جستجو در کتب حاوی بخش‌های اصل مفقود
جستجو در کتب حاوی متن کامل اصل مفقود
جستجو در کتب تراجم مؤلف اصل مفقود
جستجو در کتب همشهریان، اولاد و عالمان هم کیش مؤلف اصل مفقود
جستجو در کتب تخریج
جستجو در کتب موارد، مصادر و فهارس
جستجو در کتب اطراف الحدیث
جستجو در کتب مسانید متأخر از اصل مفقود».
تأویل
در اینجا لازم است به این نکته اشاره شود که هدف از تعریف تأویل، نام کتب ابن‌الماهیار است. چرا که او کتب خود را با نام تأویل ما نزل من القرآن و …. مزین کرده است. شاید بتوان گفت و با توجه به تعریف لغوی و اصطلاحی تأویل، هدف او از نگاشتن این چنین روایات و نام‌گذاری کتب خود این است که، پیامبر و اهل بیت او، از بطن قرآن اطلاع دارند و بسیاری از آیات قرآن درباره ائمه است و ویژگی‌های آن‌ها را معرفی می‌کند. شایان ذکر است که در این‌جا به تعریف تأویل بپردازیم و روایاتی در این باب ذکر کنیم.
تأویل از ریشه‌ی أول به معنای رجوع و بازگشت است .
یکی از کاربردهای تأویل در مورد آیات متشابه است؛ زمانی که گفتار یا کرداری موجب حیرت و سرگردانى شده باشد، لذا تأویل‏گر (کسى که راه تأویل صحیح را مى‏داند) در جهت رفع شبهه اقدام نموده، ظاهر شبهه‏انگیز آن گفتار یا کردار را به جاى‏گاه اصلى خود (وجه صحیح آن) باز مى‏گرداند.
معنا و کاربرد دیگر تأویل، بطن و دلالت درونی قرآن است که نسبت به تمام آیات قرآن فراگیر است. این وجه از کاربرد تأویل، هم آیات متشابهه و هم آیات محکمه را شامل مى‏شود. معناى بطن در مقابل دلالت ظاهرى و برونى قرآن که از آن به «ظهر قرآن» تعبیر مى‏شود، قرار گرفته و این معناى باطنى براى تمامى آیات وجود دارد.
پیامبر اکرم مى‏فرماید: «ما فى القرآن آیه الّا و لها ظهر و بطن؛ در قرآن آیه‏اى نیست مگر آن‏که ظهر و بطن دارد». ‌
از امام محمد باقر پرسیدند: مقصود از ظهر و بطن چیست؟ فرمود:
مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَهَ عَنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَنْ هَذِهِ الرِّوَایَهِ مَا مِنْ آیَهٍ إِلَّا وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ وَ مَا فِیهِ حَرْفٌ إِلَّا وَ لَهُ حَدٌّ وَ مَطْلَعٌ مَا یَعْنِی بِقَوْلِهِ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ قَالَ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ هُوَ تَأْوِیلُهَا مِنْهُ مَا قَدْ مَضَى وَ مِنْهُ مَا لَمْ یَجِئْ یَجْرِی کَمَا تَجْرِی الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ کُلَّمَا جَاءَ تَأْوِیلُ شَیْ‏ءٍ مِنْهُ یَکُونُ عَلَى الْأَمْوَاتِ کَمَا یَکُونُ عَلَى الْأَحْیَاءِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‏ وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ‏ وَ نَحْنُ نَعْلَمُه‏.
فضیل گفت از حضرت باقر راجع به این روایت پرسیدم که می‌فرماید هر آیه‏اى داراى ظاهر و باطنى است و هیچ حرفى در آن نیست مگر اینکه داراى انتها و ابتدائى است گفتم منظور از ظاهر و باطن آیه چیست؟ فرمود ظاهر و باطن آیه تأویل آن است که بعضى مربوط بگذشته و برخى به آینده است که با گذشت زمان و آمدن شب و روز پدید مى‏آید هر وقت تأویل یک آیه از قرآن به وقوع مى‏پیوندد و ابتدا به امامانی که از دنیا رفته‏اند اطلاع داده مى‏شود سپس براى امام عصر گفته مى‏شود خداوند در این آیه میفرماید: وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ‏ فرمود ما تأویل آن را مى‏دانیم.
روایت تفسیری
«مقصود از روایت تفسیری، روایاتی هستند که به گونه‌ای، با تفسیر و تبیین آیات قرآن ارتباط دارند، و یا تفاسیر ناروایی را که از این کتاب آسمانی شده، مردود میشمارند.
بر پایۀ این تعریف و در یک تقسیمبندی کلی، روایات تفسیری را به سه دسته می توان تقسیم کرد:
دسته اول: روایاتی که به صورت روشن، ناظر به آیات قرآن و تفسیر و تبیین معانی آنها هستند. که خود به دو بخش تقسیم می شوند: بخش اول: روایاتی که مفایم ظاهری قرآن را تفسیر می کنند. بخش دوم: روایاتی که مفاهیم باطنی و لایه های درونی آن را تبیین می‌نمایند.
دستۀ دوم: روایاتی که در نگاه نخست، به نظر می رسند ارتباطی با قرآن ندارند؛ ولی پژوهشگر توانا می‌تواند با تأمل در یابد که این روایات، ریشه در آیات قرآن دارند و مفسر و مبین آن هستند.

                                                    .