رشته حقوق

دیدگاه فقهای شیعه

دانلود پایان نامه

شهید مطهری در توضیح این قاعده میگوید: فقها حدیث «وَلَن یَجْعَلَ اللّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» را ناظر به ‌تشریح و قانون در مورد رابطه مسلم و غیر مسلم دانستهاند. یعنی در روابط مسلم و غیر مسلم نباید غیر مسلم بر مسلم اعتلا و تسلط داشته باشد. همچنان که از آیه کریمه 141 سوره نساء نیز قانون و حکم تشریعی استنباط کردهاند. خلاصه معنای آیه و حدیث، بنابراین تفسیر چنین میشود: «اسلام در روابط مسلم با غیرمسلم هر وضعی را که مستلزم تسلط و اعتلای غیر مسلمان بر مسلمان باشد، رسمی و قانونی نمیداند.»
طبق نظر امام خمینی (ره)، «اگر در روابط تجاری با اجانب [که سنخی از ارتباط میان‌فرهنگی است]، خوف آن است که به‌ بازار مسلمانان صدمه اقتصادی وارد شود و موجب اسارت تجاری و اقتصادی بشود، واجب است قطع اینگونه روابط، و حرام است این‌نحو تجارت.» اینجا فرقی میان استیلای سیاسی یا فرهنگی و معنوی دشمن وجود ندارد». ایشان ذیل مبحث دفاع، هم این مسئله را مورد تاکید قرار داده و طی چند مسئله ابعاد مختلف آن را بیان فرموده‌اند: «اگر به‌واسطه توسعه نفوذ سیاسی یا اقتصادی و تجاری اجانب، خوف آن باشد که تسلط بر بلاد مسلمانان پیدا کنند، واجب است بر مسلمانان دفاع به‌هر نحو که ممکن است و قطع ایادی اجانب چه عمال داخلی باشند یا خارجی.»
7-۳-3-۱ تحریم وابستگى به بیگانگان
قرآن کریم پیامبر و مسلمانان را از تکیه کردن و وابستگى به‌ بیگانگان در امور دینى و اجتماعى نهى مى‌کند. علاّمه طباطبائى در تفسیر «تکیه‌کردن» و امورى که اتکا به ‌ظالمان در آن‌ها نهى شده است، مى‌فرماید: با توجه به ‌آیات قبلى، روشن مى‌شود که مراد از ظالمان، کافران و مشرکان و هر جائر و ستمگرى است که از پذیرش آیین توحیدى سرباز زده، از گسترش و پیاده شدن آن جلوگیرى نموده و مؤمنان را به ‌خاطر باورها و ارزش‌هایشان مورد آزار و شکنجه قرار مى‌دهد. قرآن، پیامبر(صلى‌الله علیه وآله) و مسلمانان را از وابستگى به‌ ظالمان در امور دین نهى مى‌کند؛ یعنى باید از بیان و یا پیاده‌کردن حقایقى از دین که به‌ضرر آن‌هاست، پرهیز کنند و نباید آنان را در اداره امور اجتماعى خویش دخالت دهند و یا با استفاده از امکانات آنان به‌حفظ، تبلیغ، اجراى دین، اخلاق و سنن اسلامى اقدام نمایند؛ چرا که این‌کار، استقلال دینى و اجتماعى مسلمانان را خدشه‌دار کرده، احیاى حق از راه توسّل به ‌باطل به‌شمار مى‌رود که سرانجام، موجب از بین‌رفتن حق بر اثر تلاش براى احیاى آن مى‌شود.
7-۳-4- تحریم‌هاى اجتماعى
7-۳-4-۱- حکم به ‌نجاست ذبح غیرمسلمان
ذبح یا شکار حیوانات، علاوه بر شرایطى همچون رو به‌قبله بودن و ذکر نام خدا، مسلمان بودن ذابح یا شکارچى نیز شرط است. از این رو، اگر یکى از اصناف کافران ـ اعم از مشرک، بت پرست، مادى گرا، اهل کتاب و نیز مرتد و ناصبى ـ حیوانى را سر ببرند و یا به‌وسیله سگ شکارى، تیر و تفنگ شکار کنند، آن حیوان، غیر مذکّا و در حکم مردار است و استفاده از گوشت، پوست و چربى آن بر مسلمان حرام مى باشد. به‌همین دلیل، گوشت، پوست، چربى و مواد غذایى گوشتى، که از کشورهاى غیرمسلمان وارد مى شوند و یا در بازار غیر مسلمانان و یا به‌وسیله غیر مسلمانى که در کشور اسلامى زندگى مى کند، فروخته مى شوند، محکوم به‌حرمت و نجاست مى‌باشند.
7-۳-4-۲- عدم ثبوت حق شفعه برای کافر
منظور از حق شفعه این است که اگر انسان بخواهد مثلاً ملک و یا خانه خود را بفروشد و آن ملک و خانه را به‌طور مشاع با کسی شریک باشد، حق تقدم خرید با آن شریک میباشد. حال اگر مسلمانی با یک کافر به‌صورت مشاع شریک باشند و مسلمان بخواهد حق و سهم خود را بفروشد حق‌الشفعه از شریک کافرش ساقط است. لذا در سیاست خارجی در صورت اشتراک یک کشور مسلمان با شرکت یا کشور غیر مسلمان در یک سرمایه‌گذاری صنعتی، در صورت ضرر دهی این شرکت برای شریک مسلمان طبق قاعده نفی سبیل باید لغو گردد.
7-۳-4-۳- تحریم ازدواج زن مسلمان با غیرمسلمان
اسلام با اذعان بر تأثیر فکرى و رفتار پدر و مادر بر فرزندان، ایمان را شرط صحّت ازدواج دانسته و پیروان خود را از ازدواج با مشرکان و کافران نهى نموده است، هرچند امتیازاتى همچون زیبایى و موقعیت برتر اجتماعى نیز داشته باشند. قرآن در بیان حکمت این نهی مى‌فرماید: «اولئکَ یدعون الى النّار»؛ آنان به‌خاطر باورها و ارزش‌هاى شرک آلودى که دارند، دیگران را به‌سوى آتش جهنم فرا مى‌خوانند؛ اما خداوند با دعوت به ‌ایمان، موجب رستگارى، آمرزش و بهشتى‌شدن انسان‌ها مى‌شود. بنابراین، خداوند مؤمنان را از اختلاط و معاشرت با مشرکان، که نتیجه‌اى جز دورى از خدا در پى ندارد، برحذر داشته و به ‌اختلاط با مؤمنان، که زمینه تقرّب الهى است، فرا مى‌خواند. از سوى دیگر، خداوند زن و شوهر را مایه آرامش روانى یکدیگر مى‌داند که بین آنها پیوند قلبى و مودّت‌آمیزى بر قرار کرده است. ادامه این پیوند براى استمرار زندگى زناشویى ضرورى است. حال اگر چنین پیوندى بین زن و شوهرى که یکى مسلمان و دیگرى کافر است برقرار شود، از یک‌سو، آنان به‌ویژه زن را در معرض فرهنگ‌پذیرى از یکدیگر قرار داده و از سوى دیگر، با نهى از دوستى و مودّت کافران در تضاد خواهد بود؛ و اگر این رابطه برقرار نباشد، زندگى دوام نخواهد یافت. دلیل دیگر آنکه ازدواج با بیگانگان در دراز مدت موجب حضور گسترده غیر مسلمانان در جامعه اسلامى و تغییر ترکیب جمعیت، گسترش فرهنگ بیگانه و اضمحلال فرهنگ اسلامى مى‌گردد. از این‌رو، ازدواج با پیروان دیگر ادیان، جز در موارد خاص، تحریم شده است
7-۳-4-۴- جواز ازدواج مرد مسلمان با زنان اهل کتاب
عموم فقها معتقدند با استناد به ‌آیه ۵ سوره مائده ازدواج مرد مسلمان با زن اهل کتاب جایز است؛ برخی این جواز را هم در مورد نکاح دائم و هم نکاح موقت صحیح می‌دانند و برخی فقط نکاح موقت را می‌پذیرند. اما ازدواج مردان مسلمان با زنان غیرمسلمانی که پیرو آیین موسی و عیسی نباشند، با استناد به ایات قرآن ممنوع و حرام است.
ازدواج زن مسلمان با مرد غیرمسلمان ممنوع و ارتکاب به ‌آن جرم محسوب می‌شود. شاید علت این حکم عوامل روانی و اجتماعی است که در زندگی زناشویی موجبات تبعیت زن از مرد را فراهم کرده و ممکن است در این شرایط زن در معرض ارتداد قرار گیرد. آنچه در این مورد بیشتر مورد توجه است، خوف تاثیرپذیری از عقاید و آیین مرد است؛ زیرا سلطه مرد و احاطه او بر زن از دیدگاه فقهای شیعه قابل انکار نیست و باتوجه به ‌این‌که اسلا‌م برتری کفار را بر مسلمانان نمی‌پذیرد، این ازدواج جایز نیست.
اما شاید فلسفه منع اکثر فقهای شیعه در خصوص ازدواج دائم مرد مسلمان با زن غیرمسلمان آن است که زن به‌عنوان مادر، نقش بسیار عمده‌ای در پرورش فکری کودکان و ساختار اعتقادی آنها ایفا می‌کند و در واقع دامنِ مادر دبستان اولیه طفل است و هم اوست که شخصیت او را در دوران طفولیت شکل و نقش می‌دهد و در واقع معمار واقعی و اصلی شکل‌گیری و تکوین شخصیت کودک کسی جز مادر او نیست. از این‌رو اسلا‌م اجازه نخواهد داد که کودک مسلمانی در دامن مادری پرورش یابد که هیچ‌گونه تعهدی نسبت به‌حفظ ارزش‌های اسلا‌می ندارد و در ازدواج موقت چون هدف تشکیل خانواده و تربیت اولا‌د نیست و بیشتر ارضای غریزه مدنظر است، خطری برای جامعه اسلا‌می نداشته و بلا‌مانع است.
مرد مسلمان در صورت ازدواج با زن غیرمسلمان باید با حسن معاشرت رفتار کند و نمی‌تواند همسر غیر مسلمان خود را به ‌اموری که در دین اسلام واجب است مانند غسل و اقامه نماز مجبور کند. محقق حلی می‌فرماید: مسلمان نمی‌تواند زن ذمی خود را مجبور به ‌غسل کند زیرا بدون غسل نیز استمتاع از وی جایز است.
در مورد ازدواج غیرمسلمانان با خودشان نیز فقهای شیعه معتقدند عقد ازدواج رسمی کفار هر گاه مطابق موازین رسمی خودشان به‌طور صحیح انجام شود از نظر مسلمین صحیح است و در این مورد فرقی بین اهل کتاب و بت‌پرستان وجود ندارد. حتی اگر زوجین به ‌آیین اسلام بگروند ازدواج سابق ایشان نیز رسمیت خواهد یافت مگر آن که ازدواج قبلی ایشان مانند ازدواج با محارم مخالف با موازین اسلام باشد.
7-۳-4-۶- اعمال محدودیت‌های اجتماعی
با الهام از حدیث شریف «الاسلام یعلو و لا یعلی علیه» (اسلام برتری مییابد و چیزی بر آن برتری نمی‌یابد)، اصل مهمی در مسائل مختلف اجتماعی، فرهنگی و روابط بین‌الملل طرح می‌شود مبنی بر این‌که نباید اهل کفر و هیچ یک از متعلقات آن بر مسلمانان برتری و سلطه یابد. بنابراین غیرمسلمانان باید از شکستن هنجارها و بى‌اعتنایى نسبت به ‌ارزش‌هاى اسلامى در ملأعام پرهیز کنند. از احداث معابدى همچون کلیسا، صومعه، کنشت و آتشکده اجتناب کنند، از از احداث بناها و ساختمان‌هاى مشرف بر خانه‌هاى مسلمانان خودداری کنند.
این اصل در ابعاد شهرسازی و معماری نیز دارای اهمیت شایان توجهی است بویژه اینکه معماری به‌عنوان هویت و شناسنامه فرهنگی و تعالی هر قوم و ملتی است و با گذشت دوران مختلف ابعاد آن به نماد و ارزش تبدیل میشود. بنابراین بلند بودن ساختمان غیر مسلمان از بناهای اسلامی هم امروز و هم در گذر ایام نمادی برای سلطه و استعلای فرهنگ غیر دینی و کفر بر مسلمانان تبدیل میشود. از این‌رو این مسئله توسط بزرگ دانشمند جهان اسلام یعنی علامه حلّی مورد توجه قرار گرفته است. به‌طوری که در بحث فقهی درباره ساخت‌و ساز بناهای غیر اسلامی (اعم از معابد سایر ادیان و منازل اهل کتاب) در شهر اسلامی به‌ آن تمسک کرده و گفته است که بلند ساختن بناهای غیر اسلامی به‌دلیل منافات داشتن با این اصل مطلوب نیست و جائز شمرده نمیشود.
بنابراین بناهای غیر مسلمان نباید مرتفعتر از بنای اسلامی اعم از بناهای عمومی مانند مسجد و بازار، و بناهای خصوصی مانند خانه باشد. حتی باید پایینتر از آن باشد تا استیلا و برتری اسلام و مسلمانان نمود داشته و مشخص باشد. زیرا با تساوی ارتفاع آنها، برتری اسلام حاصل نمیشود.
با تکیه بر این اصل حدیثی و فتوای فقهی از طرفی، و مسئله «خط آسمان» در معماری و شهرسازی، اختصاص خط آسمان به ‌بناهای اسلامی بویژه منازل مسلمانان شاخصی است که اجرای آن در ساخت و ساز شهری ضروری است.
و از همین رو، به‌صدا درآوردن ناقوس، ورود به‌ مساجد مسلمانان، فروش کتب دینى خود و صلیب در بازار مسلمانان، تبلیغ باورها و ارزش‌هاى خود و انجام معاملاتى که در اسلام حرامند، برای آنان در جامعه اسلامی جایز نیست.
در اسکان اقلیت‌های مذهبی نیز محدودیت‌های جزئی وجود دارد. برای نمونه ذمیان درصورتی که بخش جداگانه‌ای را برای سکونت خویش انتخاب نمایند می‌توانند در ساختن بنای منزل و خانه‌های خود از هر نوع طرح و نقشه‌ای استفاده کنند؛ ولی هرگاه بخواهند در محلات و بخش‌های مسلمین اقامت کنند باید از ایجاد و بنای آپارتمان‌های بلند که از نظر بلندی اشراف و امتیاز چشم‌گیری بر خانه‌های مسلمین دارد خودداری کنند. اما هرگاه شخص ذمی اقدام به‌ خرید چنین آپارتمان بلندی که از طرف مسلمانان ساخته شده نماید می‌تواند برای اقامت خویش از آن استفاده نماید.
7-۳-5- محدودیت‌های فرهنگی
7-۳-5-۱- نفى نمادهاى کفرآلود و تحریم و تشابه ‌فرهنگى به‌ بیگانگان
فقها تشابه ‌به‌ کفّار را در لباس پوشیدن، آرایش‌کردن، غذا خوردن، روش زندگى و هر چیزى که از ویژگى‌هاى اختصاصى آن‌ها باشد، حرام دانسته اند؛ اقامه نماز در برابر مجسمه، تصویر، قبر، آتش روشن، و نیز در آتشکده، با لباس، انگشترى و روى فرشى که داراى تصویر ذى روحى باشد، نهى شده است. حکمت این حکم را پرهیز از تشبه ‌به ‌بت‌پرستى و عبادت اهل ضلال دانسته‌اند؛ چرا که هر یک از موارد مذکور نمادى از یک باور غیرتوحیدى است..

مطلب مشابه :  زنان سرپرست خانوار

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید