌های فرد به شکل بالقوه، ارتباط‌های دوستانش خواهد شد بوید و الیسون (2007) معتقدند این بستر می‌تواند منجر به انواع مختلف ارتباط‌ها میان افراد شود؛ ارتباطاتی که درغیراینصورت شکل عملی پیدا نمی‌کردند(Haythornthwaite, 2005) و علاوه بر افراد ممکن است، شامل گروه ها، شرکت ها، رویدادها، سازمانهای غیرانتفاعی و یا احزاب سیاسی باشد (Childnet International, 2007). یافته های تحقیق حاضر نیز مؤید این انواع و معناهای متنوع معاشرت پذیری شبکه ای می باشد به عبارت دیگر برخی حفظ شبکه‌ روابط اجتماعی که از قبل موجود بود‌ه‌اند، فراغت های جمعی خانوادگی و دوستانه را دنبال می‌‌‌کنند، عده ای به جذب غریبه‌ها تمایل دارند و تلاش می‌‌‌کنند براساس علایق مشترک، عقاید سیاسی یا فعالیت هایشان به یکدیگر مرتبط شوند. بعضی نیز براساس زبان یا نژاد، جنس، مذهب یا ملیت مشترک افراد را جذب می‌‌‌کنند. در نهایت وابستگی معاشرت های مجازی به پیوندهای واقعی از یک سو و تفاوت نوع استفاده و میزان بهره گیری از این فضا از فردی تا فرد دیگر از سوی دیگر طیف متنوعی از کاربران این فضا را به دست می دهد که در ادامه بدان ها خواهیم پرداخت.
2-1-1-4. دیده بانی
دومین پدیده مرکزی این تحقیق دیده بانی می باشد و از آنجا که زندگی در دنیای امروز بیش از هر زمان دیگر مستلزم تبادل اطلاعات با محیط است ابعاد شخصی، میان فردی، اجتماعی و سیاسی می یابد. فرایند اطلاع یابی(دریافت و مصرف اطلاعات) و نیز اطلاع رسانی(تولید، توزیع و به اشتراک گذاری اطلاعات) با تفاوت هایی در کمیت، کیفیت و درجه کاربر محوری از طریق دسترسی به رسانه های دیگر نیز امکان پذیر است اما اتفاق مهمی که در بستر شبکه های اجتماعی مجازی روی می دهد به امکان مشارکت تک تک اعضا در مرور، مصرف و تولید فردی و جمعی اطلاعات معطوف می شود که در اینجا از آن به دیده بانی تعبیر می نماییم. برخلاف دوران پیش از پیدایش شبکه های اجتماعی که، گستره دیده بانی افراد عادی از بازبینی وب سایت ها و وبلاگ های شخصی و خبرگزاری ها فراتر نمی رفت در این فضا با افتتاح یک حساب کاربری و ایجاد یک صفحه به طور رایگان، دسترسی به بیشترین و گسترده‌ترین حد ممکن از اطلاعات و فرصت برابر برای بازبینی، تولید، به اشتراک گذاشتن انواع اطلاعات از گروه های موسیقی و ستاره های تلویزیونی تا سیاست مداران درباره تقریبا هر موضوع قابل تصور شخصی و عمومی امکان پذیر شده و بسته به سلیقه و نیاز اعضا، ارزش و اهمیت فوق العاده یافته است و نزد کاربران ابزار راحت و سریع اطلاع یابی و اطلاع رسانی در ابعاد شخصی و اجتماعی محسوب می شود. یافته های این تحقیق مؤید آن است که بیشتر کاربران حقیقی در قالب ساختن صفحات شخصی به تولید و انتشار اطلاعاتی که بیشتر جنبه شخصی و محدود دارد اقدام به فعالیت می کنند اما صفحات اشخاص حقیقی که بعضا توسط کاربران زیادی هم پسند می شود، دیده بانی عمومی تر را پوشش می دهند. حمید در اینباره می گوید:
«وجود مجموعه ای از خبرها و اطلاعات متنوع شخصی و عمومی تو یه فضای واحد یه مزیته و برای آدما خیلی لذت بخشه چون اینجوری افراد از ذهن همدیگه در مورد خودشونو و مسائل مختلف اطرافشون باخبر می شن واسطه ای هم در کار نیست. با وجود شبکه اجتماعی انگار ادمای عادیم رسانه دار می شن، هزینه و سرمایه ام طلب نمی کنه خودشون، محل زندگیشون، کارای عادیشونه که مهم می شه، سوژه می شه تا دیگرانم مطلع بشن اما تو صفحات انجمنا، گروهای فکری و صنفی چون فضا هدفمند و اختصاصی تره، نوع محتوا جدی تر می شه ایده ها سرایت پیدا می کنه و سرعت بالای تبادل اطلاعات هم ترغیب کنندس».
در مجموع گفته های مصاحبه شوندگان حاکی از آن است که دیده بانی در شبکه های مجازی از دو شیوه هدفمند و غیر هدفمند تبعیت می کند. در شیوه هدفمند که بویژه در اوایل عضویت کاربران بوفور مورد استفاده قرار می گیرد با جستجوی مشخص، دسترسی به صفحه و اطلاعات زندگی شخصی، تحصیلی، کاری و نیز دوستان وی به شرط باز بودن صفحه برای اعضای شبکه ها به سرعت امکان پذیر می شود که زمینه های سرگرمی و کنجکاوی در زندگی شخصی دیگر کاربران را نیز فراهم می آورد. این نوع دیده بانی درباره اشخاص حقوقی بسیاری که با ایجاد صفحه با نام موسسات تجاری، صنعتی، خدماتی، فرهنگی، آموزشی، رسانه ای، تفریحی، خبری، سلامتی، درمانی، زیبایی، ورزشی، سازمانهای مردم نهاد در شبکه های اجتماعی حضور یافته به ارائه عمومی اهداف سازمانی خود می پردازند و صفحاتی که موضوعات عام، سرگرم کننده، کمتر شناخته شده در فضای واقعی یا تابوهای محیط واقعی را پوشش می دهند و بدون نام حقیقی و حقوقی با جستجوی مفاهیم و عناوین برای آشنایی یا شناخت اولیه قابل دسترسی هستند هم صادق است. به تعبیر زهرا هیچ ممنوعیتی در رابطه با دیده بانی در شبکه های اجتماعی مجازی وجود ندارد و با یک جستجوی تصادفی نیز می توان به مطلوب رسید:
«اینکه همه چیزیو می تونی زیر نظر داشته باشی احساس خوبیه همه اطلاعاتی که در حالت عادی نمی تونی دسترسی بشون داشته باشی اونجا راحت تر و اتفاقی می تونی ولو در حد یه شناخت سطحی به دست بیاری با یه سرچ به چیزهایی برمی خوری که شاید به طور عادی بین دوستان و فامیل نتونی اون پرسش و پاسخ رو داشته باشی.»
اما از حوزه اطلاعات زندگی شخصی که بگذریم، مشارکت و نقش آفرینی کاربران شبکه ها در دیده بانی عمومی، چرخش سریع افکار، سرایت ایده ها در قالب تولید رویداد و توزیع شبکه ای اطلاعات پیرامون مسائل صنفی، علمی، هنری، سیاسی و اجتماعی نیز بسیاری کاربران را به ادامه حضور در شبکه های اجتماعی تشویق و ترغیب می نماید.
در این راستا می توان از دیده بانی غیر هدفمند صحبت نمود که بخش نسبتا وسیعی را بویژه در حوزه های اجتماعی و سیاسی در برمی گیرد و منوط به اطلاعاتی است که در قالب اطلاعات توزیع و به اشتراک گذاشته شده از سوی دوستان کاربر و صفحاتی که وی در آن عضو بوده به سمع و نظرش رسیده و خود مستقیما در جستجوی آن ها نقشی نداشته و در تعامل با دیگران بدان ها دست یافته است. طی گفتگو با مصاحبه شوندگان مشخص شد که عده ای از کاربران پرمصرف شبکه های اجتماعی مجازی حساسیت ها و دغدغه های اجتماعی – سیاسی خود را نیز در فضای شبکه ها با یکدیگر در میان گذاشته و رویدادهای مختلف جامعه را پیوسته تعقیب و دنبال می کنند. نابسامانی ها، بی نظمی های حوزه های شهری، عمرانی، رفاهی، اداری، فرهنگی و اعمال نظرهای سلیقه ای، شخصی و سیاسی دولتمردان از جمله مطالبی است که در قالب فایل های متنی، صوتی و تصویری توسط این گروه افراد تولید، توزیع و به اشتراک گذارده می شود. در دوران پیش از اینترنت که میزان ارتباط افراد معطوف به جمعیت در دسترس و کسب اطلاعاتشان به روزنامه های محلی، شبکه های تلویزیونی محلی و ملی و در مواردی به چندین شبکه رادیویی و تلویزیونی بین المللی محدود می شد طبیعی به نظر می رسید که در میان حجم وسیع اخبار محلی، ملی، منطقه ای و بین المللی رویدادهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و حتی طبیعی یک منطقه به گوش ساکنین منطقه دیگر نرسد یا بواسطه پنهان کاری کانال های اطلاع رسانی رسمی حادثه ای هرچند مهم به عکس العمل قابل توجهی از سوی دیگران منجر نشود اما در چند سال اخیر با شکل گیری ارتباطات یک به یک و یک به بسیار در بستر شبکه های اجتماعی مجازی و ثبت لحظات و تصاویر و انتشار آنها توسط کاربران، پنهان سازی رویدادها عملا خنده آور، کودکانه و غیرممکن تلقی می شود.
از اینرو دیده بانی اعضای شبکه های اجتماعی، تبادل اطلاعات، تصاویر و روایت های مختلفی از وضع موجود، توجه، حساسیت و نگرش اعضا را نه فقط نسبت به محیط خود بلکه در گستره ای جهانی برانگیخته و تقویت می کند و بر محیط واقعی زندگی نیز بی تاثیر نیست. چنانکه احسان معتقد است:
«شبکه های اجتماعی مجازی خلاصه ای از یه جامعه مدنی و نماد پذیرش دموکراسیه. ضمن اینکه برای افراد دسترسی به گفتمان های دیگرو فراهم می کنه هر کس صاحب هر نوع دیدگاه سیاسی ای باشه می تونه با رضایت خاطر اونو بیان کنه می شه حرفهاتو بزنی، نظر واقعیتو مطرح کنی و حرفهای دیگرانو هم بشنوی نتیجه گیری کنی و رأی بدی. این بحثا کم و بیش به فضای واقعی هم درز پیدا می کنه خود من از وقتی تو شبکه حرفای ناگفته رو شنیدمو زدم تو فضای واقعی هم جسورتر شدم و هم تو برخورد با منتقدها صبورتر.»
در مجموع بر اساس گزارش کاربران از وضعیت خودشان بر مبنای دو پدیده محوری معاشرت پذیری و دیده بانی به نظر می رسد بتوان چهار تیپ مرجع را از یکدیگر جدا کرد. برخی از این تیپ ها می تواند دربردارنده زیرمجموعه های دیگری هم باشد لذا وضعیت تیپ ها به هیچ وجه قطعی نیست بلکه تیپولوژی زیر، تلاشی است حاصل تعبیر پژوهشگر و از برآیند برجسته سازی هر یک از صفات تعیین کننده به دست آمده است. بنابراین تصور فردی که تماما ذیل هر کدام از این تیپ ها قرار گیرد تصوری ایده آل است و نمی توان ادعا کرد با مشاهده این صفات فرد مشاهده شده یقینا متعلق به این تیپ است. در حقیقت مرز تمایز، برجستگی خاصی ندارد و برخی مؤلفه ها گاه در میان سبک ها مخرج مشترک نیز می یابند. معرفی هر یک از گروه ها ابتدا از بعد معاشرت پذیری و سپس از منظر دیده بانی صورت می پذیرد.
خاص گراها:
کاربران خاص گرا نام گروهی از کاربران شبکه اجتماعی فیس بوک است که کنشگری (معاشرت پذیری) آنها در فضای شبکه های اجتماعی مجازی مبتنی بر شناخت قبلی، رابطه مدت دار دوستانه یا فامیلی در فضای واقعی است. بر این اساس طبیعی است که چندان علاقه ای به دوستیابی های مجازی نشان ندهند به عبارت دیگر اصل پذیرفته شده این گروه همراهی و همصحبتی با افراد شناخته شده ای است که زمینه های قبلی آشنایی در فضای واقعی با آنها وجود داشته است. دسته اول این گروه کاربران که سنتی نام گرفته اند بیشتر خاستگاه مذهبی و دسته دوم که عنوان بروز به آنها اختصاص یافته است کمتر خاستگاه مذهبی دارند. این کاربران یا به شکل سنتی، هنجارهای خانوادگی را محدوده کنش خود می دانند و بیشتر تحت تاثیر خانواده تمایلی به ایجاد ارتباط جدید احساس ننموده و لذا به دوستیابی در فضای شبکه نیز اقبالی نشان نمی دهند یا به دلایل شخصی (خاص گرایان بروز) از برقراری روابط مجازی با افراد ناشناس پرهیز می کنند. پروین در اینباره چنین می گوید:
« از قدیم گفتن بنی آدم بنی عادته، بیشتر ماهام اینقد از بچگی تو گوشمون خوندن با غریبه حرف نزن از غریبه خوردنی نگیر یا مدام پدر مادرا پرسیدن دوستت کیه؟ باباش کیه و از این حرفا که به نظر من یه فوبیای ارتباط با غربیه رو تو ما بوجود آوردن»
گفته های داریوش نیز نشانگر رویکرد این گروه است که به طور بدیهی ارتباطی که از روی جستجوی نام افراد در شبکه و ارسال درخواست دوستی باشد یا به دنبال حضور در صفحات عمومی برقرار شود در بین این گروه چندان پذیرفته شده نبوده و معدود مورد استفاده واقع می شود:
« مث این می مونه که شما وارد یه مهمونی بشی اولین کاری که می کنی اینه که چش چش می کنی ببینی فامیلات یا اگه جمع دوستانه باشه رفقات کجا نشستن بعد می ری اونجا خوب شبکه هم همینطوره شاید برا روزای اول دیدن آلبوم عکس غریبه ها جالب باشه اما اون چیزی که موندگاری اعضا رو تضمین می کنه بودن افراد آشناست»

مطلب مشابه :  مراکز علمی کاربردی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید