رشته حقوق

خواجه نصیرالدین طوسی

دانلود پایان نامه

بهره‌گیری از روش وحیانی نیز، جلوه های فراوانی در آرا متفکران مسلمان دارد. ابن خلدون، فارابی و اخوان الصفا در موارد متعددی برای مدعای خویش آیات و روایات را مورد استناد و استشهاد و اقتباس قرار داده اند. تنها تعداد استثناها و استشهاد و اقتباس های ابن خلدون از آیات، به بیش از دویست مورد می رسد. به کارگیری روش تجربی در آرا بیرونی، ابن خلدون و فارابی نمود بیشتری دارد (همان، ص18).
تفاوت جهان شناسی این متفکران با صاحبنظران، نیازی به بررسی ندارد. متفکران مسلمان، جهان بینی اسلامی و براساس آن، نقش عوامل ماورایی را در جهان و ساماندهی آن پذیرفته اند. تصویری که این متفکران از آغاز و انجام جهان و ساماندهی آن پذیرفته اند. تصویر که این متفکران آغاز و انجام جهان و سازماندهی این جهان و عناصر موثر و نقش آفرین در آن دارند، بکلی با دیگاه اکثر صاحبنظران جامعه شناسی متفاوت است و این تفاوت تصوری، در تحلیل های آنان از مسائل اجتماعی نیز نمایان است. برای مثال، می توان به دیدگاههای ابن خلدون، فارابی و بویژه مولوی در این خصوص مراجعه کرد (همان، ص18-19).
انسانشناسی متفکران مسلمان نیز، بیش از هر چیز در اینجا شایان توجه است. بحث فطرت در دیگاههای بسیاری از متفکران مسلمان، دو بعدی دانستن انسان و نقش عوامل روحی در رفتار او، عناصر سازنده شخصیت در دیدگاه متفکران مسلمان، آزادی و اختیار انسان و چگونگی ایجاد وفاق بین این عناصر از جمله مبانی انسانشناختی متفکران مسلمان است که لوازم خاص خود را در ارا اجتماعی آنان دارد. در این زمینه، دیدگاههای انسانشناختی مولوی از همه شفافتر، آشکارتر و برجسته تر است (همان، ص19).
مفروضات حوزه ای متفکران مسلمان نیز که دربرگیرنده دیدگاه خاص آنان در مورد جامعه و پدیده های اجتماعی است، از دیدگاه دانشمندان علوم اجتماعی متمایز است. تحلیل خاص متفکران مسلمان از تقسیم کار و نیاز متقابل افراد به یکدیگر به عنوان الزامهای حیاتی، که از سوی خداوند در متن جامعه طرح ریزی شده است، نقش جهانهای نامرئی و عوامل ماوراییدر تحولات اجتماعی و ترسیمی که از ضرورت قانون و رهبری و دین در صحنه زندگی اجتماعی ارائه می شود، پاره ای از مفروضات حوزه ای متفکران مسلمان را نشان می دهد (همان، ص19).
آرمانگرایی
در میان بیشتر متفکران مسلمان، آرمانگرایی وارائه طرحی از جامعه آرمانی مورد توجه قرار گرفته است. هرچند این نوع نگرش در بین متفکران یونان باستان و دیگر فلاسفه اجتماعی هم وجود داشته است و متفمکران مسلمان تا حدی تحت تاثیر آنان بوده اند، طرح تفصیلی و تکمیل و تصحیح شده این ایده از سوی دانشمندان مسلمان، نشان انتخاب آگاهانه ایشان و احساس ضرورت نسبت به طرح آن است. همچنین همسازی این دیدگاهها با مببانی ارزشی و عقیدتی اسلام، بویژه در آثار فارابی، نشان نوآوری وتعتقاد آنان به این مساله است که آرمانگرایی، یک ضرورت برای دگرگون سازی جامعه است.
نکته شایان توجه آنکه نباید صرف پرداختن به ارمانگرایی را نکته ای منفی تلقی کرده و وجود این شاخص را در دیدگاه های متفکران مسلمان ضعف به شمار آورد. آرمانگرایی اگربا در نظر گرفتن واقعیت ها و به منظور بهره گیری از آن درجهت اصلاح جامعه و پی ریزی انقلاب فرهنگی- اجتماعی و تغییرات و تحولات اجتماعی لحاظ شود، امتیازی است که تحقیقات کنونی جامعه شناسی از آن محروم است. ترسیم ایدئال می تواند کنایه ای از وجود مفاسد و ناهنجاریهای اجتماعی و ارائه الگویی مناسب برای آینده جامعه تلقی شود و نگرشی انتقادی- نه محافظه کارانه- به وضعیت موجود باشد. نکته مهم دیگری که ذکر آن در بحث آرمانگرایی ضرورت دارد، ارائه راهبردهای نظری و راهکارهای عملی برای حرکت به سوی جامعه ایدئال و تحقق بخشید مرحله به مرحله آن است (همان، ص20).
همنشینی دانش و ارزش
این ویژگی سبب شده است که متفکران مسلمان، در تخلیل های خود به نتیجه گیری ارزشی بپردازند و به صرف ارائه سازو کارها و تبیینهای علی اکتفا نکنند. دیدگاههای مولوی را می توان نمونه رجسته این امر دانست. وی در اکثر قریب به اتفاق مواردی که به تحلیل روانشناختی- جامعه شناختی مسائل می پردازد، در پایان به نتیجه گیری های ارزشی شگفت انگیزی می پردازد که نشان توانمندی وی در پردازش مطالب است. نتیجه گیریهای مولوی، تا حدی برجسته و مورد تاکید است که می توان گفت هدف اصلی مولوی از طرح مباحث هستی شناختی، مقدمه چینی برای این نتیجه گیریهای ارزشی بوده است. همنشینی دانش و ارزش در اندیشه فارابی و خواجه نصیر نیز اندک شمار نیست و در رسائل احوان الصفا نیز فراوان یافت می شود (رجبی، 1382، ص20).
از سوی دیگر، همنشینی دانش و ارزش در ارائه تبیینی معقول از ارزشهایاسلامی نیز، جلوه گر شده است. این متفکران، با توجه به انتقادهایی که از پاره ای از احکام ارزشی شده است، در تحلیل های خود به پاسخگویی از انتقادها و دفاع از آن ارزشها پرداخته اند؛ زیرا به درستی این ارزشها و استواری مبانی آن اعتقاد داشته و در جای خود آن را برهانی کرده اند.
فضای فرهنگی ویژه
ار آنجا که دانشمندان مسلمان در فضای فرهنگی متفاوتی با فضای فرهنگی دانشمندان غربی زندگی کرده اند، دلمشغولی آنان نسبت به پاره ای از مسائل اجتماعی، بیش از مسائل دیگر بوده است. به همین دلیل، پاره ای از مسائل اجتماعی که در منابع جامعه شناسی مورد توجه جامعه شناسان بوده، توجه آنان را به خود جلب نکرده است و در مقابل، در میان موضوعات مورد بررسی، آنان بر مسائل خاصی تاکید داشته اند. این فضای فرهنگی، علاوه بر تاثیری که در گزینش مسائل داشته، در زبان و ادبیات اجتماعی آنان نیز موثر بوده است، به گونه ای که می توان گفت سبب آفرینش یک ادبیات نو شده است. انتخاب نام «علم العمران» از سوی ابن خلدون، گروهبندی معروف اخوان الصفا و جوامع فاضله و غیرفاضله فارابی و واژگانی که وی در مورد رهبری جامعه فاضله به کار گرفته و دهها نمونه دیگر، همه در این فضای فرهنگی، جایگاه و معنای خاصی می یابد .
بیطرفی علمی
پنجمین ویژگی تفکرات اجتماعی دانشمندان مسلمان، رعایت بیطرفی علمی است. این ویژگی در بین آنان دارای نوسان است، ولی باید توجه داشت که مقتضای تفکر و باورهای اسلامی ایشان، رعایت کامل آن است، آنگونه که در آثار بیرونی شاهد آن هستیم.
البته نباید خطاها و بی دقتیهای احتمالی یک متفکر را به معنای عدم بیطرفی علمی او دانست. سفرنامه نویسانی مانند ابن و مردم شناسی چون بیرونی و دائره المعارف نویسانی مانند خوان الصفا و فیلسوفانی مانند خواجه نصیرالدین طوسی، براساس بینش اسلامی خویش، در عین اعتقاد به حقانیت باورداشتها و ارزشهای مورد پذیرش خویش، در هنگام گزارش واقعیت ها بیطرفی علمی را مدنظر داشته اند و همین امر سبب شده است که آثار آنان، جهانی و جاودانه شوند (رجبی، 1382، ص21).
ویژگی‌های توسعه انسانی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی
توسعه اسلامی دارای چندین ویژگی است که مهمترین آنها عبارتنداز: فراگیری، تعادل، واقع‌گرایی، عدالت، مسئولیت، کفایت و انسان‌گرایی (العسل، 1378،صص 88-97).
فراگیری
روشها و برنامه‌های جدید بشری، سعی در برقراری نظام‌هایی دارند که مشکلات موجود را، با این فرض که مشکلاتی صرفاً مادی هستند، حل می‌کنند. این نظام‌ها بر توزیع درآمدهای اقتصادی میان قشرهای ملت متکی هستند، به گونه‌ای که تفاوتهای آشکار موجود میان این قشرها را از میان ببرد و همچنین با ایجاد شغل و تأمین خوراک، مسکن، لباس و آموزش، از ارتکاب برخی از جرائم که غالباً به دلیل نبود چنین توزیعی بروز می‌کنند، جلوگیری کند.
اما، اسلام بهترین نظام‌ها را برای توزیع منابع و درآمدهای اقتصادی، چه در تولید و چه در مصرف، میان همه مردم، بدون هیچ تبعیض نژادی یا دینی، وضع کرده است. اسلام در درجه نخست، به ایجاد یک جامعه رو به کمال از همه جوانب اهمیت می‌دهد، جامعه‌ای که ماده و روح، هر دو را یکجا گرد می‌آورد.
اسلام در روش خود برای تحقق توسعه اقتصادی، مردم را برپایی عدالت فراگیر اجتماعی، که بعد مادی و معنوی در آن برابر باشند، فرا می‌خواند. همچنین خواهان کار جدی بر پایه تعادل و هماهنگی کلی میان نیازهای فرد در چارچوب کلی یک جامعه اسلانی، از نظر مادی و معنوی و روشها و هدف، است.
اسلام، جدایی میان ماده و روح را نمی‌شناسد و میان آنچه که دنیوی و آنچه که اخروی است، فرق نمی‌نهد؛ چه، هر فعالیت مادی یا دنیوی انسان تا زمانی که مشروع و برای خدا باشد، از دیدگاه اسلام عمل صالح به شمار می‌رود.
خداوند انس و جن را نیافرید، مگر برای آن که او را بپرستند. «جن و انس را جز برای پرستش خود، نیافریده‌ام».

مطلب مشابه :  مفهوم وکالت و اقسام آن از دیدگاه حقوقی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید