رشته حقوق

شاهنامه فردوسی

دانلود پایان نامه

ببرده دروندختپوشیدهروی بجوشید مهرش دگر شد بخوی
(همان: 195ـ192)
گلنار کنیز و گنجور اردوان، شبی از فراز بام، اردشیر بابکان، مؤسس سلسلهی ساسانی را که به عنوان خدمتکار در دربار اردوان به سر میبرد را میبیند و به او دل میبندد. با کمنـدی خود را به او که در خواب است میرساند؛ او را بیـدار کرده و راز دلدادگیاش را به او میگـوید، و اردشیـر نیز به او دل میبازد:
چنان بُد که روزی برآمـد ببـام دلش گشت زان خــرّمی شـادکام
نگه کرد خنــدان لب اردشیــر جــوان در دل مــاه شد جـامگیر
همـی بود تا روز تاریک شــد همـانا به شـب روز نزدیک شــد
کمندی بران کنگــره بر ببست گـره زد برو چند و ببسود دسـت
بیامــد خـرامان بـر اردشیـــر پر از گوهر و بوی و مشک و عبیر
ز بالین دیبــا سـرش بر گـرفت چو بیـدار شـد تنگ در بر گرفت…
کنــون گـر پذیـری ترا بنــدهام دل و جــان به مهــر تو آکنــدهام
بیایم چـو خواهـی به نزدیک تو درفشـــان کنــم روز تاریــک تو
(همان: 212ـ200)
3-1-1-3 جایگاه زن در شاهنامه فردوسی
بسیاری از قهرمانان و شخصیتهای برجستهی شاهنامه، زنان هستند که در داستانهای عشقی شاهنامه نیز نقشهای اساسی را ایفا میکنند. بررسی جایگاه و سیمای زن در شاهنامه، تنها با توجّه به جایگاه و وضعیت زن در فرهنگ و ادبیات این سرزمین قابل بررسی است.
در عصر سرودن شاهنامه، زن جایگاه ممتازی در جامعه نداشته است و همواره به عنوان جنس دوّم در مقامی پایینتر از مرد قرار گرفته است. فردوسی نیز مانند همهی اندیشمندان کهن از تأثیر شرایط اقتصادی سیاسی، اجتماعی و به طور کلّی شرایط فرهنگی روزگار خویش در امان نبوده و این مسأله در شاهنامه نیز انعکاس یافته است.
به زنان در شاهنامه به دو صورت پرداخته شده است؛ گاه با زنانی وفادار، باهوش و خردمند مواجهایم و گاه با توجّه به شرایط حاکم بر جامعه شاهد حضور زنانی بیخرد و قبیح هستیم.
امّا در مجموع میتوان نگاه فردوسی به زن را نگاهی مثبت تلقّی کرد. در شاهنامه زنان، دارای خرد، آگاهی و بینش هستند و در مواجه با مشکلات با نیروی خرد و با تدبیر بهترین راه را برمیگزیند و برای دستیابی به هدف دلاورانه تلاش میکنند. در این زمینه میتوان به چارهاندیشی و خردمندی سیندخت مادر رودابه اشاره کرد که با پختگی و تدبیر، ضمن اینکه دخترش را از خشم پدر نجات داده و شرایط ازدواجش را فراهم میکند، کشورش را نیز از بلایی که در شرف وقوع بود، رهایی میبخشد؛ سیندخت که همسرش، مهراب را نگران و درمانده از نبرد با ایران و ارتش منوچهر میبیند، خود پیشگام میشود و به نوعی با دیپلماسی مشکل را برطرف میکند.
قدمعلی سرّامی دربارهی نوع نگاه به زن در شاهنامه مینویسد: «در شاهنامه از مهربانی فرانک، کاردانی سیندخت، دلیری گردآفرید، وفاداری فرنگیس، منیژه، شیرین و سپینود، و دانایی گردیه سخن رفته است. همهی زنانی که در داستانهای بهرام گور اجرای نقشی را عهده دارند، از دست زنان نیک و در خور ستایش هستند، امّا در جمعبندی کلّی زن در شاهنامه دارای قدر و منزلتی برابر با مردان نیست. و بارها و بارها از زبان قهرمانان مرد این حماسه مورد سرزنش قرار گرفته است. مهراب، رستم، افراسیاب و پارهای دیگر از قهرمانان شاهنامه نکوهندهی زنان هستند و فردوسی به پیروی از قهرمانان حماسهی خویش، گاه از زنان به نیکی و گاه از آنان به بدی یاد میکند. امّا آنچه انکار ناپذیر است، این است که حماسه در زنان به چشم انسانهای ناتمام مینگرد[…]با این همه فردوسی علیرغم نامهربانیهای زمانه نسبت به جنس لطیف، دوستدار و پشتیبان زنان است و بیش از دیگر روشنفکران دوران زمینداری به زنان بها داده است. تصویری که این حماسه پرداز از زن خویش در سرآغاز داستان بیژن و منیژه به دست میدهد گویای ارجمندی مقام زن در چشم اوست […] در چشم او زن دلخواه آمیزهای از زیبایی و مهربانی است. زیبایی ظاهر و مهربانی باطن زن است که مرد را شیفته میکند» (سرّامی، 1388: 700ـ693).
همان گونه که گفته شد نگاه منفی به زن مختص شاهنامه نیست، بلکه تحت تأثیر جوّ حاکم بر روزگار سرودن شاهنامه بوده و در آثار سایر شعرای هم عصر فردوسی و دورههای بعد نیز نمونههای بسیاری از آن یافت میشود. به نمونههایی از این نوع تفکّر در باب زنان در شاهنامه اشاره میکنیم:
در داستانهای زال و رودابه، پس از آنکه مهراب از رابطهی عاشقانهی پهلوان ایرانی و دخترش آگاه میشود، به قدری خشمگین میشود که از اینکه چون گذشتگان در بدو تولّد دخترش را نکشته است، اظهار پشیمانی میکند و او را شایستهی مرگ میداند:
مرا گفت چون دختر آید پدید ببایستش اندر زمـان سـر برید
نکشتــم، بگشتــم ز راه نیــا کنونساخت بر من چنینکیمیا
(فردوسی، 1379: 824ـ823)
در داستان بیژن و منیژه، نیز با تصویری مشابه مواجهایم؛ زمانی که افراسیاب از ورود یک پهلوان ایرانی در کاخ دخترش و به خواست دخترش آگاهی مییابد:

مطلب مشابه :  تاریخ

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید