رجوع جاهل به عالم

« راه های عملی جهل زدایی »
یک ) تحقیق و تبیین :
یکی از راه های زدودن جهل ، تحقیق و تبیین است :
« یا ایها الذین آمنوا انحاءکم فاسق بنبا فتبینوا انتصیبوا قوماً بجهاله فتصبحوا علی ما فعلتم نادمین »
« ای کسانی که ایمان آورده اید ! اگر شخصی فاسقی خبری برای شما بیاورد ، درباره آن تحقیق کنید ، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خودپشیمان شوید. »
این که در آیه شریفه دستور به تحقیق و بررسی خبر فاسق را به عدم ضرر رساندن به برخی افراد تعلیل نموده ، لازمه این امر در حقیقت ، رفع جهالت است.
دو ) پرسش از اهل ذکر
« و ما ارسلنا من قبلک الا رجالا نوحی الیهم فسئلوا اهلا لذکر انکنتم لا تعلمون »
« و پیش از تو ، جز مردانی که به آن ها وحی می کردیم ، نفرستادیم ! اگر نمی دانید ، از آگاهان بپرسید. »
درست است که طبق احادیث و آیات دیگر ، مراد از اهل ذکر ائمه اطهار می باشند ، اما این اختصاص با عمومیت آیه منافات ندارد. به این که اهل بیت ( ع ) مصداق اتم و اکمل باشند.
بنابراین پرسش از اهل خبره برای جاهل ، به حکم عقل بوده و رجوع جاهل به عالم در حقیقت ، ارشاد به حکم عقلی است.
سه ) بصیرت و بینش
یکی دیگر از راه هایی که برای مقابله با جهل و جهالت می توان از قرآن کریم استخراج کرد ، کسب بینش و بصیرت می باشد ؛ چرا که ثمره عدم بینش ، جهل و نادانی است :
« و مثل الذین کفروا کمثل الذی ینعق بما لا یسمع الا دعاء و یداء صم بکم عمی فهم لا یعلقون »
« مثل ( تو در دعوت ) کافران ، بسان کسانی است که ( گوسفندان و حیوانات را برای نجات از چنگال خطر ) صدا می زند ، ولی آن ها چیزی جز سر و صدا نمی شنوند ( و حقیقت و مفهوم گفتار او را درک نمی کنند. این کافران ، در واقع ) کر و لال و نابینا هستند از این رو چیزی نمی فهمند. »
منظور از کری ، گنگی و کوری در این جا بُعد معنوی و روحانی است که همان بینش و بصیرت بوده که نتیجه آن ، منتفی شدن عقل و عدم تمییز و تشخیص خواهد بود ، و راه درمان این جهالت ، کسب بینش و بصیرت است.
چهار ) تمسک و استعانت از خدای متعال :
تمسک و استعانت از پروردگار می تواند یکی از راه های علاج جهل باشد. قرآن کریم در جریان داستان حضرت یوسف ( ع ) از زبان آن حضرت بیان می کند.
« قال رب السجن احب الی مما یدعوننی الیه تصرف عنی کیدهن اصب الیهن و اکن من الجاهلین »
از آن جایی که حضرت یوسف ( ع ) می داند که در همه حال مخصوصاً در مواقع بحرانی جز به اتکا لطف پروردگار ، راه نجاتی نیست ، خودش را با این سخن به خدا می سپارد و از او کمک می خواهد و می فرماید :
« خداوندا من به خاطر رعایت فرمان تو و حفظ و پاکدامنی خویش از آن زندان وحشتناک استقبال می کنم و می فرماید : خدایا کمکم فرما ، نیرویم بخش ، بر قدرت عقل و ایمان و تقوایم بیفزا تا بر این وسوسه های شیطانی پیروز گردم و از جاهلان نباشم. »
و یکی دیگر از راه های عملی جهل زدایی
پنج ) پیروی از قرآن است :
تا آن جایی که امام زین العابدین در صحیفه سجادیه در ذیل دعای ختم قرآن می فرماید :
« و جعلته نورا نهتدی من ظلم الظلاله و الجهاله باتباعه و شفاء لمن انصت بفهم التصدیق الی اشتماعه »
« … و آن را نور و روشنایی گردانیدی که ما به پیروی از آن از تاریکی های گمراهی و نادانی راه می یابیم و شفا و بهبودی برای کسی که فهمیدن آن را از روی تصدیق و باور نمودن خواسته »

                                                    .