رشته حقوق

شاهنامه ی فردوسی

دانلود پایان نامه

«جم نام یکی از ناموران باستانی است که در کتاب اوستا و نوشته های پهلوی زیاد از او سخن رفته است. این نام در اوستا به صورت «یمه» (که معنی لفظ او را «توامان و همزاد» می نویسند، صفاتی که برای او آمده : شیر، خوب رمه و زیبا می باشد. پدر جم یا جمشید «وینگهان» است.» (عفیفی، 1383، ص 486).
در اوستا، زردشت از هوم می پرسد : در میان مردمان خاکی جهان، اوّل بار چه کسی تو را آماده کرد ؟ هوم پاسخ می دهد : ویونگهان و سپس می افزاید به پاداش آن، او را پسری آمد، جمشید، دارنده ی رمه خوب و فرهمندترین در میان مردمان، کسی که در شهریاری خود، جانور و مردم رانمردنی و آب و گیاه را نخشکیدنی، و خوردنی را نکاستنی ساخت. هنگام شهریاری جمشید، نه سرما، نه گرما، نه پیری و نه مرگ بود.
در زامیاد یشت آمده : جمشید مدّت زمانی از فرّ برخوردار بود. آن چنان که به هفت کشور پادشاهی کرد، به دیوها و مردمان و جاودان و پری ها دست یافت. در زمان پادشاهی او خوراک و آشامیدنی فاسد نشدنی بود و مردم و جانوران فناناپذیر و گیاهان خشک نشدنی بود. امّا پس از آن که دروغ و ناراست گفت، فرّ از او گسسته شد، و در برابر دشمن فرو ماند و در زمین پنهان شد. درگات ها نیز، جمشید گناهکار شناخته شده و چنین آمده که : جم پسر و یونگهان از گناهکاران است، کسی که برای خشنود ساختن مردمان، خوردن گوشت به آنان آموخت.
در روایات پهلوی، فرّ جمشید به سبب خطاکاری از او جدا می شود و او سرگردان و ناتوان با ارّه به دو نیم شده و به دروغ سرنگون می شود، و پس از دو هزار سال بر اثر توبه و استغفار و وساطت زردشت، گناه او مورد بخشش قرار می گیرد و جایگاه او به برزخ انتقال می یابد. (هینلز، 1383، ص 66-72).
بنابر آن چه در شاهنامه ی فردوسی آمده، جمشید پسر تهمورث است که پس از پدر به پادشاهی نشست، جمشید از پهلوانان و پادشاهان بزرگ داستانی و مانند فریدون از بزرگ ترین مشاهیر قوم ایران است. «جم« به معنی «پادشاه» و «شید» به معنی «درخشان» است.
در ادبیات سنسکریت تحت عنوان «یم» و در اوستا از او با نام «ییم» یاد شده است. مدّت فرمانروایی او در شاهنامه، سیصد سال است و اقدامات زیادی را در مدت فرمانروایی به او نسبت داده اند. «پنجاه سال نخست به ساختن آلات و ابزار جنگ پرداخت، پنجاه سال دوم را رشتن و بافتن و دوختن به آدمیان آموخت، و پنجاه سال سوم طبقات چهارگانه ی کاتوزیان، نیساریان، نسودیان و اهنوخوشی را پدید آورد و پایگاه هر یک را معلوم کرد. سپس دیوان را فرمود از آب و گل خانه و کاخ و گرمابه سازند، آن گاه از سنگ ها، گوهر بیرون آورد و پزشکی و درمان را پدید آورد. این کار نیز پنجاه سال انجام گرفت.» (اردلان جوان، 1385، ص 57).
پیدایش شراب در زمان او منسوب می شود و همین مسأله موجب مقارنت با جمشید و پیدایش ترکیبات «جام جم» در معنی ظاهری و عرفانی آن، در ادب فارسی شده است.
شخصیّت جمشید با وجود مشابهت هایی، با شخصیّت های دینی از جمله حضرت سلیمان و حضرت نوح در آمیخته است. این که دیوان در اختیار او بودند و اهورامزدا با دادن نگین و عصا او را صاحب اقتدار گردانید، داستان او را با داستان حضرت سلیمان سخت در هم می آمیزد. از طرفی دیگر «اینکه خدایان در انجمن خود، طوفانی را پیش بینی کردند و جمشید اقدام به ساختن پناهگاهی زیرزمینی کرد، که «دور» یا «باغ جمشید» نامیده شد.» (یاحقی،1379،ص 165). داستان او را با داستان نوح در هم می آمیزند و قابل قیاس می سازد.
جمشید تنها یکی از پهلوانان اساطیری و ملّی ایرانیان نیست بلکه متعلّق به قوم هند و ایرانی است. از مجموعه آن چه که در روایات اساطیری به جمشید منسوب است، بزرگی و شکوه اوست که در ادب فارسی راه یافته است. مجموع آن ها، به دو بخش از مایه های بزرگی و جلال او منحصر می شود : یکی آن چه که موجب بقا و پایداری نام جمشید است، یعنی : جام جم، و جمشید بدون آن هیچ است و دیگری، آن چه که بر باد رفته، یعنی : تخت او است.
آتشی فقط یک بار از واژه ی «جمشید» استفاده کرده است :
«فارغ از افسانه ی جمشید و جام
مانده ام در چارچوب نام خویش
گر به دامی بایدم افتاد
من، به حکمت برگزیدم دام خویش» (آتشی، 1388، ص 1448).
11-1-4-3- رستم :
رستم، یعنی دارای تن عظیم و قوی هیکل است و نام آورترین چهره ی اسطوره ای شاهنامه و به تبع آن، برترین چهره ی اسطوره ای ادبیات ایران است. او فرزند زال و رودابه است و تبار پدری رستم به گرشاسب (پهلوان اسطوره ای و چهره ی برتر اوستا)، و از طریق گرشاسب، به جمشید می رسد و تبار مادری او به مهراب کابلی و ضحّاک می رسد. بی گمان هنگامی که صحبت از اسطوره و پهلوانی پیش می آید، نام رستم، یعنی اسطوره ای ایران زمین به ذهن می رسد.
برای ایرانیان، رستم پهلوانی اسطوره ای و نماد زورمندی، سلحشوری و میهن دوستی است. او به نوعی در باور ایرانیان، پهلوانی اهورایی است که نمایندگان اهریمن یعنی دیو و اژدها را می کشد. پهلوانی دلاور و شکست ناپذیر بوده که تنها در جنگ با پسر خود، سهراب، احساس شکست می کند که آن هم با حیله ای که به کار می برد بر او قائق آمده و او را می کشد و این دردناک ترین واقعه ی زندگیش بوده است.
«رستم در ادبیات پهلوی «روت تستخم» یا «روتستخمک» به معنی «بالا بلند زورمند» نام دارد. از دید«نولدکه» و «کریستن سن»، میان رستم و گرشاسب رابطه ای نیست و شاید رستم از سرداران اشکانی یا قهرمانان سکایی است که در روایت های ایرانیان به چهره ای اسطوره ای وداستانی مبدّل می شود.» (عفیفی، 1383، ص 529).
«دکتر صفا» در کتاب «حماسه سرایی در ایران» برای رستم وجود تاریخی قائل است و او را با احتمال از رجال اشکانی دانسته است. او می گوید : «با راه یافتن خوارق عادت (عمر دراز رستم از عهد منوچهر تا عهد بهمن، حماسه ی هفت خوان رستم، قد بلند رستم، رخش سخنگو و…) در زندگی یک پهلوان بزرگ، نباید وجود تاریخی او را انکار کرد.» (صفا، 1387، ص 567).
مقصد و جایگاه دائمی رستم در سیستان است و تنها در زمان های بحرانی که او را به نبرد می خوانند، آن سرزمین را ترک کمی گوید. درباره ی چگونگی به دین آوردن رستم در شاهنامه آمده که : رودابه همسر زال، دچار درد شدید زایمان گردید و نتوانست طفل را به دنیا آورد. در این هنگام زال از سیمرغ یاری می جوید. به دستور سیمرغ، رودابه را با می بیهوش می کنند و پهلویش را پاره می کنند و رستم را بدین طریق بیرون می آورند. بعد از آن دارویی که به دستور سیمرغ ساخته شده بود، برای التیام درد رودابه بر روی زخمش گذاشتند. بدین ترتیب رستم به دنیا آمد.
نام این پهلوان اصلاً در اوستا نیامده است و برعکس در آثار پهلوی به ندرت به شکل «روت ستخمک» یا «رتستخم» دیده می شود. باید توجّه داشت که داستان این پهلوان بسیار قدیم و متعلّق به عهد پیش از اسلام است. داستان رستم اگر چه اصلاً و واقعاً از داستان های پهلوانی ایرانیان مشرق بود،امّا با این حال در صدر اسلام در مغرب ایران نیز شهرتی داشت. تا بدان حد که به عقیده ی بعضی از مفسّران قرآن مجید، «نصر حارث» از مخالفان پیامبر (ص) برای آن که مهتران قریش را در مکّه از شنیدن آیات قرآن باز دارد، افسانه های رستم و افراسیاب را که از سرزمین پارسیان آورده بوده است برای ایشان می خوانده و از جذبه ی موجود در این داستان برای وصول به مقصود خود بهره ی می جسته است.» (اردلان جوان، 1385، ص 73).

مطلب مشابه :  پایان نامه حقوق : مالیات بر درآمد

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید