رشته حقوق

رستم و اسفندیار

دانلود پایان نامه

(همان:754،ب1527-1525).
رستم در این شرایط نیز مسئولیت خود را در قبال ایران از یاد نمیبرد؛ هر چند گشتاسپ همچون کاووس، دارای ایرادهای اساسی باشد:
چـــــو پیـــــمان کنــد شاه پـوزش پذیر کـــزین پــــس نیندیشــــد از کـــــار تیــر
نهــــان مــــن و جان مــــن پیش اوست اگــــر گنــــج و تاجـــست و گر مغز و پوست
(همان:757،ب1627-1626).
در پایان گشتاسپ ضمن بخشیدن! رستم در طی نامهای از زحمات بیدریغ رستم سپاسگذاری میکند:
کـــه یــــزدان سپـــاس ای جـهان پهلوان کــــه مـــا از تــــو شادیـــم و روشــن روان
(همان،ب1651).
4-11-1. نتیجهگیری:
رستم قهرمانی ملی است. او نمایندهی تیپ فکری سنتی و پایبند به گذشته است. در مقابل اسفندیار شهریار، پهلوانی است که قهرمان دین بهی و سمبل تغییر و دگرگونی است. «شخصیت رستم در این داستان، استوار و یک دست است: بیعقده و متعادل و بزرگمنش، ترکیبی از نوش و نیش. تا زمانی که امیدوار به جلب توافق اسفندیار است، بسیار نرم است. از هیچ خواهش و پوزش و اظهار بندگی دریغ نمیورزد، اما چون این امید بر باد میرود، محکم میایستد»(اسلامی ندوشن،27:1390). در این داستان هر دو شخصیت نقطه مقابل هم هستند، رستم دارای شخصیتی ایستا و اسفندیار نمود شخصیت پویاست اما رستم در درون خود دیدی مهربان و دلسوزانه نسبت به اسفندیار دارد و تلاش مینماید تا از جنگ با وی پرهیز کند ولی اسفندیار جوانی خیره و خام اندیش است. سیمای رستم را در شاهنامه میتوان دید که به شدت به ایران و ایرانی عشق میورزد، او در زابل به طور مستقل و دور از مرکز حکومتی به سر میبرد، چرا که رستم مظهر فکر و فرهنگ آزاد منشانه است و از عوامل محدود کنندهی آزادگی انسان – خاندان متعصب گشتاسپی- گریزان است. اما با این تفاسیر با تمام وجود در راستای وظیفهی مسئولیت‌پذیری‌اش به شاهان عشق میورزد چرا که شاهان ایران را سمبل ایران و ایران را جایگاه پاکیها میداند.
وی انسان آزادهای است که در هیچ شرایطی، خواری و توهین را نمیپذیرد که این صفت، او را تا سر حد انسانی کامل و وارسته و مرشدی راهدان بالا میبرد. آنچه رستم را در برابر اسفندیار رویینه میکند “نام وننگ” است و آن چه اسفندیار را به رغم رویین تنی آسیب‌پذیر میکند، حمله به این آرمان  والاست که از درک و شناخت آن بیبهره است. رستم نمیتواند تحمل نماید که پس از ششصد سال جنگیدن برای ایران و استقلال ایران، او را دست بسته به نزد پادشاه ایران ببرند و آبرویی برای او خاندانش باقی نگذارند به هر روی رستم – پیر خرد- با تمام کوشش و اهتمام خود از برقراری تعادل میان گشتاسپ و اسفندیار ناکام میماند و در آخر اسفندیار نابود میشود و گشتاسپ همچنان بر سریر قدرت باقی میماند. ولی با این تفاصیل، رستم کهنالگوی قهرمان داستان، با سایهی سهمگینی چون گشتاسپ و اسفندیار، با راهنماییهای پیر خردش، کنار میآید. نبرد رستم با اسفندیار، نمودی از ستیز قهرمان با سایه و واپس زدن آن به اعماق ناخودآگاه است. تفاوت اصلی سهراب و اسفندیار در این است که رستم در جنگ با سهراب در بی‌خبری و ناآگاهی سیر میکند و در نهایت تیغ را در پهلوی فرزند می‌نشاند، در حالی که نبرد رستم و اسفندیار، در آگاهی کامل از عواقب آن می‌گذرد و تیر در چشم اسفندیار می‌نشیند. رستم برای غلبه بر هر دو شخصیت، ناگزیر است که دست به حیله بزند. اما او تنها نمودار نیرو نیست؛ بلکه مجموعه‌ای است از اندیشه، دلاوری، بردباری و از خود گذشتگی، زیرکی و منطقی سخت و استوار که نمونه‌ی شکوفا شدهی کهنالگوی قهرمان است. او تنها نماینده و مظهر توده‌های ایرانی است که با اجتماعی از نیکوترین گوهرهای مردمی در قالب یک مرد تجسم یافته است. او در عین حال وحدتی است از گوهرهای متضاد. او خرد گودرز و پیران، پهلوانی و آیین خواهی گیو، بی‌باکی و پیشروی بیژن، نیرومندی شگفت‌آور سهراب، و نازک‌دلی و آزرم سیاوش را در خود وحدت بخشیده است.
به طور کلی داستان، با گره در رابطهی اسفندیار و گشتاسپ آغاز میشود- عهدشکنی و عقدهی قدرتطلبی-، سپس گشتاسپ گره جدیدی به این داستان میافزاید- به بند کشیدن رستم-، به گونهای که این گره، شرط گشوده شدن گره اصلی داستان میان پدر و پسر است. این گره – به بند کشیدن رستم-، تا پایان داستان-کشته شدن اسفندیار-، همچنان ادامه مییابد و زمانی که گره از این داستان گشوده میشود؛ همه چیز به سود گشتاسپ خودکامه پایان میپذیرد. اما رستم با همهی فراز و فرودهای رفتاریاش، چه در رویارویی با سهراب و چه اسفندیار، باز هم مقبول مردم ایرانی میماند و سینهی ایرانیان را جایگاه خویش میسازد.
4-11-2. بررسی کهنالگو پیر خرد در شخصیت رستم:
پیر دانا را زمانی مییابیم که قهرمان در وضعیتی دشوار و چاره ناپذیر قرار دارد و تنها تأملی آگاهانه یا کنشی روحی، می‌تواند ناجی او باشد؛ پس این معرفت به شکل اندیشهای مجسم، یعنی در قالب پیر دانا جلوه میکند(یونگ،114:1368). یونگ، پیر دانا را تصویری ذهنی و ازلی در ناخودآگاه جمعی انسان میداند؛ تصویری که نمودی از خویشتن است و هرگاه که زندگی حالتی تک جنبه‌ای و کاذب پیدا کند، به گونهای غریزی و به شکل پیری فرزانه و طبیبی دردآشنا آشکار میشود.
پیشینهی شخصیت اسفندیار به گونهای است که بارها جهاد دینی کرده و هر پیروزی او سبب شده که بیش از پیش، عقدهی قدرتطلبی در ساحت شخصیتی او ریشه بدواند. این عقده در گذر زمان چنان سایهای به کارکرد اصلی اسفندیار- وجهه‌ی دینی- انداخته، که سبب شده او دچار دوگانگی شخصیتی شود و تا آنجایی پیش رود که چون پدر خود، گشتاسپ- در شاهنامه-، از نقاب دینی برای پیشبرد اهداف خود- قدرتطلبی- سوءاستفاده کند. اسفندیار که میداند پدرش قصد نابودی او را دارد؛ و هر بار بهانهتراشی میکند، ولی دیو آز، باعث تک جنبهای شدن زندگی او شده، به گونهای که همین امر سبب نابودی او در پایان تراژدی میشود. هر چند چنین شخصیتی از شاهزاده انتظار نمیرود ولی او دیگر بازیچهی گشتاسپ گشته و هدف خود-گسترش دین بهی- را به کل از یاد برده؛ شاید این فراموشی سبب شده که رویینتنی او چندان در شاهنامه جلوهگری نکند، و در نتیجه رویینتن بودن اسفندیار با آسیب و بالأخره با مرگ همراه شود.
بنابراین حالت تک جنبهای و شخصیت کاذب اسفندیار، باعث میشود که او نیاز مبرمی به راهنما پیدا کند. از همین روی افزون بر پشوتن، رستم نیز برای بیداری او دست به اقدامات گوناگونی میزند. ولی اسفندیار به هیچیک از آن خواهشها و اندرزها اجازهی شکوفایی نمیدهد. و همواره کهنالگوی پیر دانا را سرکوب کرده و با استفاده از دستاویز دینی، آنها را واپس میزند.
در شاهنامه، رستم مانند پدری مهربان و رهبری خردمند عمل میکند. هم اوست که نابخردیهای کاووس را چاره میکند و نجاتبخش پهلوانان ایرانی از دست دیوها میشود. در داستان رستم واسفندیار جایی که هر دو پهلوان به بیان افتخارات گذشته خود میبالند، رستم به بسیاری از نابخردیهای کاووس را که با درایت و شجاعت خود آنها را جبران کرده، اشاره میکند:
ز کــــــاوس در جـــــنگ هـــــــاماوران بـــه تنــــها برفتــــــم بــــه مازنـــــدران
نــــه ارژنگ مانــــدم نــــه دیـــــو سپید نـــه سنـــــجه نـــــه اولاد غـــندی نه بید
همـــی از پــــــی شـــــــاه فــــرزند را بکـــــــــــشتم دلـــــیر خردمـــــــند را
(فردوسی،730:1389،ب670-668).

مطلب مشابه :  تحلیل واریانس

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید