رشته حقوق

دانشگاه تهران

دانلود پایان نامه

Frye, “Bukhara I. in pre- Islamic times”, p. 512.
در واقع سکه نقره در بخش‌های گوناگون ایران از دوره داریوش رواج یافت که به نام شِکِل خوانده می‌شد و همراه با دَریک در مناسبات بازرگانی به کار می‌رفت: برای آگاهی کلی، ر،ک: ارنست بابلون، سکه‌های ایران در دوران هخامنشیان، ترجمه ملک‌زاده بیانی و خانبابا بیانی(تهران: انجمن آثار ملی، 1358). از زمان اسکندر سکه نقره دراخما (درهم) در برابر شِکِل هخامنشیان ضرب شد: دیاکونوف، اشکانیان، ص 6. همچنین برای آگاهی بیش‌تر از شهرهایی که سکه‌های درهم ضرب می‌کردند، ر.ک: مهدی ملکزاده بیانی، تاریخ سکه، (تهران: دانشگاه تهران، 1355)، ص 115- 127. برای دیدن یک بررسی کلی دربارۀ تاریخ ضرب سکۀ نقره در دوره‌های گوناگون، ر.ک:
Stephen Ambum, Michael L. Bates and Willem Floor, “Coins and Coinage”, Encyclopaedia Iranica, Mazda Publishers, 1999, Vol. VI, p. 14- 41.
نرشخی، تاریخ بخارا، ص 49- 50.
Frye, “Bukhara I. in pre- Islamic times”, p. 512.
اگرچه منابع گوناگون به این امر اشاره دارند (برای نمونه، نرشخی، تاریخ بخارا، ص 50)، اما ناصر سید محمود نقشبندی که گزارشی از درهم‌های عرب-ساسانی ارائه کرده، نامی از درهم‌های بخارا به میان نیاورده است. ر.ک: درهم اسلامی (جزء اول، درهم‌های عرب-ساسانی)، ترجمۀ امیر شاهد، اصفهان، فیروز، 1369.
غطریف برادر خیزران، مادر هارون‌الرشید، بود و خاستگاه غلامی داشت. تاریخ بخارا، ص 50.
غطریف در سال 175 قمری امارت خراسان را به دست آورد و در سال 177 قمری بر حصین (حضین) خارجی پیروز شد و جای خود را به فضل بن یحیی برمکی داد. نام غطریف در میان حکمرانان بخارا نیز آمده است: گردیزی، زین الاخبار، ص 129- 130 و نام او در جدول امیران بخارا در ص 96. به احتمال منظور امارت او بر خراسان در دارالامارۀ بخارا است. اما نرشخی (تاریخ بخارا، ص50) سال امارت غطریف را 185 قمری نوشته است.
یاقوت حموی جنس درم غطریفی را از آهن، مس، آنک (سرب)، و مواد دیگر (؟) می‌داند؛ معجم البلدان، ج1، بخش دوم، ص 453.
نرشخی، تاریخ بخارا، ص 50- 51. «خراج بخارا در قدیم دویست هزار درم نقره بود، چیزی کم (کمتر از 200.000 درهم)» و چون سکۀ غدریفی رواج یافت، «هزار هزار درم و شصت و هشت هزار و پانصد و هفت درم (1068567)، غدریفی دریافت شد». نرشخی، تاریخ بخارا، ص 51. بارتولد این رقم را 1168567 غدریفی نوشته است! ، ترکستان‌نامه، ج1، ص 446. در حالی که مقدسی خراج بخارا را در زمان خود 1166897 درم غطریفی نوشته است، احسن التقاسیم، ص 407. اما ارزش غدریفی بعدها چنان بالا رفت که در سال 220 قمری در برابر 100 درهم سفید، فقط 85 درم غدرفی و در سال 522 قمری، زمان ترجمۀ تاریخ بخارا نرشخی تنها 70 درم غدرفی و در برابر یک مثقال زر سرخ، هفت و نیم غدرفی می‌پرداختند. نرشخی، تاریخ بخارا، ص 51.
نرشخی، تاریخ بخارا، ص 52.
دیوان خراج بخارا از زمان فضل بن یحیی برمکی در مسجد جامع قدیمی بخارا (مسجد جامع کهندژ) که از بناهای قتیبه بن مسلم بود، قرار داشت؛ نرشخی، تاریخ بخارا، ص 68.
گردیزی، زین الاخبار، ص 128. وی سکۀ محمدی را به محمد امین پسر زبیده و هارون‌الرشید نسبت داده است که جای تردید دارد. مگر آن که مأمون پس از خلافت خواسته باشد با ضرب سکۀ سیاه کم‌عیاری از برادر یادی کرده باشد! یا این سکۀ کم‌بها ضرب امین باشد در دورۀ کوتاه‌مدت خلافتش!
مقدسی، احسن التقاسیم، ص ص 497. یاقوت حموی نیز به نام درم‌های غِطْرِیفی، محمدیه و مسیّبیه اشاره کرده است: معجم البلدان، ج1، بخش دوم، ص453.
بیهقی، تاریخ بیهق، تصحیح کلیم‌الله حسینی، ص461. تحقیقات نشان می‌دهد که مسیّب (مصیّب) و غطریف هر دو در به هم زدن آرامش سیاسی، اجتماعی و امنیت اقتصادی خراسان در عهد هارون نقش اساسی داشتند. مسئله‌ای که با سفر هارون به خراسان گره خورد. ر.ک: دانیل، تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در روزگار عباسیان، ص 183.
ابن‌فضلان، سفرنامه، ص 63.
مقدسی، احسن التقاسیم، ص 407.
مایلز، «سکه شناسی»، ص 325.
فرای، «سامانیان»، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه (پژوهش دانشگاه کمبریج)، ص 120. همو، عصر زرین فرهنگ ایران، ص 223.
اصطخری، مسالک و ممالک، ص 245.
اصطخری، مسالک و ممالک، ص 253. این در حالی است که ابن‌حوقل می‌گوید: «سکۀ سمرقند، درهم اسماعیلی (اسماعلی) و مکسّرۀ عریض و دینار است و از سکه‌های بخارا به جای اسماعلی، محمدیه است که جواهر گوناگون بر آن نشانده شده است». صوره الارض، ص 227.
از برخی روایت‌ها مشخص می‌شود که درم سامانی در آغاز چندان که باید خوش‌عیار نبود. ابن‌واضح یعقوبی که به احتمال قوی در 283 قمری (897 م) درگذشته و تقریباً تا سال 260 قمری (874 م) در خراسان بوده است، درهم‌های بخارا را شبیه مس می‌داند: البلدان، ص 57. این امر می‌تواند در نوع ضرب درهم‌های اسماعیلی نیز تأثیر گذاشته باشد، چرا که وی مسلماً اساس آغازین را برای ضرب سکه، سکه‌های قبلی قرار داد و دلیل این امر آن است که به گفتۀ ابن‌حوقل، در معاملات همچنان غطریفی و مسیّبی را به درهم اسماعیلی ترجیح می‌دادند، صوره الارض، ص 217.

مطلب مشابه :  پایان نامه حقوق : عدالت مالیاتی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید