رشته حقوق

شبکه های اجتماعی مجازی

دانلود پایان نامه

بدین قرار ملاحظه میشود روش لازمه دانش است و هیچ دانشی بدون روش قابل تصور نیست، اعتبار هر دانش نیز به ایقان روش یا روشهایی وابسته است که در آن مورد استفاده قرار گرفته است»(خاکی ،194:1384). اما با وجود تنوع در رویکردها و انگیزه های پژوهش در حوزه های مختلف علوم که با هدف پاسخ دادن به پرسش ها و کسب دانش نوین صورت می پذیرد پژوهش های علمی نظم و مراحل مشخص روش شناختی چون رویکرد تجربی، مشاهده، پرسشگری، فرضیه سازی، آزمون، تحلیل نتایج و بازتاب دادن آن را دنبال می کنند(Cohen and Lea, 2005: 1-6). محققان اجتماعی می خواهند بدانند که در جامعه چه می گذرد و چرا. یعنی هم هدف توصیف جامعه و هم فهم آن می باشد(دواس،1383: 20). بر این اساس در تحقیق حاضر در بخش نظری طیفی از نظرات اندیشمندان در باب موضوع تحقیق ارائه و چارچوب نظری تحقیق و به دنبال آن فرضیه های مربوطه بر اساس مباحث نظری تدارک دیده شد. اکنون برای روشن شدن صحت و سقم توانایی فرضیه های حاصل از نظریه های مذکور بررسی عینی را آغاز می نماییم. در این فصل به معرفی روش های مورد استفاده در این پژوهش، تعریف نظری و عملیاتی متغیرها و مفاهیم اصلی، ابزار گردآوری اطلاعات، جامعه آماری، نحوه نمونه گیری، حجم نمونه، میدان تحقیق، واحد تحلیل، روایی و پایایی، روش تجزیه و تحلیل دادهها و ملاحظات اخلاقی پرداخته میشود.
1-3. روش تحقیق
منظور از روش تحقیق، راه و رویه ای است که محقق به اتکای آن و با رعایت اصول معینی در صدد شناسایی علمی بر می آید و در این راه از یک سری فنون استفاده می کند. در واقع « روش، فرایندی است که محقق طی می کند تا به حقیقت علمی برسد یا به عبارتی حرکت از یک مبدأ به مقصد را برای دستیابی به حقیقت علمی، روش گویند» (نقیب السادات، 2:1378). انتخاب روش تحقیق مناسب بستگی به عوامل بسیاری در یک تحقیق اجتماعی می‌تواند داشته باشد. همانطور که مک‌نیل در کتاب روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی بیان می‌دارد، امروزه با عنایت به توجه و استقبال روزافزون از کاربرد رویکردهای تلفیقی در علوم اجتماعی «در بیشتر طرحهای تحقیقاتی به بیش از یک فن گردآوری داده‌ها نیازمندند. اما به‌طور معمول یا برای تحقیق آماری ترجیح قائل هستند و بیشتر در صدد گردآوری داده‌های کمی برمی‌آیند و یا مردم نگاری و گردآوری داده‌های کیفی را ترجیح می‌دهند، با این همه نباید تصور کرد که این دو شیوه تحقیق یکسره جدا هستند»(مک نیل، 142:1376-143). به هر ترتیب هر یک از این روش ها امتیازات و معایب خاص خود را دارا هستند. پژوهشگر مجاز است متناسب با رویکرد نظری خود از بین روش ها و ابزار مختلف برای جمع آوری اطلاعات انتخاب نماید.
برخی معتقدند که عمر پژوهش‌های کمی به سر آمده و به نوعی حرکتی افراطی به سمت روش‌های کیفی را شاهد هستیم. این در حالیست که محدودیت‌ها و برخی استفاده‌های نامناسب از پیمایش‌های کمی به معنای نادیده گرفتن کارایی و استفاده‌های مفید از آنها نیست، در واقع آزاد کردن الگوهای کمی از مفروضات محض تجربه‌گرایانه قابلیت‌های آنها را ارتقا می‌دهد و روش‌های کمی هنوز ظرفیت زیادی برای نظریه‌پردازی دارند، چرا که صورت‌بندی‌های ایدئولوژیک جامعه معاصر و نیز پدیده‌های موثر بر بازنمایی، ارزش‌ها و رفتارهای جمعی مانند رسانه‌های جمعی و صنایع فرهنگ، به ویژه نوع عامه‌پسند آن را از منظر کمی نیز می‌‌توان مورد مطالعه قرار داد. می‌توان گفت که اطلاعات کمی به دست آمده از مثلاً یک پیمایش علاوه بر مزایایی که مستقلاً برای تحلیل و توصیف کمی فراهم می‌سازند، دستمایه مناسبی برای تحلیل و طبقه‌بندی کیفی به شمار می‌آید(ذکایی، 25:1387).
باتوجه به مقتضیات خاص شناخت مصرف شبکه ای کاربران جوان، محدودیت‌ها و بنابر ماهیت موضوع و اهداف مورد نظر که تعمق بیشتری را می‌طلبد پژوهش از تلفیق روش های کمی و کیفی بهره جسته و پدیده اجتماعی مورد مطالعه خود را از طریق دو روش با تکنیک های متفاوت مورد مطالعه قرار می دهد.
1-1-3. روش تحقیق کیفی
در مطالعات و تحقیقات اجتماعی برای بررسی پدیده‌‌ها از دو روش کمی و کیفیِ استفاده می‌شود. روش کیفی، ژرف نگر یا تحلیلی روشی است که بر یک دیدگاه فلسفی و تفسیرگرایانه مبتنی است و توجه آن به چگونگی تفسیر، درک، تجربه و بوجود آمدن جهان اجتماعی معطوف است. در ضمن پژوهش کیفی بر آنگونه از روش های تحلیل و تبیین استوار است که در آنها به درک عمیق، پیچیدگی، جزئیات و بافت پدیده های مورد مطالعه تأکید می شود(شریفی، 1377: 57). روش کیفی را می‌توان مطالعه پدیده‌ها در وضعیت طبیعی‌شان تعریف کرد. این روش به واسطه موضوعی که برای شناخت برمی‌گزیند و به واسطه استفاده خفیف آن از ابزارهای رایج در تحقیق تجربی، از روش‌های کمی ممتاز می‌شود(میسون، 62:2002). روش‌های کیفی به لحاظ نوع تحلیل، منابع داده‌ها، شیوه‌ جمع‌آوری اطلاعات، شیوه‌ی وارسی و تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش‌های کمی متفاوتند. سیلورمن می نویسد: «برخلاف روش های کمی که خواهان ارائه دیدگاه عینی از مسائل هستند، روش های کیفی خواهان درک جهانی هستند که معانی آن به صورت بین الاذهانی شکل می گیرد و این نکته شایان توجه است که از جهت روش شناختی، منطق آماری و روش تجربی همیشه برای بررسی جهان بین الاذهانی مناسب نیست»(سیلورمن،1381: 1). در این رابطه استراس و کوربین اعتقاد شخصی محقق برپایه‌ تجربیات تحقیقی، طبیعت مسئله مورد تحقیق و نیاز به پرداختن به جزئیات پدیده‌های ناشناخته‌تر را از دلایل انجام تحقیق کیفی توسط پژوهشگران می‌دانند (استراس و کوربین ،91:1385). از آنجا که هدف این پژوهش، شناسایی، توصیف اکتشافی و تفسیرانگیزه‌ها، اهداف، معانی آشکار و پنهان استفاده از شبکه های اجتماعی مجازی از سوی جوانان است و معانی ذهنی و تفاسیر کنشگران، هم به لحاظ کشف و هم ارائه‌ داده به آسانی تن به کمّی شدن و تجزیه و تحلیل‌های عددی نمی‌دهند؛ رویکرد کیفی به جهت حساسیت های خاص به شرح حال افراد و تجربه زیسته آنان، انباشتی بودن، تفسیری بودن و ازپیش مشخص نبودن کمک های شایانی به طرح این تحقیق خواهد کرد. همچنین این امکان را برای جوانان فراهم می کند که خود را آزادانه بیان کنند و شنیده شوند. خصوصا پژوهش در مورد روابط شخصی و سلایق خصوصی فرد با پیچیدگیهایی همراه است که از راه کیفی بهتر می توان بدان شناخت حاصل کرد. معنای غنی و سرشاری که افراد به کنش های معمول خود نسبت می دهند تنها از راه تعامل چهره به چهره، تلاش برای اعتمادسازی مصاحبه گر و طرح سئوالات باز ممکن است.
1-1-1-3. نظریه مبنایی
در چارچوب این استراتژی روش شناختی، رویکرد نظریه میدانیمد نظر است که اساس آن بر استقرای تحلیلی استوار است و با هدف ساختن نظریه ای که در دل داده ها قرار گیرد، تنظیم شده است. «تولید یک نظریه به کمک اطلاعات تحقیق بدین معنا است که بیشتر فرضیات و مفاهیم نه تنها از اطلاعات میدانی گرفته می شوند بلکه علاوه بر آن بطور سیستماتیک بر اساس داده های بدست آمده در جریان تحقیق حاصل می شوند بدین ترتیب برخلاف روش هایی که تاکید آنها اساسا اثبات فرضیه ها و قضایای نظری است، تاکید این روش بر تولید نظریه است»(ذکایی،1381: 54). بر این اساس مقایسه و درک تشابهات و تفاوتها به شکل گیری مفاهیم و مقولات و در نهایت گزاره های نظری می انجامد. در کل این فرایند، خلاقیت نقش کلیدی در ارتقا کار از سطح توصیف صرف به تحلیل دارد. «این امر تحلیلگر را قادر می سازد تا شرایط حقیقی و داده های مربوط بدان را از دید جدیدی بنگرد و توانایی بالقوه داده ها را جهت پرداختن نظریه ای جدید بکاود»(استراوس و کوربین،1384: 42). پرواضح است که برای افزایش اعتبار کار، نگاه شکاکانه و سئوالات پی در پی، تجزیه و تحلیل داده ها و انطباق آنها با واقعیت اهمیت وافری دارد. سه عنصر اصلی نظریه مبنایی را مفاهیم، مقولات و قضایا تشکیل می‌دهند. مفاهیم واحدهای بنیادی تحلیل را تشکیل داده و از آن‌جا که نظریه مبتنی بر مفاهیم پیش می‌رود؛ به وقایع، رویدادها و اتفاقات برچسب‌های مفهومی تعلّق می‌گیرد. این برچسب‌ها اصطلاحاتی هستند که پس از مقایسه‌ی وقایع و نام‌گذاری پدیده‌های مشابه، بر آنها اطلاق می‌شود تا پایه‌های اولیه‌ی گسترشِ نظریه را فراهم آورند. تمامی روش‌های نظریه‌‌مبنایی به طرف شناسایی، گسترش و ربط دادن مفاهیم سوگیری می‌شوند(استراس و کوربین،1387: 176). مفاهیم در مقایسه‌ تفاوت‌ها و شباهت‌ها با یکدیگر، در سطحی بالا‌تر، گروه‌بندی شده و مقولات را پدید می‌آورند.
مقولات، انتزاعِ مفاهیم هستند و در سطحی بالاتر قرار دارند. مقولات، اساس و سنگ‌بنای نظریه‌سازی هستند.در سطحی بالاتراز مفاهیم و مقولات، گزاره‌ها قرار گرفته‌اند که استنباطی کلّی از وابستگی میانِ مقوله‌ها هستند. گلیزر و استراس گزاره‌ها را نوعی فرضیه دانسته‌اند، گزاره‌ها در بردارنده‌ روابطِ مفهومی هستند، درحالیکه فرضیه‌ها مستلزم روابط اندازه‌گیری‌اند(به نقل از ذکایی، 56:1381). روند تحقیق در نظریه‌‌مبنایی که محقّق پیاپی در حالِ ساخت و توسعه دادنِ مفاهیم، مقوله‌ها و قضایاست، روندی گردشی است. منظور از گردشی بودن فرایند تنظیم مفاهیم، مقولات وگزاره‌ها، سیال بودن جریان تحقیق و بازگشت مکرر محقق به مراحل قبلی برای اصلاح، تغییر و رسیدن به نظریه‌ای مناسب است که به کمک آن، تبیینی از روابط مشاهده شده به دست دهد»(همان).
روش اصلی تحلیل داده‌ای که در مورد روش‌های کیفی ارائه می‌شود، کدگذاری است. اگر چه کدگذاری توصیف را تسهیل می‌کند، اما در جهت تحلیل و خلق نظریه نیز به کار می‌‌آید(بلیکی، 1382: 309). کدگذاری روند اصلی ساختن و پرداختن نظریه از داده‌هاست که عملیات خرد شدن داده‌ها، مفهوم‌پردازی و دوباره به هم متصل شدن داده‌ها در آن صورت می‌گیرد و شامل سه مرحله است: کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی. حدفاصل میان انواع کدگذاری تصنعی و غیر واقعی است، زیرا در فرایند تجزیه و تحلیل، محقق به طور مداوم از یکی به دیگری می‌پردازد، با این حال در نظریه‌مبنایی تفسیر با کدگذاری باز انجام شده با کدگذاری انتخابی (در صورت ساخت نظریه) به پایان می‌رسد(استراس و کوربین،58:1387).
مراحل اجرا و عملیاتی کردن نظریه مبنایی‌ در تحقیق حاضر
حساسیت نظری مفهومی گره‎خورده با نظریه‌مبنایی است که توانایی تشخیص داده‌های مهم و معنی بخشی به آن را دارد( استراس و کوربین،40:1387). منشأ حساسیت نظری از تجارب حرفه‌ای، تجارب شخصی و آگاهی از متون تخصصی و منابعی چون نظریه‌ها، اسناد، نشریات و… به دست می‌آید. به کارگیری پرسش، تجزیه و تحلیل کلمه، عبارت یا جمله، انجام مقایسه به روش تناوبی، مقایسه‌ منظم دو یا چند پدیده، مقایسه‌های نزدیک و دور از دیگر روش‌های ارتقای حساسیت نظری است( همان:96 – 74). در این تحقیق تلاش شد با انجام چندین گفتگوی علمی با متخصصین کامپیوتر در حوزه شبکه ها و مهندسین فناوری اطلاعات در بخش امنیت شبکه با اطلاعات غنی‌تر از زاویه متفاوت و کلی‌تر به این مسئله نگاه شود. در این اثنا حضور محقق در نمایشگاه رسانه های دیجیتال آگاهی بیشتر وی از رویکرد مسؤولان و متولیان حوزه فرهنگی کشور به فعالیت شبکه ای کاربران را به دنبال داشت. همچنین هک شدن آدرس الکترونیک محقق سبب شد وی با دیدگاه متخصصان پلیس فناوری اطلاعات در خصوص دامنه فعالیت مجازی کاربران و پیامدهای فعالیت شبکه ای جوانان آشنا شود. از سوی دیگر آشنایی با واسطه با مدیر چندین کافی نت مطرح در شهر تهران و انجام چندین گفتگوی دوستانه و صمیمانه با برخی کاربران حرفه ای در این کافی نت ها و بهره‌گیری از روش مطالعات مشاهده‌ای به تعمیق موضوع کمک شایانی نمود.
2-1-1-3. نمونه گیری
با توجه به فقدان آمار واقعی کاربران شبکه های اجتماعی مجازی در شهر تهران، عدم امکان دسترسی به کلیه کاربران از نمونه‌گیری غیراحتمالی – هدفمند استفاده کرده‌ایم. در این نمونه‌گیری به‌جای تکیه بر عامل شانس، نمونه به مدد قضاوت انسانی انتخاب می‌شوند، با قضاوتی که خود تحت تاثیر معجونی از اطلاعات و علایق شکل می‌گیرد. بنابراین شانس وارد شدن هریک از واحدهای جمعیت در نمونه نامعین و نامعلوم می‌ماند(سرایی، 11:1371). از میان انواع مختلف این نوع نمونه‌گیری محقق در این تحقیق از نمونه‌گیری گلوله برفی بهره می‌گیرد. بر اساس این روش زمانی که چارچوب نمونه گیری وجود ندارد محقق طی تماس با افرادی از جمعیت نمونه که متمایل به انجام مصاحبه یا پر کردن پرسشنامه هستند از طریق آشنایی و معرفی واسطه ها به نمونه های دیگر دست می یابد به این ترتیب انتخاب جمعیت نمونه به صورت زنجیروار ادامه می یابد. ضمن آنکه در این شیوه نمونه گیری، محقق می تواند به صورت ترجیحی به انتخاب نمونه هایی بپردازد که از نظر متغیرهای زمینه ای و طبقه اجتماعی متعلق به حوزه های اجتماعی متفاوت باشند (Gilbert, 1993: 74). فکر اساسی که در پس نمونه‌گیری هدفمند است این است که محقق براساس دانش، قضاوت صحیح و اتخاذ استراتژی مناسب می‌تواند مواردی را برگزیند که در مجموع معرف جمعیت مورد نظر باشد. یک استراتژی عمومی در این نمونه‌گیری، انتخاب سنجیده واحدها به طریقی است که هریک معرف بخشی از جمعیت باشد(سرایی: همان). هرچند بر چنین نمونه‌گیری خطای قابل ملاحظه‌ای وارد است، اما از آنجا که از یک سو نمونه هدفمند تابع ملاحظات عملیاتی و نیازهای تحلیلی است و از سوی دیگر محقق در صدد تعمیم نتایج این بخش تحقیق به کل جامعه آماری نیست، چنین روشی برای نمونه‌گیری مدنظر قرار گرفته است. باتوجه به اینکه تعمیم نتایج باعث از دست رفتن بسیاری از ویژگی‌ها می‌‌گردد. اما به کمک نمونه‌گیری هدفمند محقق می‌تواند به بررسی نمونه‌هایی بپردازد که باتوجه به مطالعات نظری، تجربی و تحلیل ثانویه یافته‌های موجود، ویژگی‌هایی را به‌عنوان شاخصه‌های مصرف شبکه ‌ای داراست.
3-1-1-3 .محورها و سوالات
باتوجه به اهداف تحقیق و با استعانت از ادبیات نظری، مرور صفحات شخصی و غیر شخصی مختلف در شبکه های اجتماعی مجازی، همچنین تحلیل محتوای کیفی 60 مقاله کوتاه کاربران جوان که در آن توصیف دیدگاه خود در خصوص فضای شبکه و کاربردهای آن پرداخته بودند، انجام چند مصاحبه‌‌ دوستانه و نیز مشاهدات و تجربه های خود محقق مصرف رسانه‌ای، علایق، انتخاب‌ها و اولویت های مصرف شبکه ‌ای، تاثیرات احساس شده و تاثیر ارتباطات شبکه روابط واقعی بر مصرف شبکه ای و موارد مشابه فهرستی از محورها و راهنمای مشاهده به شکل موقتی انتخاب و برای این محورهای کلی، سوالاتی به صورت باز ساخته شد. پس از انجام چند مصاحبه و مروری براطلاعات به دست آمده پس از کدگذاری باز، محورها و سؤالات تکمیلی‌تر و تخصصی‌تری ساخته شدند سوالات ذیل در طول مصاحبه از مصاحبه‌شوندگان سوال گردیده است.
– برای شروع لطفاً چند کلمه‌ای از خودت بگو؟ چه کار می‌کنی، تحصیلاتت، وضع کار و…؟
– وقتای آزادتو چطور می‌گذرونی؟
– چقدرشو صرف فعالیت در شبکه های اجتماعی مجازی می‌کنی؟
– در کدامیک از شبکه‌های اجتماعی مجازی (ایرانی/ بین المللی) عضوی و چه مدت از عضویتت می‌گذره؟
– چی شد که تو این شبکه ها عضو شدی؟ الان چی الان انگیزه اصلیت چیه؟
– یک کم توضیح بده تو شبکه چی کار می کنی؟
– آیا فیلتر شدن برخی شبکه ها تاثیری بر فعالیت شبکه ای شما داشته ؟
– کدامیک از شبکه های اجتماعی مجازی (ایرانی/ بین المللی) را بیشتر می پسندی و چرا؟
– مدت زمان فعالیت روزانه ات به نسبت اوایل عضویت تغییری کرده؟ اگر بله چرا؟

مطلب مشابه :  نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید