دلایل موفقیت

دلایل موفقیت

فصل پنجم
پیشنهاد و راهبرهای برای آموزگاران
1ـ گام اول رفتاری را انتخاب کنید که می‎خواهید تغییر کند مثلاً آرام نشستن در کلاس و حرف کسی را قطع نکردن ! در گام دوم از یک تقویت کننده‎ی مناسب انتخاب کنید (استفاده از خوراکی، بر چسب، وقت آزاد برای انجام کار دلخواه دانش‎آموز، تحسین …)، در گام سوم اجرای منظم قواعد در کلاس درس برای دانش‎آموز توضیح داده شود. در گام چهارم ارتباط بین قواعد و نحوه‎ی استفاده از تقویت کننده‎ها را برای دانش‎آموز توضیح دهید که چه موقع از آنها استفاده خواهد شد. در گام پنجم برای دانش‎آموز شرح
دهید که در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد در گام ششم شیوه‎های کار را اصلاح کنید و دلایل موفقیت‎ها و شکست‎ها را ثبت نمایید. بسیاری از آموزگاران از عود کردن رفتارهای مخرب یاد می‎کنند و تصور می‎کنند که برای مدتی کارایی داشته ولی بعداً کارایی خود را از دست داده اند! در صورتی که شیوه‎های کار تا زمانی که آنها را با دقت انجام دهیم کارآمدند.
”مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی چنانکه پرورشم می‎دهند می‎رویم“ حافظ.
2ـ آموزش استفاده از فنون حل مسأله به دانش‎آموزان توسط معلمین در کلاس درس نیز مفید می‎باشد در آموزش حل مسأله از مؤلفه‎هایی استفاده می‎شود که عبارتند از:
الف ـ آموزش تاخیرـ پاسخ که به دانش‎آموزان داده می‎شود (قبل از عمل، درنگ کنند و فکر نمایند و جملات خود فرمانی را در اوقات مهم تکرار نمایند (گوش کن، ببین، تأمل کن، پاسخ بده).
ب ـ خود آموزی که در این مرحله خویشتنداری را در مسیر حل مشکل و تفکر پیرامون گام‎های مورد نظر آموزش می‎دهیم، مثلاً دانش‎آموز بگوید «این موضوع درست پیش نمی‎رود فکر می‎کنم بهتر است توقف کرده و از اول شروع کنم».
ج ـ تقویت که شامل تحسین یا نشان‎هاست و باعث انگیزه در دانش‎آموز می‎شود.
دـ اجرای نقش مثبت که بوسیله فیلم نامه، تئاتر، نمایش و بازی می‎توان در یک محفل خصوصی نقش خود را با دانش‎آموز عوض نمود. یعنی معلم دانش‎آموز پر تحرک باشد و دانش‎آموز نقش معلم را بازی کند. این کار به دانش‎آموز کمک می‏کند تا به درک درست تری نسبت به نحوه قضاوت سایرین نسبت به خویش نایل شود.
ه ـ آموزش همانند سازی احساسات که به کودکان آموزش داده می‎شود عواطف خود و احساسات دیگران را درک کنند. به عنوان مثال تصویری از حالات صورت افراد نشان بدهید و از دانش‎آموز بخواهید احساسات آشکار را در تصاویر به شما بگویند و هیجانات مربوطه را نام‎گذاری کنند بنابراین دانش‎آموز یاد می‎گیرد در احساساتی که در رفتار و شخصیت دیگران می‎بیند، کلماتی وجود دارد! (صدرالسادات به نقل از فریدمن، 1381) و (یوسفی و فرهادی، 1383).
3ـ مهارت‎های خود کنترلی و مؤلفه‎های آن را به دانش‎آموزان آموزش بدهید:
الف ـ خود کنترلی عبارت است از فرایندی که از طریق آن هر فردی تلاش می‏کند تا رفتارش را توسط آن اصلاح کرده و تغییر دهد.
ب ـ خود دستور دهی که شامل دستورات شفاهی و کلامی است که فرد به خود می‎دهد که این بیانات کلامی منجر به کنترل و هدایت رفتار می‎شود.
ج ـ خود نظارتی که شامل نظارت بر رفتار خود می‎باشد.
د ـ خود تقویتی که مربوط به پاداش‎هایی است که هر فرد پس از انجام وظیفه یا تکلیفی خاص به خود می‎دهد.
هـ خود تنبیهی که شامل تحمل تنبیه برای انجام اعمال اشتباه یا عدم انجام وظیفه‎ی محوله است. (آتش پور و نیازی، 1380).
4ـ ویژگی‎ها و خصوصیات افراد دوست داشتنی را که عبارتند از قابل اعتماد بودن، با محبت، خوشحال، باهوش، با تفکر، امیدوار، خالص، گرم، راستگو، مسؤول، بافهم، باملاحظه، درستکار و … است را به این دانش‎آموزان آموزش دهید. روش آموزگاران موفق در کلاس به شکل مدیریت دموکراتیک باشد یعنی به جای دستور دهنده، دعوت کننده هستند؛ به جای فشار برفراگیران، تحریک کننده هستند؛ به جای تحمیل عقیده، پیشنهاد دهنده هستند؛ به جای تسلط داشتن، راهنمایی می‎کنند؛ به جای انتقاد، تشویق کرده و دلگرم می‎کنند؛ به جای جستجوی اشتباهات، به موفقیت‎ها اشاره می‎کنند؛ به جای تنبیه، کمک کننده هستند؛ به جای انحصار مسؤولیت، به تقسیم مسؤولیت معتقد هستند؛ به جای لحنی آمرانه، لحنی دوستانه دارند. (آتش پور و نیازی، 1382).
5ـ تکالیف تحصیلی را مطابق با محدوده توجه کوتاه دانش‎آموز تنظیم نمائید و تکالیف طولانی را به قسمت‎های قابل کنترل و کوچکتر تقسیم کنید. استفاده از زمان سنج نیز در این مورد می‎تواند مؤثر باشد. گاهی مفید است به دانش‎آموز فرصت بدهیم که سرعت انجام تکالیف را خودش تنظیم کند و کار او را با دانش‎آموزان دیگر در انجام تکالیف مقایسه نکنیم. این باعث می‎شود که شدت رفتارهای مشکل زا در دانش‎آموز تعدیل شود. (استیفن، 2003).
6ـ فعالیت‎های بدنی سودمند را برای دانش‎آموز ADHD طراحی نمائید یا انرژی نهفته را به صورت فرستادن به دفتر مدرسه، دادن مسؤولیت، فرصتی برای تیز کردن مداد، گرفتن یک یادداشت، ایستادن پشت میز تحریر هنگامی که کار کلاس تمام شده است، جمع کردن دفتر دانش‎آموزان، پاک کردن تخته سیاه و … صرف نمایند. لازم به ذکر است برخی از روزها آرام نشستن دانش‎آموز از روزهای دیگر مشکل‎تر خواهد بود بنابراین پیشنهاد می‎شود که آموزگاران با این مشکل با انعطاف برخورد نمایند. (استیفن، 2003).
7ـ یکی از مشکل‎زاترین موقعیت‎ها برای دانش‎آموزان ADHD کلاس درس است و رعایت احکام آرام نشستن، ساکت بودن و انجام تکالیف برای آنان دشوار است. بنابراین پیشنهاد می‎شود که این دانش‎آموزان را در سمت راست ردیف جلوی کلاس قرار دهید تا دیگران کمتر بی قراری او را زمانی که می‎نویسد ببینند. از قرار دادن آنان در نزدیک پنجره به خاطر حواس‎پرتی و میز انفرادی به خاطر بر چسب خوردن خودداری کنید، از برخوردهای تند مانند تقصیر توست خودداری کنید، ایجاد یک رابطه منطقی، جدی وعاطفی بین آموزگار و دانش‎آموز کمک کننده است، از رنگ‎ها و اشکال مختلف و فعالیت‎های فوق برنامه برای جلب توجه آنان استفاده شود، بازی‎های کامپیوتری آرام که هماهنگی چشم و دست در آن در نظر گرفته می‎شود به شرط آنکه در روز بیشتر از 20 تا 30 دقیقه نباشد، مفید است. نقاشی، مجسمه سازی، عکس و فیلم، گچ، تا کردن کاغذ، خمیربازی، تئاتر، پانتومیم و … در بالا بردن توجه و آرام کردن این دانش‎آموزان می‎تواند مؤثر باشد، زیرا این دانش‎آموزان در یادگیری از راه لمس کردن ودیدن موفق‎تر بوده‎اند. (سایت مرکز ملی اختلالات …، 2005) (نیازی، 1379).
8 ـ مایکن بام1 استفاده از خود آموزی‎هایی که گفتار گام به گام ودرونی هستند را پیشنهاد می‏کند الف ـ تعریف مسأله (چه کار باید بکنم ؟) ب ـ روش حل مسأله (قرار است که من تا آخر راه را با دقت طی کنم) ج ـ جمله‎های هنگام روبه رو شدن (آها، این کار درست نیست، باید آن را پاک کنم و آرام‎تر کارم را بکنم) د ـ خود تقویت دهی (تمام شد! حالا می‎توانم بگویم که کار را درست انجام دادم).
9ـ روش جریمه کردن2 که توسط دکتر راپرت رواج یافته یک روش بسیار عالی از تلفیق پیامدهای مثبت برای رفتارهای مناسب و پیامدهای منفی خفیف برای رفتارهای نامناسب است در این روش از دستگاه خودکاری (چراغ قوه) استفاده می‎شود که به دانش‎آموز برای هر 60 ثانیه‎ای که بر سر انجام‎دادن تکالیف خود تمرکز یابد پاداش می‎دهد، اگر دانش‎آموز از انجام تکالیف منحرف شود، معلم از دستگاه کنترل از راه دور مانند چراغ قوه استفاده می‏کند. به این ترتیب که با روشن کردن چراغ به دانش‎آموز اخطار می‎دهد که امتیازش کم شده است. پژوهش‎ها نشان داده‎اند که استفاده از این روش درافزایش رفتارهای مناسب بسیار موثر است و گزارش‎های آموزگاران این مطلب را تأیید می‏کند.
10ـ از آنجا که این دانش‎آموزان گرایش به نوجویی دارند، لذا زودتر از سایر کودکان از یکنواختی، خسته و کسل می‎شوند پس نمی‎تواند در دراز مدت از یک پاداش ویژه استفاده کرد. چرا که تأثیر آن از بین خواهد رفت. بنابراین چگونگی استفاده از پیامدهای مثبت بستگی به درایت و خلاقیت آموزگاران دارد. تکنیک محروم کردن نیز به دنبال بی انضباطی و یا بدرفتاری دانش‎آموز به این قصد که او را چند دقیقه‎ای منزوی کنیم از پیامدهای منفی است که نتایج شگفتی به دنبال دارد، اما می‎بایست با احتیاط صورت پذیرد. هم‎چنین روش تغییر رفتار تام فلن که به دانش‎آموز فرصت داده می‎شود تا پایان شمارش چند عدد از عمل خلافی که انجام می‎دهد دست بردارد، نیز می‎تواند در کلاس درس مفید واقع شود. (صاحب جمعی نقل از دکتر بارابارا، 1381).
11ـ از پازل‎های آموزشی و معما گونه از ساده به مشکل برای افزایش تمرکز و توجه استفاده کنید. شیوه‎های یادداشت برداری را به این دانش‎آموزان آموزش دهید یا در کلاس از علامت استفاده نمایید. به عنوان مثال بگویید موقعی که پیام را دریافت کرد با تکان دادن سر خود علامت بدهد. این دانش‎آموزان بیش از هم‎کلاسی‎های خود نیاز به باز خورد مکرر وخاص دارند بنابراین در هر برنامه درسی می‎بایست نظارت مستمر بر آنها داشت و از دادن موضوعات تکراری خودداری کرد و هر بار تکلیف را متنوع نموده، به جای توجه به آرام نشستن دانش‎آموز به محصولات رفتاری مانند انجام درست تکالیف توجه کنید، از دستورالعمل‎های ساده جهت بهبود توجه دانش‎آموز استفاده شود. مثلا معلم دست چپش را بگذارد زیر چشم راستش و از دانش‎آموز بخواهد مثل او انجام دهد. بدون اینکه گفته شود کدامیک از دست‎های معلم این کار را انجام می‎دهد و تا حد ممکن از رویکرد تعدیل محرکات محیطی یا عوامل مزاحم در کلاس استفاده شود مانند سادگی فضای آموزشی، میزان دشواری دروس از ساده به مشکل، کوتاهی زمان آموزش، سادگی لباس آموزگار، استفاده نکردن از تکیه کلام و …. (نیازی، 75 و 1377).
12ـ اگر در خواندن مشکل دارند از متن‎های کوچک و جمله‎های چند کلمه‎ای استفاده کنید و گاهی صدای آنها را هنگام خواندن ضبط نمائید و برایشان پخش کنید تا نسبت به غلط‎ها وفرم خواندن خود آگاهی پیدا کنند و اگر در ریاضیات هنگام نوشتن اعداد مشکل دارند از کاغذهای شطرنجی استفاده نمایید، آموزش دهید که روی کلمات مهم دایره یا زیر آنها خط بکشد، هنگام امتحان سؤالاتی را که بلد هستند در ابتدا جواب دهند و آخرین نفری باشند که برگه امتحان را تحویل می‎دهند! و در آخر نیز از تکنیک بازبینی استفاده کنید. کلمات کلیدی را در متن‎های ریز به صورت درشت و یا با حروف کج، مایل، فشرده و سایه به کار ببرید، زیرا اندازه حروف وفرم نوشتن آن برای بالا بردن توجه مهم می‎باشد. (نیازی، 1379).
13ـ استفاده از شیوه‎های آرامش عضلانی که به دانش‎آموز یاد داده می‎شود که تنش‎های موضعی انبساط گروه‎های عضلانی را باز شناسد و کنترل کند. در این تکنیک از دانش‎آموز خواسته می‎شود تا ابتدا یک دسته از ماهیچه‎های بدن خود را به انقباض در آورد (برای چند ثانیه) و بعد آن‎ها را شل کند تا اینکه احساس شل شدن و آرامیدگی را در آن دسته از عضلات احساس نماید و بعد از دانش‎آموز خواسته می‎شود این تمرین را با تمامی قسمت‎های بدن خود انجام دهد، هم‎چنین می‎ توان تمرینات تنفسی را آموزش داد به این نحو که بر روی صندلی خود به صورت آرام بنشیند و از 1 تا 4 را آرام بشمارد و تنفس عمیق همزمان بکشد و تا دو شماره صبر نماید و بعد به صورت از 1 تا 4 تخلیه نماید به صورت 3 تا 4 دقیقه در روز و گفتن جملات آرام، آرامم! (خزعلی به نقل از دکتر گاربر، 1384 و نیازی، 1379)

Share