رشته حقوق

زنان سرپرست خانوار

دانلود پایان نامه

ـ زنان سرپرست خانوار در ایران شامل زنان مطلقه، زنان شوهر مرده، زنان دارای شوهر معتاد، همسران شهدای جنگ، زنان مهاجر، زنان دارای شوهران زندانی، زنان دارای شوهران بیکار، زنان دارای شوهران مریض، زنان ازدواج نکرده، زنان خود سرپرست (زنان سالمند تنها)، همسران مردان از کار افتاده و زنان دارای شوهرانی مجهولالمکان میباشد (معیدفر،1386).
ـ همچنین زنان سرپرست خانوار را میتوان به شکل زیر دستهبندی کرد: 1. زنان طلاق گرفته؛ 2. زنان بیوه؛ 3. زنانی که همسر آنها از کار افتاده یا بیکار است؛ 4. زنانی که همسران معتاد دارند و هزینهی زندگی به عهدهی خودشان است؛ 5. زنانی که همسرشان در زندان به سر میبرد؛ 6. زنانی که همسران آنها برای یافتن شغل یا به هر دلیل دیگری مهاجرت نمودهاند و آنها عهدهدار مسئولیت زندگی هستند( احمدپور و علیزاده،1390: 168).
ـ (مرکز آمار ایران در سال 1370) علت سرپرست خانوار شدن زنان را در چهار گروه طبقه بندی کرده است:
گروه اول: شامل خانوارهایی میشود که در آن مرد به طور دایمی حضور ندارد، زنان به دلیل فوت همسر یا طلاق سرپرست خانوار شدهاند.
گروه دوم: خانوارهای سرپرست تنها یا خود سرپرست هستند که شامل خانوارهایی میشود که زنان به دلایلی نظیر طلاق یا ازدواج نکردن تنها زندگی میکنند و سرپرستی خانوار را بر عهده میگیرند. آمار این گروه از زنان به دلیل افزایش امید به زندگی، جداییهای غیرقانونی و افزایش روند فزاینده طلاق در جامعه، رو به افزایش میباشد ( بختیاری و بر اساس پژوهش مشترک مرکز آمارایران و سازمان بهزیستی،1379 ) این خانوارها حدود یک سوم از کل خانوارهای زن سرپرست را در بر میگیرد. در حالیکه، از مجموع خانوارهای مرد سرپرست، کمتر از 12 درصد مردان سرپرست خانوار، تنها زندگی میکنند.
گروه سوم: خانوارهایی که مرد به طور موقت و به دلیل مهاجرت، مفقودالاثر شدن، متواری یا زندانی بودن، نکاح منقطع، سربازی و… غایب میباشد و زن مجبور به تهیه معاش خود و فرزندانش میباشد.
گروه چهارم: شامل خانوارهایی میشود که مرد در آنها حضور دارد اما به علت بیکاری، ازکارافتادگی و اعتیاد نقشی در تأمین معاش خانوار ندارند و عملاً زن مسئولیت زندگی خود و فرزندانش را عهده دار میشود( چیمه و عزیزی، 1390: 85).
تعریف عملیاتی:
گروه خاصی از زنان سرپرست خانواری که مدنظر پژوهش حاضر بوده است عبارتاند از: زنان طلاق گرفته، زنان بیوه، زنانی که همسر آنها از کار افتاده یا بیکار است، زنانی که همسران معتاد دارند و هزینهی زندگی به عهدهی خودشان است، زنانی که همسرشان در زندان به سر میبرد، زنانی که همسران آنها متواری بوده است.
3-1-7-2-2. متغییرهای مستقل: عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس نابرابری
در تعریف عملیاتی نیازهای اجتماعی و احساس نابرابری، ابتدا از میزان برخورداری پاسخگویان از نیازهای اساسیشان سوأل میشود و در مرحله بعد همان نیازها در مقایسه با دیگران سنجیده میشود تا میزان احساس نابرابری در جمعیت نمونه بدست آید. همچنین متغیرهای این قسمت با توجه به نظر چلبی و نتایج بدست آمده از مصاحبههای صورتگرفته با زنان سرپرست خانوار عملیاتی شده است.
3-1-7-2-2-1. متغیر مستقل: نیازهای اجتماعی
نیاز در لغت به معنای احتیاج، ضرورت و فقدان است. «نی» به عنوان پیشوند به معنای بستن و فشار آوردن و مجبور کردن است(دهخدا، 1373: 20264). از نظر اتکینسون و دیگران، نیاز عبارت است از «هرگونه فقدان یا کمبود احساس شده توسط فرد که مغایر با رفاه او باشد». هنگامی که مردم نسبت به فاصله بین وضع موجود و مطلوب آگاهی پیدا کنند، نسبت به وضع حال احساس نارضایتی میکنند یا یک نوع عدم رضایت در درون آنها ایجاد میگردد و این حالت به احساس نیاز منجر میشود. به عبارت دیگر، پس از شناخت این وضعیت، نیـــازی در درون فرد شکل میگیرد که میتواند به عنوان انگیزهای قوی برای تلاش بیشتر در جهت رسیدن به هدف باشد (شعبانی، 1380: 39). به نظر «گافمن»، نیاز به موقعیتی دلالت دارد که بین وضع موجود با وضع مطلوب فاصله باشد. به نظر وی، وضعیت مطلوب دربرگیرنده ‌ایدهآلها، هنجارها، ترجیحات، انتظارات و ادراکات مختلف درباره آنچه که باید باشد، است( اسماعیلی و همکاران، 1387: 99 ). تالکوت پارسونز یکی از جامعهشناسان برجسته در تبیین نیازها میباشد. پارسونز، جامعهشناس کارکردگرای ساختی، انواع نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را از یکدیگر متمایز میسازد. به زعم او، محور نیازهای اقتصادی «پول», محور نیازهای فرهنگی و اجتماعی «نفوذ در تعاملات و اندیشه و پایبندی به ارزشها» و محور نیازهای سیاسی «قدرت» مــیباشد. وی کسب پول و قدرت و نفوذ به ارزشها را مهمترین خواستههای مطلوب یک جامعه میداند (روشه، 1376: 135).
بنا به نظریۀ چلبی «انسان ـ در ـ محیط دارای حداقل چهار «علقه افضل» است که شامل: علقه مادی، علقه امینیتی، علقه اجتماعی (ارتباطی) و علقه شناختی می باشد(موسوی، ۱392: 138). چلبی معتقد است به دنبال شکلگیری گروه اجتماعی(جامعه انسانی)، حداقل چهار نیاز اجتماعی که همگی جنبۀ عام و عینی دارند، جهت بقا و استمرار آن مطرح میشوند. چنانچه این نیازهای اجتماعی نتوانند تأمین شوند، متناظر با هر یک، جامعه (گروه) با وضعیت تضاد اجتماعی (جنگ) خودانگیختگی، آنومی معنایی و خودسری (فردگرایی خودخواهانه) مواجه خواهد شد. در این وضعیت نمیتوان انتظار تحقق خود مختاری فردی، رونق مادی و اخلاقیات را داشت(چلبی، 1389: 22). در واقع چلبی چهار نوع نیازها (علایق) افضل را از هم تمیز داده است:1ـ نیازهای مادی (معیشتی مثل خوراک، پوشاک، مسکن و …). 2 ـ نیازهای امنیتی(مثل فراغت از تهدید مالی، جانی، فکری و فراغت از تهدید پیوندهای اجتماعی ). 3ـ نیازهای شناختی( یعنی خروج از عدم تعین و کاهش نادانی ). 4ـ نیازهای اجتماعی( مثل همنشینی اجتماعی، تأیید اجتماعی، محبت و عشق )( چلبی، 1389: 4). بنابراین نیازهای اجتماعی به چهار نوع نیاز تقسیم میشود و به صورت واضحتر در ذیل به تعریف نظری و عملیاتی هر یک از ابعاد نیازهای اجتماعی از دید چلبی و با توجه به نتایج مصاحبههایی که قبل از اجرای پیمایش با زنان سرپرست خانوار صورت گرفته، میپردازیم تا دریابیم که چه اندازه به نیازهای اساسی جمعیت نمونه پاسخ داده میشود.
3-1-7-2-2-1-1. نیازهای اقتصادی
تعریف نظری:
بنا به عقیدۀ چلبی در این بعد هر واحد اجتماعی در هر سطحی از جمله انسان که موجود نیازمند (انسان اقتصادی) است، جهت کسب انرژی دست به ارتباط انطباقی با محیط اثباتی خود میزند(موسوی،1392: 139). چلبی، نیازهای مادی(معیشتی) مثل(خوراک، پوشاک، مسکن) تعریف کرده است(چلبی، 1389: 4). همچنین بر اساس مصاحبههای انجام شده نیاز اقتصادی به عنوان اصلیترین نیاز زنان سرپرست خانوار مطرح شد که عبارت از خوراک، پوشاک، مسکن میباشد. بنابراین با توجه به نتایج مصاحبه با گروهی از زنان سرپرست خانوار و همچنین تعریف چلبی، نیازهای اقتصادی در “ثروت و درآمد” شاخصسازی میشود.
تعریف عملیاتی:
بنابراین نیاز اقتصادی با شاخص ثروت و درآمد و با 5 گویه سنجیده میشود. گویههای این متغیر در موارد؛ درآمد کافی، برخورداری از مسکن مناسب، دسترسی به موارد غذایی اصلی، میزان دسترسی به وسایل نقلیه و استفاده از امکانات بهداشتی و درمانی مناسب انجام یافته است متغیر نیازهای اقتصادی در تمام ابعاد آن با یک گویه مشترک یعنی؛ تا چه حد از نیازهای ذکر شده برخوردارید؟ سنجیده میشود. همچنین متغیر نیازهای اقتصادی در قالب طیف لیکرت شش گزینهای مقیاسبندی شده است: اصلاً، خیلی کم، کم، متوسط، زیاد، خیلی زیاد.
3-1-7-2-2-1-2.نیازهای اجتماعی
تعریف نظری:
با توجه به مصاحبههای صورت گرفته با زنان سرپرست خانوار نیازهای اجتماعی آنها، با داشتن ارتباط خوب با همسایهها و خویشاوندان و همچنین داشتن اعتبار و نفوذ در میان آنها و اعتماد به اطرافیان تعریف میشود. به عقیدۀ چلبی، در این بعد انسان موجودی اجتماعی (انسان اجتماعی یا انسان گروه) است که در ارتباط با محیط اجتماعی خود با دیگران رابطه اظهاری (عاطفی) متقابل برقرار میکند. پایه انسانی تشکیل «ما» و اجتماع همین علقه ارتباطی انسان است(موسوی، 1392: 139). چلبی، نیازهای اجتماعی، همنشینی اجتماعی، تأیید اجتما

مطلب مشابه :  استاندارد

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید