رشته حقوق

روایات تفسیری

دانلود پایان نامه

ابن طاووس: الشیخ العالم ،الثقه الثقه، المشهور بثقته و تزکیه و… . و علامه مجلسی او را با (الشیخ الجلیل) وصف کرده است.
همه‌ی این عبارات حاکی از این است که ابن‌الماهیار دارای ابعاد شخصیتی والاست و او را با اوصافی ستوده‌اند که نشانگر اعتماد و اطمینان به فرد، پیراستگی او از عیب و نقص یا عدم این امور است. این اوصاف با توجه به عدم تقیید به بُعد و حوزه‌ایی خاص، ارتباط مستقیمی با شئون حدیثی دارند؛ چرا که در حوزۀ حدیث، یکی از ابتدایی‌ترین شروط پذیرش حدیث راوی، اعتماد و اطمینان به اوست. و الفاظی چون کثیر الحدیث حجم احادیث و عباراتی همچون ثقه ثقه من أصحابنا، عین و سدید، جایگاه و موقعیت راوی در جامعۀ شیعه را نشان می‌دهد.
نماى سیاسى ـ مذهبى قم و بغداد در زمان حیات ابن‌الماهیار
به طور کلی در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم ‏همه‌ی خلافت در بغداد، ری و قم در اختیار بنى‌عباس، علویان، سامانیان، آل‌زیار و آل‌بویه، دست به دست گشته است و در سیر حوادث، با تغییر حاکمیت‏ها روبه‏رو بوده است. همین امر باعث شد تا بعضی از شیعیان در دربار عباسی و … به عنوان وزیر فعالیت داشته باشند.
یکى از شاخص‏هاى مهم شهر قم در قرن چهارم، مرکزیت مذهبى و علمى تشیّع قم است. این شهر، یکى از کهن‏ترین شهرهاى شیعه‏نشین است و از آغاز تأسیس، خود، به عنوان یکى از مراکز اصلى تشیّع به شمار مى‏آید. مهم‌ترین مرکز شیعی غرب جهان اسلام در دو سدۀ اول، کوفه و در دو سدۀ سوم و چهارم و نیمه سدۀ پنجم، بغداد بود. در مجموع در عصر ثقه‌الإسلام کلینی و ابن‌الماهیار قم و بغداد، دو کانون مهم علمی شیعه محسوب می‌شوند. و على رغم تفاوت و اختلاف تفکّر، دیدگاه و بینش در میان این دو حوزه به لحاظ موقعیت و بافت متفاوت جغرافیایى، نقاط مشترک و همکارى‏هاى این دو حوزه، قابل توجّه بوده است.
نکته‌ایی که در این‌جا باید ذکر شود، این است که بغداد همچنان به عنوان مرکز سیاسى، کانون بسیارى از فرق و جریان‏هاى فقهى، کلامى و ادبى بود که بر دیگر نقاط دنیاى اسلام، تأثیرگذار بوده است. در این دوران وجود فرق کلامی مختلف از جمله: معتزله، اشاعره، ماتریدیه، مرجئه و مذاهب فقهی اهل سنت از جمله : حنفیه، مالکیه، شافعیه، حنابله، جریریه، ظاهریه (داوودیه) و فرق فقهى و کلامى شیعه‏ امامیه، زیدیه و اسماعیلیه فعال بودند. علاوه بر این تصوف (در قم ـ بغداد) بخش بزرگی از جریان فرهنگى و مذهبى تاریخ اسلام را شکل مى‏دهد که از قرن اول آغاز و تا این زمان در سرتاسر جهان اسلام گسترش یافته است. این مقدمات کوتاه در مورد اوضاع سیاسی، مذهبی و فرهنگی قم و بغداد ذکر شد تا این موضوع بیان شود که یکى از مهم‌ترین راه‏هاى مؤثّر و متداول فرق مختلف در این دوره براى دفاع از عقاید خود، تشکیل حلقه‏هاى علمى، تألیف و تدوین آثار بود که علماى شیعه هم در این عرصه بسیار فعّال بودند و آثار گران‏بهایى تألیف نمودند. مهم‏ترین کار صورت گرفته در این دوره، تدوین کتب معروف به اصول‏ در مجموعه‏هاى مدوّن با ترتیب موضوعى است که نمونه شاخص آن کتاب الکافى شیخ کلینى است که اوّلین مجموعه جامع حدیث شیعه محسوب مى‏شود. علاوه بر آن، متکلّمان و فقها، با تألیف آثارى در صدد حل و پاسخ‏گویى سؤال‏ها و مسائل نوظهور برآمدند.
و شایان ذکر است که ابن‌الماهیار نیز در این دوران می‌زیسته است. پس ایشان نیز با توجه به وجود فرق کلامی و مذاهب مختلف درصدد تألیف آثاری گران‌بها از جمله کتاب‌های تأویل ما نزل من القرآن …، الأصول، قرائات، الدواجن و … برای دفاع و اثبات حقانیت شیعۀ دوازده امامی بوده است. واین احتمال نیز وجود دارد که دلیل ایشان برای استفاده از روایان عامه و نقل روایات آن‌ها در سلسله سند خود به یک حدیث اثبات حقانیت ولایت و امامت امام علی بوده است و اتمام حجت در این رابطه که اهل عامه نیز روایاتی دال بر ولایت و امامت ائمه دارند.
فصل دوم
بازیابی روایات تفسیری کتب چهارگانه ابن‌الماهیار
2.1. کتب چهارگانه ابن‌الماهیار
اشاره
راویان در نقل احادیث نقش‌هایی چون صاحب اثر، ناقل آثار راویان دیگر و یا هر دوی آن را ایفاگری می‌کنند. برجسته‌ترین وجه شخصیت یک راوی صاحب اثر بودن اوست؛ در کتب رجالی (فهرست شیخ طوسی، رجال مرحوم نجاشی و..) این گروه از راویان (صاحبان اثر) مورد تضعیف و توثیق قرار گرفته‌اند و بیشتر اطلاعات در این کتب از آنِ این گروه است.
الفاظی چون قلیل الحدیث، کثیرالحدیث نشان‌گر فعالیت و نقش راویان در اداء و نقل احادیث است. راوی که با لفظ کثیرالحدیث وصف شده است یعنی در مقام نقل و اداء حدیث پر کار و فعالیت بوده است؛ و نسبت این احادیث به معصوم برای اصحاب قابل پذیرش است.
در مدخل محمد بن العباس بن علی بن مروان بن الماهیار در رجال مرحوم نجاشی و شیخ طوسی او را هم صاحب آثاری در موضوعات مختلف دانسته و هم با الفاظی چون کثیرالحدیث، ثقه ثقه، عین و… وصف کرده‌اند؛ که نشان از برجستگی نقش او در نقل روایات به خصوص روایات تفسیری است. علاوه بر این نقل روایت از راویان عامه خود دلیل دیگر است که شخصیت حدیثی ابن‌الماهیار را برجسته و صاحب امتیاز می کند.
* در تمام این پژوهه مراد از کتب ابن‌الماهیار، آثار تفسیری و تأویلی ابن‌الماهیار که شامل «تأویل ما نزل فی النبی ، تأویل ما نزل من القرآن فی أهل بیت ، تأویل ما نزل فی شیعتهم، تأویل ما نزل فی أعدائهم» است. و به دلیل اختصار در عناوین (چه عنوان فصول و چه عناوین موجود در فصول) و متن فقط به کتب و یا کتب چهارگانه اشاره کرده‌ایم.
2.1.1. طرق ابن‌الماهیار
در این بخش، طریقی که شیخ طوسی برای کتب ابن‌الماهیار و استناد مرحوم نجاشی به کتب او را، ذکر می‌کنیم.
الف) طریق شیخ طوسی
شیخ طوسی در کتاب رجالی خود این‌گونه ذکر می‌کند:
(أخبرنا بکتبه و روایاته جماعه من أصحابنا عن أبی محمد هارون بن موسی التلعکبری عن أبی عبدالله بن الحجام).
شیخ طوسی نیز عبارت جماعه من أصحابنا استفاده کرده است؛ که نشان‌گر شهرت روایات ابن‌الماهیار است.
ب) استناد نجاشی
مرحوم نجاشی در مورد کتاب ابن‌الماهیار، در ترجمه‌ی او پس از توثیق ابن‌الماهیار و نسبت دادن چندین کتاب به او و به ویژه کتاب ما نزل من القرآن فی أهل البیت این‌گونه ذکر کرده است:
(… کتاب ما نزل من القرآن فی أهل البیت و قال جماعه من أصحابنا: إنّه کتاب لم یصنف فی معناه مثله و قیل: إنه ألف ورقه.)

مطلب مشابه :  نتایج تجربی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید