رشته حقوق

در دوران اسلام

دانلود پایان نامه

برای آگاهی بیش‌تر، ر.ک: کیانی، «پایتخت‌های اشکانیان» در پایتخت‌های ایران، ص 238 و سلطان‌زاده، مقدمه‌ای بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران، ص 74- 77.
برای آگاهی بیش‌تر، ر.ک: یوسفی‌فر، ساختار اقتصاد شهری در ایران دورۀ سلجوقیان، ص 126.
حبیبی، از شار تا شهر، ص 19.
نسا که نام آن در دوران اسلامی نیز باقی ماند، به چندین شهر در خراسان، کرمان (پیرامون بم)، فارس (نسا در قلعه البیضا، شمال شیراز) و… اطلاق می‌شود. برخی آن را به معنی مکان استراحت دانسته اند و شهر عیلامی ماداکتو (Madaktu) را نیز به همین معنی نوشته‌اند. برای آگاهی بیش‌تر ر.ک: هارولد والتر بیلی، «نسا و فسا»، ترجمۀ فاطمۀ جدلی، سروش پیر مغان، یادنامۀ جمشید سروشیان، به کوشش کتایون مزداپور (تهران: ثریا، 1381)، ص 755- 759. همچنین، ر.ک: هوف، «نظری اجمالی به پایتخت‌های بعد از اسلام»، پایتخت‌های ایران، ص 16- 17 و 64- 49.
دیاکونوف، اشکانیان، ص 64.
حمید نوربخش، ارگ بم به همراه مختصری از تاریخ شهرسازی ایران (تهران: بی نا، 1355)، ص 26.
چنان که بیان خواهد شد بیرونی شارستان در پی گسترش آن در دورۀ اسلامی به نام حومه یا سواد خوانده شد که در واقع چهارمین بخش از شهر بوده است.
کیانی، «پایتخت‌های اشکانیان»، ص 241- 242.
میتری‌داتکرت (mithridatkert) به معنی ساخته شده به دست مهرداد. ر.ک: هوف، «نظری اجمالی به پایتخت‌های قبل از اسلام»، پایتخت‌های ایران، ص 47.
چنان که اشاره خواهد شد، بیش‌تر شهرهای ساخته شده در دوران پارتی و ساسانی چنین شناسه‌ای را به همراه داشتند: دارابگرد، بلاشگرد، دستگرد و معَّرب این نام‌ها در دوران اسلامی (مانند دارابجرد). هنوز شهرهای زیادی هستند که این مفهوم را در نام خود نگه داشته اند: مِهرجرد (بخشی از شهر میبد در یزد)، فرهادجرد نیشابور (ر.ک: حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ص 288)، سوسنگرد و… . در واقع پسوند «گرد» همان «کرت» و به معنی ساخته‌شده، آباد‌کرده یا سازنده است که در اصطلاح عمومی دستکرت (ساخته‌شدۀ) کاربرد فراوان داشته است. کرد یا کرت در نام‌های شهرهای اسطوره‌ای نیز دیده می‌شود: ورجمکرد (ور= دژ، ورجمکرد= دژ ساختۀ جمشید). ر.ک: آموزگار، «تاریخ اساطیری ایران»، تاریخ ایران باستان (1) (تهران: سمت، 1377)، ص 95.برای آگاهی بیش‌تر دربارۀ اندیشۀ شهرسازی ورجمکرد، ر.ک: احمد سعیدنیا، «اندیشۀ شهرسازی در نخستین شهر اسطوره ای ایران»، مجموعه مقالات کنگرۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایران، ارگ بم (تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، 1378)، ج2، ص 475- 496.
برای آگاهی بیش‌تر از این طرح، ر.ک: سلطان‌زاده، مقدمه‌ای بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران، ص 73- 77؛ حبیبی، از شار تا شهر، 21- 26؛ کیانی، «پایتخت‌های اشکانیان»، ص 241.
کِردبنداز (Kerdbandāz)، گِردآباد، تیسفون، تیسپون، کتیسفون (Ctesiphon)، ماحوزه (Mahoze)، ماحوزه ملکا، شهرستانان، سلوکیه، وه‌اردشیر، وه‌آنتیوخسرو (به از انطاکیه شهر خسرو)، مدیناثا (Madināthā)، مدائن و نام‌هایی دیگر از این دست در طی دوره‌های گوناگون به این شهر داده شده است: اصغر کریمی، «تیسفون»، دانشنامۀ جهان اسلام (تهران: بنیاد دایرهالمعارف اسلامی، 1383)، ج8، ص 794. بابِل به عنوان خاستگاه اصلی این شهر سده‌های طولانی مهم‌ترین شهر بین‌النهرین بوده است. تیسفون را مدائن یا شهرستانان گفته اند که دارای هفت شهر بود: اسپانبر، وِه‌آنتیوخسرو (رومیگان)، بلاشگرد (ساباط)، وه(ویه)اردشیر (سلوکیه)، ماحوزا، نونیافاذ، دَرزنیدان
Jens Korger, “Ctesiphon”, in Encyclopaedia Iranica, New York, Colombia University and Mazda Publisher, 1999, Vol. VI, p. 446- 448.)
زمین‌های پیرامون سلوکیه به عنوان جایگاه بنای تیسفون در سال 129 ق.م به فتح پارتیان درآمدند و مهرداد یکم گِردشهر جدید را بنا نهاد که از زمان پادشاهی گودرز دوم (حکومت 41- 51م) تا فتح آن توسط سعد بن ابی‌وقاص (15 یا 16ق/ 636- 637م) پایتخت پارتیان و ساسانیان بود: برای آگاهی بیش‌تر دربارۀ این شهر، ر.ک: طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ج5، ص 1805- 1823؛ هوف، «نظری اجمالی به پایتخت‌های ایران قبل از اسلام»، ص 10- 24؛ کریستنسن، ایران در زمان ساسانیان، ص 413؛ یعقوبی، البلدان، ص 100؛ محمدیوسف کیانی، «پایتخت‌های ساسانیان»، پایتخت‌های ایران، به کوشش محمدیوسف کیانی (تهران: سازمان میراث فرهنگی، 1374)، ص 281- 288؛ شیرین بیانی، تیسفون و بغداد در گذر تاریخ (تهران: جامی، 1377).
Shapur Shahbazi, “Capital cities I. in Pre-Islamic Times”, p. 769- 770.
سلطان‌زاده، مقدمه‌ای بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران، ص 75. مالکوم کالج تأثیر طرح چادر را در شکل ساختمان‌های دورۀ پارتی مهم دانسته است. از آن میان در اجرای ایوان بر درگاه‌ها یا بناهای «چارطاقی» چنان که این طرح در نخستین سدۀ قدرت‌یابی پارتیان در نسا و در ساختمانی به نام «خانۀ چهارگوش» که چهار ایوانه بود به کار گرفته شد. از دیگر سو وی نظریات برخی را مبتنی بر این که «ایوان» همان «چادر سنگی» است که مردم بیابانگرد در زمان یک‌جانشینی در طرح ساختمان‌های خود به کار برده‌اند مورد نقد قرار می‌دهد: مالکوم کالج، پارتیان، ترجمۀ مسعود رجب‌نیا (تهران: سحر، 1355)، ص 107. از آن جا که طاق در بناهایی با قدمت دست کم هزار سال پیش از پارتیان نیز در ایران به کار رفته است (مانند طاق‌های راهروهای چغازنبیل و طاق روی گورستان‌های آن)، می‌توان پنداشت که طرح گذشتۀ ایرانی را پارتیان دوباره به کار گرفتند که در دورۀ ساسانی و اسلامی رواج یافته و به شکوفایی رسید.
کیانی، «پایتخت‌های اشکانیان»، ص 238؛ گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ص 324؛ کالج، پارتیان، ص 104.
حبیبی، از شار تا شهر، ص25.
کالج، پارتیان، ص 104.
یوسفی‌فر، ساختار اقتصاد شهری در ایران دورۀ سلجوقیان، ص 128.
پیگولوسکایا، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ص 128- 129.

مطلب مشابه :  اکل مال به باطل

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید