تحقیقات داخلی
در تحقیقی که از سوی سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای و وزارت کار و امور اجتماعی با عنوان “بررسی تطبیقی آموزش های فنی و حرفه‌ای در کشورهای آلمان و ایران” انجام گرفته، راههای موفقیت و عدم موفقیت این دو کشور در آموزش های فنی و حرفه‌ای مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است (ثابت نژاد و همکاران، 1389). شفیعی (1387) در تحقیق خود به لزوم تربیت نیروی انسانی تاکید میکند وی بیان می دارد تربیت نیروی انسانی از ملزومات توسعه اقتصادی یک کشور محسوب می شود. همچنین، می افزاید نیروی انسانی ماهر و نیمه ماهر یکی از عوامل بسیار مهم و موثر در توسعه اقتصادی هر کشور محسوب می شود. در همین راستا و نیز با الهام از نظریه سرمایه انسانی، در می یابیم آموزش فنی و حرفه‌ای و به ویژه آموزش فنی و حرفه‌ای رسمی یک کشور نقش تعیین کننده و مهم در پرورش این نیروی کار ماهر بر عهده دارد. همچنین، وی اظهار می دارد که میان رشته های شاخه های فنی و حرفه‌ای آموزش و پرورش و اهداف کمی اقتصادی برنامه سوم توسعه رابطه مثبتی وجود دارد. آزاد (1385)، در بحث آسیب شناسی نظام فنی و حرفه‌ای، میزان اثربخشی عناصر آموزش فنی و حرفه‌ای و میزان کارایی عناصر نظام آموزش فنی و حرفه‌ای را بررسی نموده و برنامه های درسی را به دلیل عدم و یا کمبود نیروی انسانی با صلاحیت، تجهیزات نامناسب، مدیریت فاقد صلاحیت حرفه‌ای و فضای ناکافی، بدون اثربخشی و کارایی قلمداد کرده است و متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ارزش های هر کشور اقدام برای اصلاح و تجدید نظر در حوزه روش ها و اهداف را لازم و ضروری دانسته است.
در پژوهشی که با عنوان “اندازه گیری کارایی درونی آموزش فنی و حرفه‌ای ” توسط عبدالغنی در سال (1373)، انجام شده است به طور خلاصه می توان نتایج زیر را از آن استخراج کرد:
1- نتایج حاصل نشان میدهد که اکثر دبیران بر طبق رشته تحصیلی خود با تدریس خود تاکید داشته اند و بیش از نیمی از آن ها دارای مدرک لیسانس در رشته مربوط می باشند. 2- در مورد دوره های آموزش ضمن خدمت و تاثیر آن بر ارتقای سطح علمی دبیران اکثر آنها این دوره ها را در سطح خیلی زیاد مورد تاکید قرار داده اند. 3- بر اساس فراوانی های مشاهده شده حاصل از تحقیق بیشترین عامل موثر در انگیزه هنرجویان نسبت به تحصیل در هنرستان علاقه شخصی بوده است. 4- بیش از نیمی از هنرجویان وجود تناسب بین امکانات و تجهیزات و نیازهای آموزشی را در سطح متوسط مورد تاکید قرار داده اند.
بررسیهای نادری و همکاران (1383)، برزگر و همکاران (1381)، امرایی (1379)، نفیسی (1387)، قدیمی مقدم (1378)، شبگو منصف (1378)، زرتشیان (1378)، حیدری (1378)، و کهک (1377)، عدم ارتباط و هماهنگی بین رشته های مهارتی و نیازهای بازار کار و نیازهای بخش خدمات و کشاورزی را نشان داده اند. نتایج پژوهش مهر علیزاده و همکاران (1391) تحت عنوان ارائه الگوی پارادایمی بازسازی و بهسازی نظام استاندارد مهارت در اداره کل آموزش فنی و حرفه‌ای استان خوزستان بر اساس روش داده بنیاد، در رابطه با موانع ناشی از ارزشیابی یاد دهی – یادگیری استانداردهای آموزشی نشان داده که:
منابع آزمون کتبی با آزمون های برگزار شده در برخی از استانداردهای تدوین شده توسط سازمان فنی و حرفه‌ای مطابقت ندارد.
چون منبع خاص و یک منبع تدریس واحد تعیین نشده بنابراین هر مربی به سلیقه خود تدریس می کند و در طراحی سوال ضعف کلی پیدا و مشخص است آزمون طبق استاندارد نمی باشد و سوالات دارای اشکال می باشند.
در برخی موارد سوالات رشته های دیگر نیز در آزمون مطرح می شود که هیچ کدام همخوانی با رشته های مورد تدریس نداشته اند.
برای ارزشیابی از فرد متخصص استفاده نمی شود.
با توجه به راه اندازی مرکز سنجش و ارزشیابی و وجود تجهیزات جدید و نو به دلیل عدم وجود این تجهیزات در کارگاه دوگانگی در برگزاری آزمون عملی و کارگاه رخ خواهد داد که در بسیاری از موارد به ضرر کارآموز است، ارزشیابی و امتحان بر اساس سرفصل های ارائه شده صورت نمی گیرد.
از نتایج ارزشیابی ها برای مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت کارآموزان استفاده نمی شود.
سیستم ارزشیابی برای مشخص نمودن نقاط ضعف و قوت کارآموزان استفاده نمی شود.
سیستم ارزشیابی به طور متوسط با اهداف استاندارد آموزشی مرتبط است.
دوره های رفع اشکال بعد از آزمون برای کارآموزان رد شده برگزار نمی شود.
امتحانات به صورت عملی به طور متوسط با اهداف استاندارد آموزشی رابطه دارند.
در برخی از موارد تاریخ آزمون تئوری و عملی با فاصله زمانی زیاد برگزار می گردند و باعث بروز مشکلاتی برای کارآموزان آن رشته می شود.
همچنین، در پژوهشی که ذاکری و همکاران (1389) که تقریبا مشابه با پژوهش قبلی تحت عنوان بررسی فرایندهای یاد دهی- یادگیری در آموزش های فنی و حرفه‌ای، در ارتباط با کیفیت ارزشیابی از مهارت های فنی و حرفه‌ای در آموزشگاه های فنی و حرفه‌ای شهرستان همدان دریافتند که کیفیت ارزشیابی از دیدگاه افراد نمونه آماری در حد متوسط و رو به ضعیف ارزیابی شده است. که در مقایسه با سایر بخشهای فرایند یاددهی- یادگیری (آموزش و یادگیری) مخصوصا در آموزشگاههای دخترانه نمره کمتری را به دست آورده است. نادری، احمدی، لنگران دستجردی (1383)، به پایین بودن محتوای برنامه آموزشی در ارتباط با صنعت اشاره داشته اند. ظریفیان (1370)، نشان داده است که تجهیزات و لوازم آموزشی برای افزایش کارایی کارآموزان فنی و حرفه‌ای تاثیر به سزایی داشته است. از طرف دیگر، تحقیق دشتی (1373)، نیز بیانگر رابطه ضعیف بین امکانات و تجهیزات آموزشی و موفقیت کارآموزان دوره های فنی و حرفه ای می باشد. حمزه لوئی (1375)، عدلی (1375)، و بیراوند (1377)، نیز به نارسایی امکانات و تجهیزات در آموزش های فنی و حرفه‌ای اشاره دارند.
تحقیقات خارجی
خارجی و (1999)، معتقدند به رغم وجود اجماع در ضرورت ارزشیابی مراکز فنی و حرفه‌ای، اما به نسبت شواهدی که از اتفاق آراء در ضرورت نیاز به ارزشیابی حکایت می کند، در خصوص ارزشیابی کیفیت آن ها شواهد ناچیزی موجود است.
تحقیق گرت لوز (2001)، آموزش حرفه‌ای را ابزار قدرتمندی در جهت حرفه آموزی به فراگیران لازم است با توجه به دیدگاه صاحبان مشاغل و صنایع به آموزش های علمی مهارت ها و آماده کردن فراگیران برای ورود به مشاغل تلاش نمایند. در تحقیق که توسط فانگ مین و چو تزنگ (2002)، برای مقایسه عملکرد کارآموزان فارغ التحصیل مراکز فنی و حرفه‌ای که در صنایع خودرو مشغول کار گردیدند با کارگرانی که فارغ التحصیل دبیرستان بودند در ایالت بینیجینگ، در کشور چین انجام گرفت نشان داده دهنده کیفیت بالای آموزش های فنی و حرفه‌ای می باشد. هاردی (2002)، از دانشگاه کبک کانادا در یک تحقیق کیفی در رابطه با کارآموزانی که تحصیلات فنی حرفه‌ای داشتند و به محیط کار انتقال پیدا کرده بودند انجام داد. این تحقیق بر اساس 107 مصاحبه با 28 خانم در بخش خدمات و 111 مصاحبه با 29 مرد در رشته های مکانیک، فنی و ماشین آلات برای تشخیص میزان مهارت های آنان انجام گرفت. نتایج تحقیق بیانگر آن بود که آموزش فنی و حرفه‌ای منجر به موفقیت شغلی افراد برای ورود به بازار کار نشده است. تابرون و یانگ (1998)، در تحقیقات خود در کشورهای پیشرفته چنین استدلال کردند که در دهه گذشته اقتصاد کشورها به سرعت رشد پیدا کرد و دگرگون شد و خصوصیاتی مهمی که دچار تغییر و تحول شد عبارتند از:
1- در درجه سوم قرار دادن اقتصاد 2- نوآوری و مدرنیزه شدن 3- تشدید رقابت در بازار کار 4- جهانی شدن 5- روند آماری و خصوصی سازی
این تغییرات، نیازها و تقاضاهای جدیدی برای نیروی کار خلاق و چند مهارتی شدن ایجاد کردند که برای رسیدن به این نیازها به نظر می رسد باید فاصله بین آموزش های عمومی و آموزش های فنی و حرفه‌ای کم شود. این کاهش فاصله برای افزایش کیفیت آموزش های فنی و حرفه‌ای، برای هموار نمودن مسیر تحصیل فنی و حرفه‌ای به تحصیلات عالیه، همکاری بین مراکز فنی و حرفه‌ای و صنعت و بازار کار، برای تحول سیستم به سوی عدم تمرکز و ارتباط دادن بیشتر کارگزاران در روند تحصیلات فنی و حرفه‌ای و آموزش توسعه اقتصادی می باشد.
پیشینه پژوهشی کارایی
تحقیقات داخلی
میرکمالی و خلیلی (1384) در پژوهشی با عنوان ” ارزیابی توانمندی شغلی دانش آموختگان رشته های فنی- حرفه ای (شاغل در شرکت ایران خودرو از دیدگاه مدیران و واحدهای تولیدی) انجام دادند یافته های تحقیق نشان داد که از دیدگاه مدیران واحدهای تولیدی شرکت ایران خودرو، دانش آموختگان رشته های ساخت و تولید، مکانیک خودرو، و الکترونیک به میزان مطلوبی از مهارت های ارتباطی، کارگروهی، تعهد و مسئولیت گریزی برخوردارند. همچنین آنان از خلاقیت، توانایی حل مسئله، دانش تخصصی و مهارت های فنی و عملی نسبتا مطلوب برخوردارند. در تحقیقی که زین آبادی، صالحی و پرند (1386) با عنوان ” دختران و آموزش فنی حرفه‌ای: ارزشیابی کیفیت ابعاد فردی، اجتماعی و اقتصادی بروندادهای هنرستان های فنی و حرفه‌ای دخترانه شهر تهران” انجام شد یافته ها نشان داد که در بعد فردی، کیفیت “پیشرفت و افت تحصیلی” در سطح نامطلوب، در بعد اجتماعی، کیفیت ” تحقق اهداف اجتماعی- آموزشی” در سطح نامطلوب و در بعد اقتصادی کیفیت ” اشتغال” و ” کارآفرینی” در سطح نا مطلوب و “رضایت کارفرما” در سطح نسبتا مطلوب قرار دارد. ابعاد ” فردی” و اقتصادی ” در سطح نامطلوب و بعد ” اجتماعی” در سطح نسبتا مطلوب ارزشیابی شد. نهایتا، بروندادهای هنرستان، در سطح نامطلوب، ارزشیابی شد. در تحقیقی که شریف و کشاورز (1385) با عنوان بررسی روند جریان دانش آموزی دوره راهنمایی تحصیلی آموزش و پرورش استان فارس بر اساس شاخص های برنامه دوم توسعه انجام دادند یافته های تحقیق نشان داد که عملکرد استان در شاخص های نسبت ثبت نام، نرخ گذر و تعداد و سهم دانش آموزان دوره راهنمایی از کل دانش آموزان، با هدف پیش بینی شده در برنامه دوم توسعه هماهنگ است و عملکرد استان در شاخص های نرخ ثبت نام دانش آموزان در پایه های مختلف تحصیلی، نرخ های تکرار پایه و ترک تحصیل و شاخص تعداد و سهم دانش آموزان در پایه های مختلف تحصیلی، نرخ های تکرار پایه و ترک تحصیل و شاخص تعداد و سهم دانش آموزان غیر انتفاعی از کل دانش آموزان این دوره با هدف های پیش بینی شده در برنامه توسعه هماهنگ است. در پژوهشی که صادقیانی، امیری، تقوی فرد و رضوی (1387) با عنوان رتبه بندی واحدهای کارا با ترکیب رویکرد تحلیل پوششی داده ها و فریند تحلیل سلسله مراتبی در سازمان های بازرگانی استانی اشاره کرد که پس از شناسایی متغییرهای ورودی و خروجی در واحدهای تصمیم گیری با توجه به داده های جمع آوری شده به منظور رتبه بندی نهایی، واحدهای گروه ناکارا با توجه به امتیاز حاصل از مدل تحلیل پوششی داده ها مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. شناسایی واحد های کارا و امکان برنامه ریزی و هدف گذاری استراتژیک عملکرد با استفاده از جواب مدل، مهم ترین خروجی این تحقیق می باشد.
تحقیق صالحی و همکارانش در سال 1388 نشان داد که اگرچه درونداد و فرایند های مناسب و مطلوبی در هنرستان های فنی و حرفه‌ای وجود داشته اما برونداد آن ها به طور کلی در سطح نامطلوبی ارزیابی شده است. به عقیده ی کارشناسان، صنعت و بازار کار به تخصص، تجربه و مهارت نیاز دارند نه به مدرک فارغ التحصیلان بدون مهارت. با تحلیل دیدگاه های کارفرمایان دریافتند که سطح پایین کیفیت مهارتی دانش آموختگان و نا آشنایی با مهارت های مورد نیاز امروز بازار کار سبب بی اعتمادی آن ها در جذب این دانش آموختگان است.
تحقیقات خارجی

                                                    .