رشته حقوق

سرانه تولید ناخالص داخلی

دانلود پایان نامه

نقش دولت
مزیت‌هایی که برای توسعه‌ی انسانی برشمرده شد، با آن ابعاد موردنظر، ممکن نیست به خودی خود و به آسانی تحقق یابند. نهادی به نام دولت باید نقش رهبری را به عهده بگیرد و فرایند توسعه را هدایت کند، و هر جا که لازم باشد باید مداخله کند تا معلوم شود که نتایج مورد انتظار توسعه‌ی انسانی به دست آمده‌اند. اما این نقش به آن معنی نیست که دولت ابعادی بزرگ و تشکیلاتی گسترده داشته باشد و عهده‌دار سهم بی‌اندازه زیادی از کل هزینه‌ها باشد. از طرف دیگر، نباید چنین نتیجه گرفت که پس دولت باید نسبتاً کوچک باشد و فقط بخش بسیار کوچکی از خدمات را تأمین کند و بقیه را برای بخش خصوصی بگذارد. اندازه‌ی دولت در درجه‌ی دوم اهمیت قرار دارد: آنچه در توسعه‌ی انسانی مهم است این است که دولت چه کارهایی انجام می‌دهد و این کارها را تا چه اندازه خوب انجام می‌دهد (گریفین و مک کنلی، 1377،ص 30).
موضوع دوم که از لحاظ نقش دولت اهمیتی کمتر از اولی دارد، میزان تمرکز در نظام اداری دولت است. بسیاری از کشورها در حال توسعه دارای دولتهای به شدت متمرکزی هستند که از دوره‌ی استعمار به ارث برده‌اند. در آن زمان فکر اصلی صاحب منصبان این بود که جمعیت تابعه‌ی خود را زیر کنترل داشته باشند. پس از استقلال نیز در غالب این کشورها همان ساختار اداری و فقط با اصلاحات کوچکی حفظ شد، حتی در برخی از آنها بخش دولتی به طرز بی‌سابقه‌ای رشد کرد و دامنه‌ی وظایف‌اش به طور چشمگیری گسترش یافت. نتیجه آن شد که کارایی سازمان اداری دولتی به شدت افت کرد و این اندیشه قوت گرفت که برای هر راهبرد توسعه‌ای که دنبال می‌شود، دیوان سالاری کم تمرکزتر احتمالاً کارایی بیشتری خواهد داشت. بنابراین، بسیاری از کشورها می توانند دست به تغییرات زیادی در جهت تمرکززدایی بزنند، اعم از این که آن کشور اولویت زیادی به توسعه‌ی انسانی بدهد یا نه. اما در این جا لازم نمی‌دانیم این بحث را به درازا بکشیم. در فصل پنجم به این بحث خواهیم پرداخت که تمرکززدایی احتمالاً در صورتی کارایی خود را نشان خواهد داد که همراه با تفویض اختیار (یا انتقال قدرت) باشد (گریفین و مک کنلی، 1377، صص 31-32).
شاخص توسعه انسانی
شاخصی که می‌تواند تا حدودی نگرش قابلیتی رفاه را پوشش دهد، شاخص توسعه انسانی یا HDI است. گزارش 1999 UNDP توسعه انسانی را به صورت بسط انتخاب‌های مردم در نظر می‌آورد. این شاخص با دو موضوع مهم پیوند دارد: قابلیت‌ها و کارکردها از یک سو و فرصت‌ها از سوی دیگر. کارکردهای یک شخص به چیزهای ارزشمندی که آن شخص می‌تواند انجام دهد یا می‌تواند داشته باشد، اشاره دارد؛ از قبیل تغذیه خوب، حیات طولانی و مشارکت در اجتماع. قابلیت یک شخص ترکیب‌های مختلف کارکردهایی را که آن شخص می‌تواند انجام دهد، نشان می‌دهد؛ قابلیت آزادی انجام کارکردها را منعکس می‌کند (جهانیان، 1388، صص 73).
افزایش انتخاب‌ها برای یک انسان به طور تلویحی به معنای تشکیل یا افزایش قابلیت‌هایی است که می‌تواند از طریق توسعه منابع انسانی (بهداشت و تغذیه خوب، آموزش و کارآموزی مهارت و غیره) انجام شود؛ اما قابلیت‌ها نمی‌توانند به کار گرفته شوند مگر هنگامی که فرصت‌هایی برای استفاده از آنها وجود داشته باشند. به دیگر سخن، انتخاب‌های بشری هنگامی گسترش می‌یابند که مردم قابلیت‌های بیشتری به دست آورند و از فرصت‌های بیشتر به منظور استفاده از آن قابلیت‌ها لذت ببرند(جهانیان، 1388، ص 74).
به شرط وجود این عقیده اساسی گسترش انتخاب‌ها، شاخص HDI برای نشان دادن سطح نیل به بعضی از این انتخاب‌ها طراحی می‌شود. اصولاً انتخاب‌های انسانی و نتایج آنها می توانند بیکران باشند و در طول زمان تغییر کنند. با وجود این، سه عنصر اساسی در همه سطوح توسعه قرار است که برای مردم زندگی طولانی و سالم، دانش مورد نیاز و منابع لازم جهت حصول به استاندارد شایسته زندگی فراهم کند. استدلال شده است که اگر این عناصر اساسی در دسترس نباشند، بسیاری از فرصت‌های دیگر خارج از دسترس باقی می‌مانند. در پرتو این دیدگاه، شاخص HDI شامل سه حوزه مهم زندگی اجتماعی- اقتصادی است که هر یک از آنها جنبه‌های متفاوتی از انتخاب برای رفاه اقتصادی را امکان پذیر می‌کنند. این ابعاد عبارتنداز: عمر طولانی/ سلامت، که با امید به زندگی هنگام تولد بازتاب می‌یابد، آموزش، که با سواد نشان داده می‌شود و تسلط داشتن بر منابع، که با GDP سرانه بر حسب برابری قدرت خرید دلار ایالات متحده انعکاس می‌یابد.
توسعه انسانی به طرزی غیرقابل تفکیک با آزادی پیوند خورده است. توسعه انسانی بر افزایش قابلیت‌های بشری تأکید می‌کند که انعکاس دهنده آزادی نیل به چیزهای گوناگونی است که مردم برای آنها ارزش قائلند. به این معنا، توسعه انسانی می‌تواند به صورت آزادی نگریسته شود. در موافقت با آن چه سِن(1992) «آزادی‌های کارا» نامید، شاخص HDI هر زمان که دستاوردهایی در کالای اساسی، دانش و فرصت‌های زندگی را اندازه می‌گیرد، آزادی از بی‌سوادی و آزادی از محرومیت مادی را منعکس می‌کند (جهانیان، 1388، ص 75).
گزارش توسعه انسانی 1999 به این واقعیت اذعان می‌کند که شاخص‌های مرکب توسعه انسانی به تنهایی منظره جامعی از توسعه انسانی در یک کشور ارائه نمی‌کند. برای نیل به تصویری کامل، این شاخص‌ها باید با مجموعه‌ای از شاخص‌های دیگر توسعه انسانی که در گزارش‌های توسعه انسانی نیز بیان شدند، تکمیل شوند (در و آتیتی،1382، صص140-136).
یکی از این شاخص‌های تکمیلی، شاخص جدیدی به نام فقر قابلیتی یا CPM است که نمایانگر درصد مردمی است که فاقد توانایی‌های اساسی بوده و یا دارای حداقل توانایی ضروری انسانی هستند. شاخص فقر قابلیتی به نبود سه قابلیت اساسی توجه دارد:
اولین قابلیت، خوب تغذیه شدن و تندرست ماندن است. این معیار را با درصد کودکان زیر 5 سال که کمبود وزن دارند اندازه می‌گیرند.
دومین قابلیت، تولیدمثل بهداشتی است که با نسبت زایمان‌های بدون کمک متخصصان زایمان سنجیده می‌شود.
سومین قابلیت، تعلیم و دانش آموزشگاهی است که با نسبت زنان و دختران بی‌سواد اندازه‌گیری می‌شود.
به طور کلی این شاخص، بر محرومیت زنان و نقش اساسی آنها در خانواده و جامعه تأکید دارد. ضمناً چون سرمایه‌گذاری در مورد زنان بازده بسیار مطلوبی دارد، لذا شاخص CPM نشانه‌ای از ناتوانی عظیم اقتصادی نیز می‌باشد. گزارش توسعه انسانی 1996 نشان می‌دهد که در حالیکه 21% مردم در کشورهای در حال توسعه زیرخط فقر درآمدی هستند، 37% آنها از فقر قابلیتی رنج می‌برند (سپهری، 1378، صص 169-170).
محاسبه شاخص توسعه انسانی
شکل (1) به روشنی خلاصه ای از نحوه محاسبه شاخص توسعه انسانی ارائه می کند. قبل از اینکه خود شاخص توسعه انسانی محاسبه شود ، باید برای هر کدام از این ابعاد- یعنی زندگی سالم و طولانی ، دانش و استاندارد شایسته زندگی – یک شاخص تعریف کرد. برای
محاسبه این شاخص های بعدی – امید به زندگی ، تحصیلات و تولید ناخالص داخلی – مقادیر حداقل و حداکثر برای هر کدام از معیارهای بنیادی انتخاب شده اند.(جدول 1)

مطلب مشابه :  تغییر پذیری

مقدار حداقل مقدار حداکثر معیار
25 85 امید به زندگی در بدو تولد (سال)
0 100 نرخ باسوادی بزرگسالان (%)
0 100 نسبت خام ترکیبی ثبت نام (%)
100 40000 سرانه تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید دلار آمریکا)

عملکرد کشورها در هر کدام از این ابعاد بر حسب عددی بین 0 و 1 بیان شده است. برای این کار از فرمول زیر استفاده شده است:

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید